De Griekse “Oorlog tegen Roma” is de nieuwe blauwdruk voor racisme in Europa

Massale invallen in Roma-communities laten zien hoe Europa raciale discriminatie herformuleert als misdaadpreventie en openbare orde.

Voor de Roma-families die in Nea Zoi wonen, een informele wijk in de buurt van het Griekse Aspropyrgos, is het gezoem van bewakingsdrones voor zonsopgang een vaste soundtrack van hun leven geworden. Tegen het aanbreken van de dag hebben honden-eenheden en tactische politie smalle onverharde wegen geblokkeerd, heeft de oproerpolitie een cordon rond de wijk gevormd en forceren gewapende agenten de deuren van geïmproviseerde woningen, allemaal onder het mom van “openbare orde”.

Sinds eind 2025 herhaalt deze routine zich met een angstaanjagende regelmaat: minstens 76 invallen in zes maanden tijd, waarbij 473 agenten betrokken waren, gericht tegen 152 Roma-communities in heel Griekenland. Dat komt neer op meer dan één inval per week in het hele land. Gedocumenteerd door het European Roma Rights Centre als de meest omvangrijke anti-Roma politieoperatie in decennia, worden deze acties door Griekse politici gepresenteerd als een tactische reactie op de georganiseerde misdaad. Maar het patroon van politiegeweld vertegenwoordigt iets onheilspellenders: een strategisch samengaan van migratiebeheersing, grensbeveiliging en binnenlands politiewerk die het leven van de Roma criminaliseert.

Bij het bestuderen van de mechanismen van deze zogenaamde Operatie ENTOS, wat “van binnenuit” betekent, in de context van andere anti-Roma-acties in Europa, wordt het duidelijk dat Griekenland slechts het scherpste randje is van beleidsverschuiving die in heel Europa plaatsvindt, en die geracialiseerde minderheden niet als burgers behandelt, maar als interne bedreigingen die moeten worden beheerst, ingedamd en uitgewist. Griekenland is het laboratorium geworden voor dit gevaarlijke nieuwe experiment in Europees bestuur, en Athene levert de blauwdruk voor een preventief politiemodel dat de fundamentele rechten van gemarginaliseerde gemeenschappen in de hele Europese Unie en daarbuiten bedreigt.

De blauwdruk voor “preventief politiewerk”

Het taalgebruik van de autoriteiten is zorgvuldig gekozen om juridische toetsing te omzeilen. Je zult het woord “Roma” niet aantreffen in officiële briefings van de Griekse politie over Operatie ENTOS. In plaats daarvan spreken functionarissen over “sociaal homogene groepen” en “broeinesten van illegaliteit”. Dit bureaucratische eufemisme stelt de overheid in staat om anti-discriminatie wetten te omzeilen en tegelijkertijd expliciet specifieke buurten als doelwit te kiezen. Dit is geen Griekse uitvinding; het is een steeds vaker voorkomende wetgevende truc. Net zoals Slovenië “illegale bijeenkomsten” strafbaar stelde, een bepaling die bijna uitsluitend werd ingezet tegen Roma-buurten, en Italië dakloze Roma-vrouwen als doelwit koos via zijn veiligheidsdecreet, heeft Griekenland hetzelfde gedaan op massale schaal. Dergelijke maatregelen gebruiken neutrale terminologie om het aanvallen van etnische groepen te verhullen via een vocabulaire van “openbare orde”, waardoor een juridische architectuur voor collectieve bestraffing ontstaat die zogenaamd ingedekt is tegen beschuldigingen van discriminatie.

De versmelting van de grens en het binnenland

In heel Europa vervaagt de grens tussen binnenlandse handhaving en grensbewaking steeds meer, een trend die wordt versneld door het Migratiepact van de EU, dat in 2024 is aangenomen en vanaf juni 2026 wordt ingevoerd. Deze EU-wetgeving versnelt een al bestaande trend door de scheidslijnen tussen grenscontrole en binnenlandse rechtshandhaving te doen vervagen, om zo een politiemodel mogelijk te maken dat sterk lijkt op de activiteiten van Immigration and Customs Enforcement (ICE) in de Verenigde Staten. Door lidstaten te verplichten asielprocedures te integreren met binnenlands politiewerk, importeert de EU in feite haar “grenslogica” naar het binnenland van haar lidstaten.

Roma en andere geracialiseerde minderheden zijn opnieuw de dupe van deze tactiek, en de randen van een wijk met een Roma-meerderheid worden steeds vaker behandeld als een “interne grens”, onderworpen aan dezelfde gemilitariseerde surveillance, collectieve bestraffing en snelle verplaatsing die voorheen vooral voorbehouden was aan vluchtelingen en migranten die aan de grenzen van Europa arriveerden.

Drones die zweven boven op straat spelende kinderen; razzia’s zonder individuele huiszoekingsbevelen bij zonsopgang; aan hun riem trekkende honden die worden gebruikt om gezinnen te intimideren. Dit zijn allemaal tactieken die normaal gesproken beperkt blijven tot de grensgebieden, maar nu standaardprocedure zijn in de Griekse wijken met een Roma-meerderheid. De operatie maakt zelfs gebruik van de rekrutering van “speciale bewakers” uit de gemeenschappen zelf om te helpen bij het verzamelen van informatie, een strategie rechtstreeks uit het koloniale draaiboek. Zo wordt de sociale cohesie ontwricht en worden kwetsbare bewoners aangemoedigd om hun eigen buren en familieleden te verklikken.

“Misdaad” gebruiken om racisme te rechtvaardigen

De rechtvaardiging voor Operatie ENTOS, die minister van Burgerbescherming Michalis Chrysochoidis geeft, is “het voorkomen en beheersen van criminaliteit zonder ‘speciale zones’ te tolereren die buiten de wet vallen”. De inmiddels bekende zin die in elk persbericht van de politie wordt gebruikt na een inval in een Roma-wijk luidt: “Er zijn gerichte politieacties uitgevoerd met als doel het veiligheidsgevoel van burgers te versterken en criminaliteit te voorkomen en aan te pakken.”

De retoriek van het “aanpakken van criminaliteit” heeft al meer dan een eeuw gediend als een handig en gevaarlijk masker voor anti-Roma acties in Europa. Van het Franse mandaat van 1912 tot 2017 dat reizigers dwong speciale identiteitskaarten bij zich te dragen, tot de verzinsels uit het nazi-tijdperk over Roma als een “asociaal crimineel element” die werden gebruikt om genocide te rechtvaardigen, het patroon is consistent. Moderne politici zetten deze erfenis voort: van de Italiaanse “nomaden noodtoestand” uit 2008, die de wettelijke bescherming van Roma opschortte in naam van de veiligheid, tot de extreem-rechtse “law-and-order”-retoriek van de Hongaarse Mi Hazánk-partij en het Franse Rassemblement National. Deze historische draden komen in Griekenland samen met massale politieoperaties tegen vermeende georganiseerde Roma-criminaliteit. De manier waarop Athene Roma-communities afschildert als “hotspots van illegaliteit” is een toepassing van een van de oudste clichés uit het racistische draaiboek van Europa, gemoderniseerd met drones en data.

Het gelijkstellen van de Roma-identiteit aan criminaliteit creëert een verhaal dat hard politieoptreden, gedwongen ontruimingen en uitsluitingsbeleid afschildert als noodzakelijk voor de openbare veiligheid in plaats van als illegale etnische profilering. Deze criminaliteitsretoriek dient ook als een middel voor ruimtelijke zuivering. Het afschilderen van woongebieden met een Roma-meerderheid als wetteloze zones weerspiegelt de rechtvaardiging die in heel Europa wordt gebruikt om land vrij te maken voor investeringen en modernisering. Het “veiligheids”-verhaal dient een dubbel doel: het zet de rechtsgang opzij om onmiddellijke ontruiming te vergemakkelijken, en het wist gemarginaliseerde bevolkingsgroepen uit om het stedelijke landschap vrij te maken voor gentrificatie. Sinds de jaren negentig hebben de Griekse autoriteiten herhaaldelijk “schoonmaak”-operaties uitgevoerd die gepaard gingen met gedwongen ontruimingen onder het mom van openbare orde, waarvan er vele werden uitgevoerd om plaats te maken voor ontwikkelingsprojecten, waaronder commerciële zones, infrastructuurprojecten, sportfaciliteiten en zelfs de Olympische Spelen van Athene in 2004.

Voordat het de norm wordt

Wat Operatie ENTOS bijzonder alarmerend maakt, afgezien van de schaal en wreedheid, is de volstrekte afwezigheid van internationale controle. Tot nu toe is er geen noemenswaardige Engelstalige verslaggeving geweest over deze systematische campagne. Het European Roma Rights Centre bezit de enige uitgebreide dataset van de invallen, die niet afkomstig is van een overheid of internationale instelling, maar met veel moeite is verzameld via lokale activisten en een zorgvuldige analyse van persberichten van de politie.

Tegelijkertijd is de stilte vanuit Brussel zeer verontrustend. De EU dringt aan op strengere grenscontroles, en lijkt een oogje dicht te knijpen voor het feit dat dit beleid als wapen wordt ingezet tegen haar eigen burgers. Als deze campagne zonder veroordeling wordt voortgezet, en daar ziet het wel naar uit, zal dit een gevaarlijke blauwdruk vormen voor soortgelijke operaties op het hele continent.

Het woord fascisme wordt tegenwoordig soms te lichtzinnig gebruikt. Maar wanneer een staat zijn geweldsmonopolie gebruikt om zijn eigen burgers op basis van etniciteit als indringers in hun eigen huis te behandelen, wordt er een grens overschreden. Of we dit nu het afglijden richting autoritarisme noemen of iets nog duisters, het resultaat is hetzelfde: de normalisering van het idee dat sommige levens mogen worden opgeofferd, en de acceptatie van een verontrustende nieuwe norm op weg naar anti-democratische politiek. In zulke tijden betekent zwijgen niet alleen medeplichtig zijn, maar ook nalatig zijn. De prijs voor het nu wegkijken zal later te hoog zijn voor onze democratieën, wanneer dergelijke tactieken zich onvermijdelijk uitbreiden en steeds meer mensen in onze samenleving zullen raken. Voor de Roma in Nea Zoi in Aspropyrgos zullen de drones en honden terugkeren. Het is aan ons om ervoor te zorgen dat er deze keer iemand meekijkt.

Jonathan Lee

Jonathan Lee is een Roma-activist uit Wales, werkzaam bij het European Roma Rights Centre. Dit artikel verscheen op 18 juni 2026 op Al Jazeera onder de titel “Greece’s ‘war on Roma’ is Europe’s new blueprint for discrimination”.

In het uitgebreidere artikel “Drones, Dogs, and Dawn Raids: The Police War on Greece’s Roma”, eveneens van Jonathan Lee, vind je ook een tracker van alle ENTOS-razzia’s.