Angst voor Iran als aanslag op democratie

“Defensieminister Dilan Yeşilgöz houdt er rekening mee dat de recente explosies bij Joodse panden gelinkt zijn aan Iran”, aldus WNL. Yeşilgöz zei: “Wat we afgelopen dagen ook in de pers hebben gezien, is dat mogelijk Iran hierachter zit, en op deze manier met de lange arm vanuit Teheran angst wil aanjagen, ook in ons land. Daar moeten we met scherpte en alertheid naar kijken, want dat is onacceptabel’. De minister stookt hier ongefundeerde angst, maar dat is juist het doel. De angst voor een verre, geheimzinnige en onkenbare vijand wordt gebruikt om uitbreiding van overheidsmacht te rechtvaardigen.

Om te beginnen is er geen enkel bewijs dat de aanvallen op Joodse instellingen georganiseerd zijn. Het ging om kleine explosies en mislukte brandstichting. Het blijft antisemitisch vandalisme, en er gaat een dreiging vanuit, maar er is nauwelijks schade veroorzaakt.

De ‘groep’ die zegt achter het vandalisme te zitten is in ieder geval nieuw en had hiervoor geen enkele bekendheid. Ze gebruiken symbolen die niet horen bij sjiitische groeperingen en maken veel taalfouten. Daarnaast handelen de mensen op de filmpjes heel amateuristisch.

Daarbij kan het zijn dat de groep die het vandalisme claimt, helemaal niet verantwoordelijk is. Het kan simpelweg gebruikt zijn voor propagandadoeleinden. Groepen claimen soms dit soort daden om zichzelf groter te laten lijken dan ze zijn, vooral als niemand anders een daad opeist.

Niet alleen de mensen die geïnspireerd zijn door de oorlog in Iran of door antisemitisme, maar iedereen met een brandbare vloeistof en een aansteker kan een brand stichten (die in dit geval uit zichzelf uitging). Daar hoeft geen buitenlandse overheid achter te zitten.

Waarom heeft Yeşilgöz het dan over Iran? We moeten niet vergeten dat zij minister van Defensie is, en haar partijgenoot Van Weel minister van Justitie is. Haar partij is gebaat bij uitbreiding van politie- en surveillancebevoegdheden, en bij een uitbreiding van het legerbudget.

Voor voorbeelden hoe paranoia hiervoor nuttig kan zijn, kunnen we kijken naar de geschiedenis. In dit artikel over de angst voor een “vijfde kolonne” in Kingston-on-Thames worden goede voorbeelden genoemd van waar paranoia toe leidde.

Zo waren er in Kingston-on-Thames meerdere aantijgingen van een “vijfde kolonne” die allemaal onzin bleken te zijn. Als mensen op zoek gaan naar “verdachte elementen” kunnen ze altijd wel wat fantaseren, en dat is in de wereldgeschiedenis ook veel gebeurd.

Zo zijn Joden in Europa eeuwenlang slachtoffer geweest van paranoia. Zodra er iets mis ging, zoals een uitbraak van ziekte of een mislukte oogst, kregen Joden de schuld. Dat werd dan gebruikt als rechtvaardiging om Joden te onteigenen en te vermoorden.

Zelfs in het kleine Kingston-on-Thames leidde de angst en paranoia voor de “vijfde kolonne” tot bespreking van fascistische maatregelen, zoals het opzetten van een geheime politie of het vermoorden van dienstweigeraars. Een raadslid vroeg terecht: “krijgen we een Gestapo voordat Hitler hier komt?”

Dit proces heet “securitisation”, wat inhoudt dat een regering steeds vaker een beroep doet op de “veiligheid” om inperkingen van fundamentele vrijheden te rechtvaardigen. Ze gebruiken angst om hun eigen macht te vergroten.

Dat is in Nederland ook gaande. Het kabinet-Jetten heeft plannen om de bevoegdheden en de omvang van de zogenaamde “veiligheidsdiensten” (de geheime politie van AIVD, MIVD en NCTV) uit te breiden. Daarvoor kweekt Yeşilgöz nu een rechtvaardiging.

Het paradoxale hier is dat dit werkt, juist omdat er geen bewijs voor is. Dat maakt het des te enger. Als je tegen Yeşilgöz zou zeggen dat er geen enkel bewijs is voor Iraanse inmenging, dan zou ze antwoorden: “Precies! Ze doen alles in het geheim, daarom moet de AIVD meer bevoegdheden krijgen”

“De vijand” kan dan achter elke boom schuilgaan. Hetzelfde soort “McCarthyisme” zien we tijdens de Israëlische genocide in Palestina. Hamas zit, volgens rechtse politici, overal. Alles wat pro-Palestina wis, is meteen verdacht.

En juist omdat een niet-bestaande dreiging de beste rechtvaardiging is voor de uitbreiding van een geheime politie, staat deze politieke strategie van Yeşilgöz met twee benen in de samenzweringstheorie. Dat is wat Yeşilgöz verspreidt. Een samenzweringsleugen om angst aan te praten.

Daarin verschilt Yeşilgöz dus in geen enkele zin van Wilders, JA21 of Forum voor Democratie. Zelfs het doelwit is hetzelfde: moslims (of ze nu soennitisch of sjiitisch zijn) kunnen door rechtse partijen verdacht worden gemaakt. Dat is eenvoudig na dertig jaar racistische demagogie tegen moslims.

Dit is altijd het gevaar geweest van de nauwe oppositie die D66 voerde tegen Wilders. Het ging altijd om “nationale veiligheid”, een zogenaamd anti-fascisme geboren uit nationalisme. Dat nationalisme wordt nu gebruikt om islamofobe angst te zaaien.

Zo wordt Nederland uit angst en paranoia het militarisme ingerommeld. Het is belangrijk om ons tegen die irrationele angst te verzetten. Want Iran is niet het enige slachtoffer, dat worden we uiteindelijk allemaal.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)