De Franse demonstraties en de neo-liberale propaganda van Arjen Lubach

“Europa moet Frankrijk bij de les houden. Laat wensenlijstje demonstranten niet uitmonden in nog hogere staatsschuld”, aldus een commentaar van de Leeuwarden Courant. Dit soort stukken zijn typisch als er weer strijd is over sociale zekerheid. Vanuit rechts (in dit geval Lubach) komt dan de klacht dat het onbetaalbaar zou zijn. De Franse staatsschuld wordt heilig verklaard. Waarom?

De centrale stelling van Lubach is dat er bezuinigd moet worden op de Franse verzorgingsstaat, want anders loopt de staatsschuld te hoog op. Lubach presenteert het als een feit: Fransen verkwisten op onverantwoordelijke wijze geld, en dat moet stoppen.

Hij gebruikt het frame van een “luxe verzorgingsstaat”. Zo gaan Fransen vroeger met pensioen dan hier, en krijgen ze hun hele pensioen van de staat in plaats van dat ze (zoals in Nederland) zelf moeten sparen. Maar is dat luxe? Of is dat óók gewoon een mogelijk beleid?

Lubach vindt 62 jaar (de oude pensioenleeftijd) namelijk te jong. Dan ben je namelijk nog helemaal niet krakkemikkig! Je mag blijkbaar pas stoppen met werken als je het fysiek niet meer aankan. Daarom moet volgens Lubach de Franse pensioenleeftijd veel hoger.

Helemaal belachelijk vindt Lubach dat rijdend spoorwegpersoneel al met 52 met pensioen mag. Dat dat fysiek zwaar werk is, en dat het logisch is dat mensen met zulk werk eerder kunnen stoppen, lijkt niet in hem op te komen.

Een ander voorbeeld is dat mensen die voor het staatsenergiebedrijf werken een lagere energierekening krijgen, als onderdeel van hun arbeidsvoorwaarden. Onzin, vindt Lubach, die mensen moeten meer gaan betalen!

Ook wijst Lubach erop dat veel Franse dorpjes geen winkels meer hebben, en dat dat slecht is voor de economie en dus de opbrengsten van de Franse schatkist.

Het is jammer dat Lubach niet uitlegt waarom de lokale winkels in Frankrijk sluiten. Dat heeft alles te maken met een noodzaak om naar de steden te verhuizen, samen met steeds meer concurrentie van grote supermarkten. Niet met een soort economisch spook.

Hoewel Lubach het niet zegt blijkt uit het hele stuk dat hij een aantal onuitgesproken aannames doet. Door de staatsschuld heilig te verklaren, zegt hij dat het belangrijker is om mee te doen in het kapitalistische spel dan om te luisteren naar de wil van de meerderheid.

Lubach volgt een aantal neo-liberale aannames, namelijk dat een grote staatsschuld een probleem is, en dat de staatsschuld niet verholpen kan worden met hogere belastingen of het drukken van geld, maar dat er bezuinigd moet worden op sociale zekerheid (de enige oplossing die hij aandraagt).

Hij heeft het bijvoorbeeld niet over gigantische uitgaven aan het leger en kernwapens (die hij blijkbaar belangrijker vindt dan uitgaven aan sociale zekerheid en onderwijs). Of dat een hoge staatsschuld acceptabel is als mensen sociale zekerheid willen.

Ook doet hij alsof de staatsschuld niet afgeschaft kán worden. Hiervoor is zeker historisch precedent, zij het onder revolutionaire omstandigheden. Maar revolutie en het ‘naaien’ van de crediteuren is niet iets dat Lubach voor mogelijk houdt.

Het is natuurlijk ook een teken van enorme privilege dat hij het abstracte, namelijk het betalen van de staatsschulden aan die investeringsmaatschappijen, belangrijker vindt dan dat mensen mogen genieten van hun pensioen of uitkeringen hebben die hoog genoeg zijn om comfortabel te leven.

Hij maakt zich hierbij schuldig aan “kapitalistisch realisme”, het idee dat er geen alternatief is buiten kapitalisme. Het is het idee dat kapitalistische logica onomstotelijk is, vergelijkbaar met natuurkrachten als zwaartekracht.

Dat idee zit in zijn hele format ingebakken: het stuk is onderdeel van zijn “diep duik donderdag”-serie, waarin hij zich presenteert als iemand die nauw en diepgaand onderzoek heeft gedaan naar een issue en zijn onderzoeksresultaten presenteert. Maar dat is valse objectiviteit.

Wat Lubach presenteert is in feite een neo-liberale opinie, gepresenteerd als een feit. Dat is centraal in neo-liberalisme: die stroming heeft hun specifieke politieke mening over economie omgedoopt tot een (zogenaamd) wetenschappelijk feit.

“Daar is iedereen het over eens”, zegt Lubach over zijn neo-liberale opinie. “Behalve de Fransen.” Dat lijkt me wel een grote groep om uit te sluiten als je “iedereen” zegt, vooral als je het over Frankrijk hebt. (Ook klopt het niet, er bestaan zoveel opinies als economen.)

Deze logica doet koloniaal aan, en dat is niet vreemd. Staatsschuld wordt in het globale zuiden gebruikt om economieën te beheersen. Onder druk worden die landen gedwongen om sociale zekerheid af te bouwen, wat arbeiders afhankelijk maakt van bedrijven.

Frankrijk is daar overigens een grootmeester in. Bij de voormalig door Frankrijk gekoloniseerde landen hield Frankrijk lang de hand op de begroting, waardoor Frankrijk een enorme economische macht had aldaar.

Wat we hier zien is Césaire’s Boemerang: een middel dat in de 19e, 20e en 21e eeuw werd gebruikt door Frankrijk (en ook Nederland) om andere landen te overheersen, wordt nu gebruikt om de politiek van Frankrijk de beïnvloeden.

En wie hebben die macht? Dat zijn veelal private investeerders, zoals private banken en financiële instellingen, zoals (pensioen)fondsen. Die private, kapitalistische krachten gijzelen nu dus feitelijk de Franse publieke zaak.

Een gijzeling die we ook in Nederland zien, want die pensioenfondsen waar Lubach zo trots op is zitten ook in het internationale spel van investeringen, waardoor onze pensioenen ook nog eens worden gegijzeld door dezelfde kapitalisten die Frankrijk willen temmen.

Dat is ook eigenlijk wat Lubach zegt als hij zegt dat “iedereen” het erover eens is, behalve de Fransen. Hij vindt de economische logica van het neo-liberalisme en het afbetalen van de staatsschuld belangrijker dan de wil van de Fransen om een sociale verzorgingsstaat te hebben.

In de logica van Lubach is er maar één mogelijkheid, en dat is dat sociale zekerheid steeds meer wordt uitgekleed. Wat de Franse bevolking ook wil. Dat is de anti-democratische aard van het neo-liberalisme: geld boven mens.

Dit is ook wat de EU Griekenland heeft aangedaan, deels onder Nederlandse leiding. Als Lubach waarschuwt voor Griekse toestanden, dan bedoelt hij dat de EU Griekenland heeft gedwongen hun sociale zekerheid volledig uit te kleden.

Waar Lubach wel deels gelijk in heeft, is dat in een kapitalistische samenleving die staatsschulden allesbepalend zijn. Kapitalisme werkt niet als investeerders hun geld niet kunnen gebruiken om invloed uit te oefenen. Macht van het kapitaal is de basis van kapitalisme.

Dus uiteindelijk kan je als samenleving kiezen tussen het hebben van een sociale samenleving, of het hebben van een kapitalistisch systeem. Dit is iets dat zowel socialisten als neo-liberalen begrijpen. De enige die dat niet lijken te snappen zijn sociaal-democraten.

Waar we niet aan ontkomen is een discussie over wat geld nu eigenlijk is. Geld is een controlemechanisme. Zoals David Graeber uitlegt in zijn boek, is de oorsprong van geld gelegen in het precies afmeten van schulden, om zo te gebruiken als een stok om mee te slaan.

Wat voor nut dient geld? Geld is iets dat kapitalisten kunnen ‘produceren’, zonder dat ze er daadwerkelijk voor hoeven werken. Het is iets waar mensen kunstmatig van afhankelijk gemaakt worden, zodat kapitalisten een noodzakelijk element van de samenleving in handen hebben.

Zonder geld bepalen de arbeiders zelf wat voor werk ze doen. Daarom is de noodzaak van geld in onze kapitalistische wetten verankerd, zodat niet de arbeider maar de kapitalist het laatste zegje heeft over welke arbeid er wordt verricht, en ook hoe die arbeid wordt verricht.

Dit hoeft allemaal niet zo te werken. Er is niet, zoals Lubach doet denken, een natuurkracht die geld waarde geeft. Het is een sociaal construct, en een sociaal construct heeft alleen waarde als het iets rechtvaardigs dient. Dat is hier niet het geval.

Laat ons Lubach en zijn neo-liberale logica lekker links (of eerder: rechts) liggen. Want waar de socialistische beweging nu heengaat, hebben we geen Lubachs nodig.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)