In Cuba gaat het leven door, ondanks de wrede Amerikaanse blokkade

Op 21 maart begaf het nationale elektriciteitsnet van Cuba het opnieuw voor de tweede keer in minder dan een week. Geïrriteerde Cubanen mompelden “se nos fue la luz” (de stroom is weg). De apagón nacional (landelijke stroomuitval) betekende dat er na zonsondergang letterlijk helemaal geen licht meer zou zijn in het hele land. Met uitzondering van ziekenhuizen, de haven en het vliegveld van Havana, luxe hotels en een paar gebouwen met dieselgeneratoren, zouden de tien miljoen inwoners van Cuba weer een nacht in totale duisternis doorbrengen.

Bij een stroomstoring komt er na een tijdje ook geen water meer uit de kraan. Zo was de voorraadtank bij de woning waar ik verbleef binnen enkele uren leeg. Stroomuitval komt zo vaak voor – vaak meerdere keren per dag – dat zodra er weer stroom is, iedereen zich alvast voor gaat bereiden op de volgende door water op te pompen, telefoons op te laden, te koken en huishoudelijk werk te doen op de meest ongebruikelijke uren. Hoewel een technische storing deze apagón veroorzaakt had, was de onderliggende reden de Amerikaanse blokkade van Cuba.

El Bloqueo

In 1962 kondigde de Amerikaanse president John F. Kennedy “een totaal embargo op alle handel tussen de Verenigde Staten en Cuba” aan. De VS hadden genoeg van het uitdagende gedrag van een kleine eilandstaat 145 kilometer ten zuiden van hen hun land. Het doel was om “honger, wanhoop en de omverwerping van de regering te veroorzaken” door de gehele bevolking collectief te straffen, wat volgens het internationaal recht een misdrijf is. Sindsdien heeft de Algemene Vergadering van de VN 33 keer met overweldigende meerderheid tegen de blokkade gestemd. Desondanks bleef die van kracht en hebben de VS hem de afgelopen jaren zelfs aangescherpt.

Zo bestempelde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken Cuba in 2021 als “een staat die terrorisme ondersteunt”, wat betekende dat de Verenigde Staten firma’s en landen die handel drijven met het land gingen bestraffen. In januari 2025 hief president Joe Biden deze speciale negatieve status op, maar toen Donald Trump enkele dagen later aantrad, herstelde hij die weer. Tot voor kort leverde Venezuela olie aan Cuba. Maar door de ontvoering van de Venezolaanse president Nicolas Maduro op 3 januari van dit jaar kwam daar een eind aan. Sindsdien begint de strop om de nek van Cuba de bevolking langzaam maar zeker te wurgen. Er is al meer dan drie maanden geen brandstof meer op het eiland aangekomen.

Omdat de olievoorraden nu gevaarlijk laag zijn, heeft de regering de levering van elektriciteit en brandstof aan de bevolking beperkt, maar ziekenhuizen, overheidsinstellingen en het openbaar vervoer krijgen nog wel wat. Niettemin hebben arbeiders moeite om op hun werk te komen. Ondertussen bereikt voedsel dat de boeren op het platteland verbouwen de steden niet meer. Zodoende lijden mensen honger. Een bejaarde vrouw die in een museum werkt met een staatssalaris van minder dan tien dollar per maand, vertelde me dat ze die ochtend geen ontbijt had gehad, ze ‘s middags geen lunch zou krijgen en geen idee had hoe ze aan haar avondeten zou komen. Zoiets was niet iets speciaals. Ik hoorde dergelijke verhalen keer op keer. Mensen leven letterlijk van de hand in de tand, en weten nooit hoe zij aan hun volgende maaltijd zullen komen.

Omdat de blokkade nu al meer dan zestig jaar voortduurt, is er een schrijnend tekort aan allerlei onmisbare zaken. Fabrieken of elektriciteitscentrales vallen vaak stil, niet alleen vanwege het gebrek aan brandstof, maar ook omdat machines regelmatig kapot gaan en reparaties dan moeilijk zijn vanwege het ontbreken van de juiste onderdelen. Neem bijvoorbeeld straatlantaarns: zelfs als er stroom is, doen heel wat het niet, omdat als een lamp het begeeft er in het hele land geen nieuwe te vinden is. Eentje importeren is moeilijk of onmogelijk is, omdat de leverancier bang is op de lijst te komen van bedrijven die zakendoen met een “staat die terrorisme ondersteunt”. Zeep en crèmes, spullen voor school of het huishouden, kleding, elektronica, vrijwel alles wat we in het westen als vanzelfsprekend beschouwen, is in Cuba bijna onmogelijk te krijgen vanwege de blokkade.

Cubaans internationalisme

Het medisch personeel van Cuba staat wereldwijd bekend om hun bijdrage aan de wereldgezondheid. Sinds de revolutie hebben meer dan 600.000 Cubanen gratis gezondheidszorg verleend in situaties zoals de ebola-uitbraak in West-Afrika, of in de nasleep van orkanen en aardbevingen. Dit medisch internationalisme heeft er ook toe geleid dat Cuba studenten van over de hele wereld gratis heeft opgeleid aan de Latijns-Amerikaanse School voor Geneeskunde (ELAM).

Toen Trump de blokkade verscherpte, riepen begin maart een paar progressieve organisaties mensen op om deel te nemen aan het Nuestra América-konvooi met hulpgoederen, om de solidariteit te beantwoorden die Cuba de wereld al decennialang toont door het bieden van zoveel gezondheidszorg.

Meer dan 650 afgevaardigden uit ruim dertig landen reisden met boten of per vliegtuig naar Havana met tienduizenden kilo’s hulpgoederen. Uit Ierland bijvoorbeeld, waar ik zelf vandaan kom, reisden we met negentien mensen en ongeveer zevenhonderd kilo aan hulpgoederen. Terwijl wij op weg waren naar Havana, vloog onze premier naar Washington, waar hij werd ontvangen door de staat die verantwoordelijk is voor de blokkade. Behalve degenen die meereisden, hadden nog tientallen andere mensen van alles verzameld. Zo kwam bijvoorbeeld een groep moeders uit Belfast aan met tientallen astma-inhalators, iemand uit Galway met honderden dozen antibiotica en een kliniek uit Dublin met beschermingsmiddelen om bij operaties te gebruiken.

Er kwam ook heel wat geld binnen, onder meer van een vrouw die opgroeide in zuidelijk Afrika en haar leven te danken had aan Cubaanse artsen die haar van een kinderziekte genazen. Terwijl wij ons in Cuba verzamelden, demonstreerden anderen bij de Amerikaanse ambassade in Dublin uit protest tegen de blokkade. Solidariteit, medemenselijkheid is prachtig. Zij staat in schril contrast met de wreedheid van de blokkade, die bijvoorbeeld bleek uit de lijst medicijnen die we mee moesten brengen. Er was een hele pagina met medicijnen tegen kanker. Als mensen die niet zouden krijgen, zouden ze doodgaan. Dat is de realiteit van de Amerikaanse blokkade tegen Cuba: die kost mensenlevens.

Veerkracht en verzet

Hoewel iedereen in Cuba die we spraken het erover eens was dat de Verenigde Staten de blokkade moesten beëindigen, liepen de meningen uiteen over hoe dat moest gebeuren. Maar niemand wilde een Amerikaanse invasie, en overigens geloofde ook niemand dat de VS dat zouden aandurven. Hoewel sommige mensen kritiek hadden op de regering en verandering wilden, riep niemand op om het socialisme op te geven. Een man vatte het als volgt samen: “We willen ons eigen systeem behouden, maar we willen dat het beter gaat werken”.

Toen ik mensen vertelde dat wij in het westen de indruk hebben dat Cuba op instorten staat, waren sommigen verbaasd, anderen beledigd, en één persoon reageerde: “De enige manier waarop ze ons land kunnen vernietigen, is door Cuba in zee te laten zinken.” Dit is tenslotte een bevolking die al bijna 65 jaar brute economische oorlogvoering heeft doorstaan. Die heeft al onnoemelijk veel slachtoffers gemaakt, maar niettemin heeft Cuba nog steeds het hoofd boven water weten te houden. Ondanks enorme problemen gaat het leven hier door. Kinderen gaan naar school, ziekenhuizen functioneren redelijk, ouderen beoefenen tai chi in het park, er zijn nog steeds culturele bijeenkomsten, straatverkopers duwen karren met fruit of groenten die ze ergens hebben weten te bemachtigen door de straten, bakkerijen bakken brood.

Toen we de spullen die we hadden verzameld afleverden bij het Hermanos Ameijeiras-ziekenhuis, vertelde de adjunct-directeur ons dat ze alleen al die dag 28 operaties hadden uitgevoerd. Toen we de pikdonkere nacht van Havana inliepen, verzamelden mensen zich op de Paseo del Prado en de Malecón om te kletsen, domino te spelen, bier te drinken en te dansen. Een oudere Cubaanse man vroeg of hij met ons op de foto mocht. Daarna wreef hij over zijn kale hoofd en vroeg of we vonden dat zijn haar wel netjes zat, waarop hij in lachen uitbarstte en verderging met zijn bezigheden.

De volgende middag, voordat ik de woning waar ik logeerde verliet om naar het vliegveld te gaan, was mijn gastheer druk bezig met het repareren van een kapotte ventilator. Vanwege de blokkade is het ondenkbaar om zulke spullen weg te gooien, dus zijn Cubanen ongelooflijk handig geworden om dingen telkens weer nieuw leven in te blazen. Hoewel de slopende blokkade hen uitgeput heeft, zijn ze ook fantastisch trots, onverzettelijk en standvastig. Tegen alle verwachtingen in zijn ze er nog. Daaruit spreekt de geestelijke kracht van de Cubaanse bevolking.

Niamh Ní Bhriain

De oorspronkelijke tekst “Life goes on in Cuba despite brutal US blockade”verscheen begin april in Irish Examiner. Vertaling en bewerking: Jan Paul Smit.