De zaak Paweł tegen Albert Heijn

“#Justice4Paweł Rechter geeft Paweł Rudzki op alle punten gelijk!”, zo schreef Doorbraak vanmiddag. Dit is een fantastische uitspraak, die veel verder gaat dan de specifieke kwestie van Paweł. Deze uitspraak kan effecten hebben in heel Nederland. Hier een artikel met uitleg waar de zaak over gaat, en wat de uitspraak betekent.

Voor wie de uitspraak zelf wil lezen: die is hier integraal te vinden, en bevat ook alle details die ik in deze (relatief) korte uitleg oversla.

De zaak begint goed en wel vorige zomer, als de uitzendkrachten van de AH-distributiecentra gaan staken. Ze staken niet per se tegen de Albert Heijn, maar tegen de ABU en NBBU, de koepels van uitzend’werkgevers’. Paweł was een stakingsleider tijdens die staking.

Meer over #Justice4Paweł lees je hier.

Een uitzendkracht is formeel in dienst bij een uitzendbureau (de “uitlener”), maar moet de opdrachten opvolgen van een ander bedrijf (de “inlener”). Daarom zijn ze verbonden aan de cao van het uitzendbedrijf, in dit geval de ABU/NBBU-cao die voor veel uitzendbedrijven geldt.

Uitzendkrachten zijn aantrekkelijk voor bedrijven omdat ze vaak goedkoper zijn, en omdat het inleenbedrijf geen risico loopt als een werker ziek wordt. Ook kunnen inleenbedrijven een uitzendkracht wegsturen. Die wordt dan niet ontslagen, maar moet ergens anders gaan werken.

Dat is precies wat er met Paweł is gebeurd. Zijn opdracht werd stopgezet, en omdat hij een uitzendkracht was, kon hij daar weinig tegen beginnen. Tenzij hij eigenlijk een werker had moeten zijn. Daarom stapte hij naar de rechter, met steun van FNV.

Dat kan, omdat de Hoge Raad vorig jaar bepaald heeft dat uitzendkrachten niet eeuwig voor dezelfde ‘werkgever’ mogen werken. Dit komt omdat de Europese Unie bepaald heeft dat uitzendovereenkomsten naar hun aard tijdelijk moeten zijn. Dit om misbruik te voorkomen.

De Hoge Raad had dus bepaald dat dertien jaar uitzendkracht zijn te lang is, maar heeft geen duidelijke regels gesteld over wat precies te lang is. Daar moest de kantonrechter in de zaak van Paweł dus over oordelen.

Ik ga niet te lang stilstaan bij de standpunten van de advocaten van Paweł en Albert Heijn. Die kan je vinden in dit Doorbraak-artikel. Het komt erop neer dat Albert Heijn vond dat wegwerparbeid van uitzendkrachten nodig was voor hun verdienmodel.

Het gaat dan vooral om de nachtdienst. In de cao van de werkers van Albert Heijn zijn allemaal compensatiemaatregelen opgenomen om werkers in nachtdienst te beschermen, zoals een hoge toelage die ze mogen houden als ze te oud worden om nachtdiensten te draaien. Dat vind Albert Heijn te duur.

Dat is de context, dan nu de uitspraak. Allereerst bepaalt de rechter dat de complexe logistiek van AH geen reden is om tijdelijke krachten in te zetten. Immers, als iemand meer dan zeven jaar hetzelfde werk doet, zou die persoon ook als vaste kracht aangenomen kunnen worden.

Ook dat AH zich moet houden aan regels voor de nachtdienst volgens de cao is geen reden om af te wijken. De kantonrechter stelt dat een cao-partij zich nu eenmaal aan een cao heeft te houden, dat is geen bijzonder gegeven. Overigens moet AH toch al driehonderd uitzendkrachten in vaste dienst nemen.

AH haalt ook mechanisering aan, waardoor AH niet weet of ze in de toekomst nog veel krachten nodig zullen hebben. Daarvan zegt de rechter dat het allemaal niet duidelijk is wat de gevolgen daarvan zijn, en dat een vage toekomstvoorspelling weinig overtuigend is als argument.

AH betoogt daarnaast dat veel uitzendkrachten wel uitzendkracht willen blijven. De rechter schuift dat opzij omdat Paweł overduidelijk wel in vaste dienst wil. Wat andere uitzendkrachten willen is dan niet van belang.

AH heeft ook beweerd dat Paweł niet aan de Nederlandse taaleis voldoet. Hiervan zegt de kantonrechter dat AH daar nooit duidelijk over heeft gecommuniceerd, en dat het slecht denkbaar is waarom AH voor uitzendkrachten géén taaleis stelt, maar voor vaste werkers wél.

Verder heeft AH nog aangevoerd dat Paweł slecht gedrag zou hebben vertoond. Dit kan, aldus de kantonrechter, ermee te maken hebben dat hij als een “problematisch staker” veel meer werd gemonitord. Evenwel heeft AH niet aangetoond dat Paweł meer waarschuwingen had dan andere uitzendkrachten.

Omdat de rechter geen reden ziet om Paweł niet als vaste werker in dienst te nemen, wordt besloten om hem een vast contract te geven. De vraag is dan alleen: wanneer had AH hem dat moeten geven? Daarbij valt de rechter terug op de voorstellen van de regering, die spreken van zesendertig maanden (drie jaar).

Dus bepaalt de rechter dat Paweł vanaf 18 juni 2021, vijf jaar geleden, als vaste kracht aangenomen had moeten worden, en dat hij niet ontslagen had mogen worden. Dat betekent dat hij vanaf die tijd recht had op de cao van Albert Heijn, en dat AH hem dus achterstallig loon verschuldigd is.

En ook heeft Paweł recht op achterstallig pensioen vanaf het moment dat hij in dienst had moeten komen. Dat moet natuurlijk worden verrekend, maar dat is ook een hoop geld waar hij eerst geen recht op had.

Als kers op de taart wordt de uitspraak ook nog “uitvoerbaar bij voorraad” verklaard. Dat betekent dat Paweł niet hoeft de wachten op een eventueel hoger beroep, maar dat hij meteen bij AH aan de slag kan. Met andere woorden: hij heeft glansrijk gewonnen.

En aan het einde somt de rechter nog eens alle veroordelingen en verklaringen op. Een mooie waslijst.

Wat betekent deze uitspraak breder? Het is belangrijk om te weten dat deze zaak formeel geen jurisprudentie is. Het is één uitspraak van een kantonrechter, en die hebben niet altijd voorspellende waarde. Toch is dat zesendertig-maandencriterium goed onderbouwd, en wellicht wordt die in de toekomst meer gebruikt.

Dat zou betekenen dat veel meer uitzendkrachten die langer dan drie jaar voor één ‘werkgever’ werken mogelijk een beroep kunnen doen op een vaste arbeidsovereenkomst. Natuurlijk moet de rechter dan ook weer alle omstandigheden meewegen, zoals in deze zaak ook is gebeurd.

Je kan dus niet zeggen dat alle uitzendkrachten hier recht op hebben, maar ik vermoed dat er heel veel uitzendkrachten zijn in Nederland (niet alleen bij AH) die al langer dan drie jaar werken in een baan die ze ook vast hadden kunnen hebben. De praktijk zal uitwijzen hoe dat gaat lopen.

Dan nog voor wat betreft deze zaak: Albert Heijn kan nog in hoger beroep bij het Hof. Het zou niet vreemd zijn als ze dat zouden doen, vanwege de grote belangen. In hoger beroep zou een andere uitspraak kunnen volgen. Dat kan echter nog jaren duren. Voor nu zit Paweł veilig.

Maar de strijd gaat door: Paweł heeft zijn vaste arbeidsovereenkomst, maar de arbeidersstrijd met AH en de uitzendbazen gaat natuurlijk door. Dit is één overwinning in een langere strijd, die nog lang niet gestreden is. Aansluiten kan en is broodnodig!

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)