Tegen Gedigitaliseerde Overheersing – Artificiële Intelligentie (AI)

0o

ove

De wereld waarin wij leven wordt niet meer door ons uitgemaakt, maar door lui die gedrag vertonen voor wie voorheen dwangbuizen zijn gefabriceerd ten behoeve van afvoer naar een psychiatrisch ziekenhuis. Gezond verstand is niet meer aan de orde, kunstmatige intelligentie is het waar het om draait. In dat geval is hyperkapitalisme in de buurt waarbij megalomanie de scepter zwaait. En dan druk ik mij nog voorzichtig uit. Een aantal van deze zaken komen aan de orde in het januarinummer (2026) van het Franse anarchistische maandblad Le Monde libertaire (nr.1879). Het dossier behandelt de gedigitaliseerde overheersing. Ter lering en de vermaak een samenvatting ervan. [ThH]

Laten we positief beginnen en ons afvragen of AI wellicht veel vervelend werk uit handen kan nemen. Dat zal ongetwijfeld. Dat was ook in voorgaande gevallen van industriële vernieuwing zo (verg. Luddisme, zie Online). Echter, in plaats dat er bijvoorbeeld korter gewerkt werd, leidde die vernieuwing steeds tot massaontslagen. Dat leverde mensen op die als onnuttig in de goot terecht kwamen. Sociaal darwinisme door de bocht.

Een heel ander facet is dat de installatie en het gebruik van AI ongelooflijk grote investeringsbedragen vereist (honderden miljarden dollars). Hoe dit ook wordt genoemd, bijvoorbeeld ‘hyperkapitalisme’, het is iets waarvan in ieder geval anarchisten niets moeten hebben.

Als je dit zo overziet, is het duidelijk dat we van doen hebben met een onvoorstelbaar grote ‘macht’. Als een inktvis beheerst, overheerst die macht het ‘leven’. Die neemt ons in beslag, houdt ons in de greep. De Fransen hebben daarvoor het woord emprise (empriser: vastgrijpen). Ik heb het niet geteld maar in het genoemde januarinummer van Le Monde libertaire (LMl) komt men de term talloze keren tegen. Hoe houden we een beetje overzicht op deze wereld van de vormen van ‘emprise’, van ‘in de greep houden’, van overheersing dus. Hoe houden we overzicht op deze te gekke wereld.

In de eerste plaats verwijs ik daar voor naar het artikel in het voorliggende nummer van LMl, getiteld ‘Niet het digitale is het probleem, maar de greep van het kapitalisme’. De digitale greep vestigt zich door het geven, door ons, van de digitale toestemming. Daarmee zet je je klem in de kapitalistische greep. Hoe wordt die greep uitgevoerd en wie verschijnen daarvoor op het wereldtoneel? Daarvoor verwijs ik in de tweede plaats naar twee artikelen van Pierre Sommermeijer. Het eerste is getiteld ‘In Tech We Trust. De Amerikaanse contrarevolutie’ en het tweede luidt ‘Dark Enlightenment. De filosofie van de contrarevolutie’.

Aan die contrarevolutie werken verschillende van Trump’s ‘gangs’. Daarvan bestaan twee stromen. De eerste ‘gang’ draagt het geld en de financiële slagkracht aan. De andere ‘gang’ levert de belangrijkste ingegroeide sociale worteling en de adequate ideologie. Dit heeft twee werkzame krachten opgeleverd. De ene is als ‘reactionair offensief’ te typeren en de andere als de ‘Universele digitalisering’.

Pierre Sommermeijer werkt dit stapsgewijs uit. Hij vult die twee artikelen aan met een derde ‘Obscured by Cloud. De donkere Verlichting’, waarvan de uitkomst is dat we van doen hebben met een reactionaire beweging, die antidemocratisch, anti-egalitair is en teruggaat op het obscurantisme (het dom houden van mensen zoals in de middeleeuwen).

Als je dit alles met elkaar verbindt, dan heb je iets anders dan een ‘complottheorie’ in handen. Je hebt zicht op een werkelijkheid waarvan je als anarchist afstand neemt, die je verwerpt en waar mogelijk bestrijdt. ‘Verzet is geboden’, wordt namens LMl uitgeroepen. Maar dat heb ik vaker gehoord. De uitroep rust hier bovendien op een zwaktebod, te weten uitsluitend een nieuwe ‘link’ (p. 28). Als je spreekt over ‘stoppen van’ de digitale lawine, dan geef je ook aan (tentatief) hoe?

Uitgerekend in hetzelfde nummer van LMl wordt het boek Brèches libertaires (Lyon, 2025) van André Bernard besproken. Dat had goed gebruikt kunnen worden voor het vinden van aanwijzingen omtrent ‘wat te doen?’ in het geval van de digitale lawine. De inleiding in het boek (pp. 11-42) vormt een hele discussie over allerlei gedragstypen hoe, alles wat met etatisme en kapitalisme te maken heeft, lastig is te vallen, is te weerstaan, te weigeren en jezelf, door voor prefiguratie te kiezen, op een libertair spoor te zetten. Dan vinden we in hetzelfde boek nog een hoofdstuk over sabotage, behandeld vanaf het moment dat deze gedragswijze nog niet zo genoemd werd (pp. 99-115). Jammer dat dit over het hoofd gezien lijkt.

In LMl verder nog de bekende rubrieken, waaronder boekbesprekingen.

Thom Holterman

 Le Monde libertaire, nr.1879, januari 2026, 56 blz., prijs 5 euro.