Artsen Zonder Grenzen over Soedan: “Al drie jaar lang een collectief politiek falen”

Al drie jaar lang voltrekt zich in Soedan een van de grootste en meest verwoestende humanitaire crises ter wereld. Hulporganisaties als Artsen Zonder Grenzen zien een bevolking die enorm lijdt onder de wreedheden en een steeds verder instortend gezondheidszorgsysteem. Miljoenen mensen zijn op de vlucht, basisvoorzieningen vallen weg en vermijdbare ziekten eisen steeds meer levens. Dit zouden genoeg redenen moeten zijn voor de internationale gemeenschap om de burgers van Soedan bij te staan, “maar in plaats daarvan laten doeltreffende maatregelen op zich wachten”, schrijft Artsen Zonder Grenzen.

Schokkende cijfers

In 2025 behandelden de teams van Artsen Zonder Grenzen alleen al meer dan 7.700 patiënten voor lichamelijk geweld, waaronder schotwonden, verleenden ze meer dan 250.000 spoedconsulten en voerden ze meer dan 4.200 consulten uit voor seksueel geweld. “Dat seksueel geweld wordt ook zeer vaak als oorlogswapen gebruikt, waarbij vrouwen de zwaarste last dragen”, schrijft de humanitaire organisatie.

In dezelfde periode werden meer dan 15.000 kinderen jonger dan vijf jaar opgenomen in de intramurale voedingsprogramma’s van Artsen Zonder Grenzen vanwege de toenemende acute ondervoeding. Zulke ernstige ondervoeding bij kinderen vergroot daarbovenop het risico op overlijden aan anderszins behandelbare ziekten.

Samen tonen deze cijfers de diepgaande en verstrekkende schade van het meedogenloze geweld, met niet alleen directe slachtoffers, maar ook ernstige gevolgen voor de volksgezondheid in Soedan.

Een verzwakt en aangevallen gezondheidszorgsysteem

Het conflict verstoorde vaccinatieprogramma’s en deed systemen voor ziektebewaking in elkaar zakken, waardoor meer ziekten zich sneller verspreiden en de opsporing van epidemieën is vertraagd. De internationale humanitaire respons – waaronder die van VN-agentschappen, met name in Darfoer – blijkt bij lange na niet toereikend om vermijdbaar verlies van mensenlevens te voorkomen. Bezuinigingen maken een toch al rampzalige situatie nog erger, waarbij de bevolking opnieuw de prijs betaalt: mensen sterven aan vermijdbare oorzaken omdat de Soedanese autoriteiten en de wereld hen niet te hulp schieten.

Artsen Zonder Grenzen getuigt van terugkerende uitbraken van dodelijke, maar te voorkomen ziekten in heel Soedan – van mazelen in Darfoer tot hepatitis E in de staat Jazeera, en cholera in Khartoem of Witte Nijl. In 2025 hebben ze meer dan 12.000 patiënten behandeld voor mazelen en bijna 42.200 voor cholera. Deze pieken eisen het leven van de meest kwetsbaren, met name kinderen en zwangere vrouwen.

Medisch personeel is bedreigd, vastgehouden of gedwongen te vluchten

“Mijn dochtertje is te vroeg geboren omdat de oorlog ons dwong te vluchten uit Omdurman terwijl ik zwanger was”, zegt Ferdos Salih, moeder van een 11 maanden oude baby die lijdt aan mazelen en ernstige acute ondervoeding in het El Geneina Teaching Hospital, in West-Darfur. “Ze heeft veel geleden door herhaalde ziekenhuisopnames. Ook kon ze niet worden ingeënt door de oorlog.”

Daarnaast zijn ziekenhuizen geplunderd, gebombardeerd en bezet. Medisch personeel is bedreigd, vastgehouden of gedwongen te vluchten. Ambulances zijn verhinderd om de gewonden te bereiken.

Sinds april 2023 zijn meer dan 2.000 mensen omgekomen en 720 gewond geraakt bij 213 aanvallen op gezondheidsvoorzieningen in het hele land – in 2025 is het geweld in Soedan volgens de WHO verantwoordelijk voor 82 procent van alle sterfgevallen wereldwijd als gevolg van aanvallen op de gezondheidszorg. In diezelfde periode heeft Artsen Zonder Grenzen 100 gewelddadige incidenten gedocumenteerd die gericht waren tegen haar personeel, ondersteunde voorzieningen en medische voorraden.

Nog op 2 april resulteerde een aanval op het Al Jabalain-ziekenhuis, naar verluidt uitgevoerd door de RSF, in 10 doden, waaronder zeven medische medewerkers, van wie sommigen eerder bij Artsen Zonder Grenzen hadden gewerkt. Slechts twee weken eerder, op 20 maart, stierven 70 mensen waaronder 15 kinderen tijdens een aanval op het El Daein-ziekenhuis in Oost-Darfoer, naar verluidt door de Soedanese strijdkrachten.

Maar ondanks de voortdurende dreigingen, herhaalde aanvallen van beide strijdende partijen en de aanhoudende internationale onverschilligheid, blijven Soedanese vrijwilligers en medisch personeel buitengewone toewijding tonen en streven ze ernaar zorg te bieden waar die het hardst nodig is.

“Artsen Zonder Grenzen is in Soedan niet altijd in staat om te reageren op vermijdbaar lijden en sterfte, ondanks dat we daar klaar en bereid voor zijn”

“De Soedanese autoriteiten maken het voor Artsen Zonder Grenzen en andere humanitaire actoren soms onmogelijk om levensreddende zorg te verlenen of uit te breiden – hetzij door onze toegang tot bepaalde gebieden te blokkeren, hetzij door ons te verhinderen activiteiten uit te voeren, zelfs nadat we zijn aangekomen,” zegt Amande Bazerolle, hoofd van de missie van Artsen Zonder Grenzen in Soedan. “Doordat we worden verhinderd in te grijpen, wordt Artsen Zonder Grenzen in een onaanvaardbare positie gedwongen: niet in staat om te reageren op vermijdbaar lijden en sterfte, ondanks dat we daar klaar en bereid voor zijn.”

Vandaag de dag is de uitgestrekte regio Kordofan – in het zuid-centrale deel van het land – de meest onstabiele en actieve conflictzone en wordt gevreesd dat dit de volgende plek wordt waar wreedheden plaatsvinden, zoals die in het verleden in andere regio’s, waaronder Darfoer, Khartoem of Gezira, hebben plaatsgevonden. Het is ook een van de minst toegankelijke gebieden voor humanitaire organisaties, waardoor gemeenschappen nog kwetsbaarder worden naarmate het geweld toeneemt.

Een patroon van niet-aflatend geweld tegen burgers

De afgelopen maanden heeft Artsen Zonder Grenzen een verontrustende verschuiving waargenomen in de manier waarop de oorlog wordt gevoerd, waaronder een uitgebreid gebruik van drones door zowel de RSF als de SAF. Deze aanvallen vinden steeds vaker ver buiten de frontlinies plaats en richten zich op logistieke infrastructuur en dichtbevolkte burgergebieden.

Sinds februari heeft Artsen Zonder Grenzen ongeveer 400 mensen behandeld voor verwondingen door drones, nadat aanvallen burgergebieden in Oost-Tsjaad en in verschillende delen van Darfoer troffen. Volgens de Verenigde Naties zijn bij deze aanvallen tussen 1 januari en 15 maart meer dan 500 burgers omgekomen.

“De omvang van het geweld en de wreedheden waarvan we getuige zijn, is ondraaglijk”

“De teams krijgen patiënten binnen met gruwelijke verwondingen: patiënten met doorborende wonden, geamputeerde ledematen, verwoestende brandwonden – van wie velen al overleden zijn tegen de tijd dat ze het ziekenhuis bereiken”, zegt Muriel Boursier, noodhulpcoördinator van Artsen Zonder Grenzen in Darfoer. “De omvang van het geweld en de wreedheden waarvan we getuige zijn, is ondraaglijk.”

Een collectief politiek falen

“De crisis in Soedan is niet alleen een humanitaire ramp, het is ook een collectief politiek falen”, vindt Artsen Zonder Grenzen. Na drie jaar van wat de grootste humanitaire crisis ter wereld is geworden, hebben de reacties van regeringen en internationale organisaties niet eens aan de meest elementaire verwachtingen voldaan.

Herhaalde waarschuwingen voor wreedheden, waaronder die begaan tegen niet-Arabische gemeenschappen in El Fasher door de RSF, hebben niet geleid tot zinvolle maatregelen.

Ondertussen sterven er elke dag kinderen en volwassenen in de gemeenschappen – hetzij door willekeurig geweld tegen burgers, waaronder massamoorden, uithongering, marteling en verkrachting, hetzij door een gebrek aan basisvoorzieningen die het internationale humanitaire systeem geacht wordt te leveren.

De strijdende partijen en hun bondgenoten moeten onmiddellijk concrete stappen ondernemen om burgers te beschermen

“Nu meer dan ooit zijn de bescherming van burgers, het respecteren van gezondheidszorginstellingen, het afleggen van verantwoording voor wreedheden en blijvende humanitaire toegang urgent en niet onderhandelbaar”, zegt Amande Bazerolle. “Drie jaar oorlog hebben Soedan al onmetelijke schade berokkend. Als we toestaan dat deze koers wordt voortgezet, lopen we het risico een hele generatie te veroordelen.”

De strijdende partijen en hun bondgenoten moeten onmiddellijk concrete stappen ondernemen om burgers te beschermen. Zij moeten ter verantwoording worden geroepen voor de aanhoudende schendingen die de bevolking groot leed toebrengen.

Invloedrijke internationale actoren moeten dringend betekenisvolle diplomatieke druk uitoefenen op degenen die de conflictpartijen financieren, bewapenen of politiek steunen. Hoewel zij tot nu toe tragisch genoeg hebben nagelaten hun invloed aan te wenden, is er nog steeds een kans om de situatie te beïnvloeden en verdere misdaden te voorkomen. “Zwijgen en nietsdoen houden het lijden van miljoenen mensen in stand”, concludeert Artsen Zonder Grenzen.