Hittegolf en klimaatbeleid als sociale kwesties

zondag 28 juni 2026

Het ergste van de hittegolf is inmiddels voorbij. De balans kan worden op0gemaakt, de doden kunnen worden geteld, al valt dat nog niet mee want hitte wordt wel een silent killer genoemd: het is bij extra sterfte lang niet altijd meteen duidelijk dat die het gevolg is van de extreem hoge temperaturen die mensen hebben moeten doorstaan. Eerste indicaties zijn er al wel. ‘Frankrijk registreert duizend extra sterfgevallen tijdens recordhittegolf’, bericht Nu.nl in het liveblog dat deze nieuwssite aan de hittegolf wijdt.(1) We kunnen heel even op adem komen met iets draaglijker temperaturen. Maar niet heel lang, zo valt te vrezen: ‘Juli begint wisselvallig, maar in de tweede helft van de maand is er opnieuw kans op tropische hitte’. Dan ‘is er kans op een hittegolf’. (2) Nóg een?! Daar zijn we dan weer mooi klaar mee.

Opvallend – en welkom! – vond ik de afgelopen week de berichtgeving in gangbare, veelgelezen media – en vooral het expliciete verband dat daar gelegd werd tussen het verschrikkelijke weer enerzijds, en door menselijk toedoen veroorzaakte klimaatverandering anderzijds. Een paar voorbeelden.

De NOS: ‘Deze hittegolf was vrijwel onmogelijk zonder klimaatverandering, zeggen wetenschappers’.(3)

RTL Nieuws: ‘Huidige hitte heeft duidelijke link met klimaatverandering’.(4)

De Guardian: ‘European heatwave is worst ever and impossible without climate crisis, scientists say’ .(5)

Aljazeera: ‘Climate change the culprit for Europe’s “most severe” heatwave: Report’.(6)

De NRC: ‘Dit is de zwaarste hittegolf ooit, klimaatverandering is de oorzaak’.(7)

Nu.nl: ‘Deze hittegolf was 50 jaar geleden waarschijnlijk nog onmogelijk’.(8)

De berichtgeving verwijst naar een rapport van Weather World Attribution, net uitgebracht. Een van de betrokken wetenschappers, Friederikke Otto vat de boodschap samen. ‘Ja, dit is klimaatverandering. Ja, wij mensen veroorzaken die. Nee, het is geen El Nino. Ja, we hebben oplossingen. Nee, we voeren die niet snel genoeg uit.’ Raak! Wel met de opmerking erbij dat ‘wij mensen’ bepaald niet allemaal een gelijk aandeel in de ellende hebben, niet allemaal evenveel last ervan ondervinden, en ook niet allemaal dezelfde rol te spelen hebben in de aanpak van de zich snel ontvouwende klimaatramp. Verderop meer daar over.

Het was niet alleen dit rapport zelf dat, in combinatie met 38 graden in de schaduw, deze welkome aandacht genereerde. Op 21 juni 2021, toen de ergste hitte nog voor ons lag, verscheen er al een verrassend stevig stuk op de NOS site: ‘Periode met extreme hitte in Europa, met belangrijke rol voor klimaatverandering’. Daar wordt kalm en keurig aangegeven dat die klimaatverandering zowel de kans als de heftigheid van dit soort hittegolven doet toenemen. In de tweede alinea: ‘tussen langdurige en extreme hitte en de opwarming van de aarde is een heel sterk verband.’ En voor wie daar over heen leest, de slotzin, na ene overzicht van waar het hoe heet word, en hoe lang het gaat duren: ‘En de rol van klimaatverandering is duidelijk: zonder de opwarming van de aarde zou het de komende week niet zo warm worden.’(10)

Niet iedereen heeft in dezelfde klimaatcrisis dezelfde positie. Ik stipte dat al aan hierboven. Aan de ene kant heb je mensen – vrij weinig mensen maar wel steenrijke en machtige mensen – die vrijwel nergens last van hebben in hun gekoelde woningen – maar wel enorm bijdragen aan de crisis, door hun energieverslindende levensstijl, maar vooral ook door hun rol als eigenaar, aandeelhouder en/of topmanager van de bedrijven en instellingen die met hun energie- en grondstoffenverbruik enorm aan de uitstoot van CO2 en ander broeikasgas bijdragen. Aan de andere kant heb je mensen – veel en veel meer mensen – die met hun leefpatroon slechts minimaal bijdragen aan die uitstoot maar die juist wel de consequenties van een klimaatverandering waar ze amper aan bijdragen, volop voor hun kiezen krijgen. Rijke mensen, hun bedrijven en instellingen en hun beslissingen bezorgen ons vanuit hun gekoelde woningen en directiekantoren met hun investeringsbesluiten en hun politieke invloed die vreselijke opwarming. Arme mensen draaien op voor de levensbedreigende consequenties en kunnen zich daar niet of nauwelijks tegen beschermen. Dat geldt wereldwijd. Het geldt ook in Europa, in Nederland ook.

Ook daarvoor dringt hier en daar aandacht door in de media. In De Guardian lezen we over de toestand in Frankrijk, waar het op veel plaatsen 40 graden of meer is geweest de afgelopen week. ‘Veel gebouwen in Frankrijk zijn niet ontworpen voor heet weer – en woonwijken van lage inkomens lijden er het meest onder.’(11) De zo n die volop de huizen binnenkomt, geen goede zonwering, geen geld om een ventilator te komen, geen groen in de wijk, geen geld om op vakantie te gaan, werken in banen waar op de werkplek ook geen verkoeling is, de kinderen om scholen waar gene les gegeven kan worden vanwege de hitte. En als mensen dan verkoeling zoeken aan zee in een zwembad elders, dan kunnen ze meemaken dat hun de toegang wordt geweigerd. ‘Sommige steden in de rijkste district ten westen van Parijs (…) hebben deze week de toegang tot de gemeentelijke zwembad geweigerd aan mensen die niet uit de gemeente zelf komen.’ Zo worden arme mensen – vaak ook mensen van (Noord-) Afrikaanse afkomst – als het ware opgesloten in de wijk waar ze noodgedwongen leven. Uitsluiting wegens armoede en wegens racisme gaan hier al gauw hand in hand.

Een soortgelijk contrast zie je in Nederland ook. Een artikel in Trouw wijst er op.(12) ‘Op de hittekaart van Apeldoorn is het goed te zien: de armere wijken zuchten onder de hitte, terwijl de rijkere buurten koel blijven.’ Het Sociaal Cultureel Planbureau ( SCP) wijst in dit verband op een ‘klimaatkloof’: ‘Er zijn grote verschillen tussen arm en rijk in de mate waarin zij de lasten van de klimaataanpak kunnen dragen”, legt onderzoeker Yvonne de Kluizenaar van het SCP uit.’ Het artikel vervolgt: ‘“Armere mensen, vaak huurders, hebben minder vaak de voorzieningen en middelen om zich te beschermen, zegt De Kluizenaar. “Rijkere mensen met koopwoningen hebben bijna twee keer zo vaak een airco en een warmtepomp en kan koelen dan de armere groep. Ook heeft de armere groep, vaak huurders, bijna geen zonwering aan de buitenkant van hun woning, terwijl bewoners van koopwoningen die vaak wél hebben.”’ En zo is er nog wel meer. Conclusie van De Kluizenaar: “Alle factoren die invloed hebben op de temperatuur in huis tijdens een hittegolf pakken ongunstiger uit voor armere mensen.”

Ga er maar van uit dat de duizend hittedoden in Frankrijk, vooral armere mensen waren. Ga er maar vast vanuit dat de oversterfte die komende tijd ook in Nederland gemeld zal worden, zich niet in de eerste plaats onder VVD-ers in villawijken zal hebben voorgedaan. Niet onder precies het slag mensen dus dat met hun leefpatroon en hun beslissingen over kapitaal en politiek tot hittegolven en daarmee oversterfte in hoge mate hebben bijgedragen. Wie praat over klimaatcrisis, doet er goed aan om dit als een kwestie van rechtvaardigheid te stellen. Bij klimaatrechtvaardigheid hoort het inzicht dat de klimaatcrisis arme mensen wezenlijk harder raakt, terwijl juist rijkere mensen onevenredig aan die crisis bijdragen.

Ja, de klimaatcrisis is ook een sociale kwestie, een kwestie van arm versus rijk. Een klimaatbeweging die dat negeert, en bijvoorbeeld uit klimaatoogpunt kritiekloos meegaat in prijsverhoging van benzine en dergelijke, moet niet raar opkijken als ze zeer veel boze mensen de straat op ziet komen en zich frontaal tegenover de klimaatbeweging opstellen. Ja, het gebruik van op benzine lopende auto’s is een ramp. Ja, klimaatactivisten horen dat thema kritisch aan de orde te stellen en er omheen ook acties te voeren. De vraag is hoe, en vooral ook: hoe niet. Als je in een dorp woont zonder OV, en de plaats waar je je slecht betaalde slopende werk moet verrichten is dertig kilometer verderop en heeft ook geen OV, en je hebt de goedkoopste benzine-auto die je kon krijgen om maar op je werk te kunnen komen, dan heb je weinig andere opties dan die auto te gebruiken voor je woon-werkverkeer. Dan is duurdere benzine een rechtstreekse aanval op jouw al vrij karige levensstandaard. Dan ben je boos als zo’n prijsvcerhoging wordt aangekondigd – door mensen in villawijken en landhuizen, die zelf minstens een dure auto van de zaak hebben, als ze zich al niet in privejets of regeringsvliegtuigen verplaatsen – en gelijk heb je. En als klimaatactivisten die duurdere benzine dan staan toe te juichen zonder oog voor de consequenties voor arme mensen, ja dan wordt je op die klimaatactivisten ook boos. Niet ten onrechte.

Precies vanwege dit soort onvrede kreeg Frankrijk in 2018 met de felle protesten van de Gele Hesjes te maken, toen president Macron via een als klimaatbeleid verdedigde belastingverhoging de brandstofprijs omhoog probeerde te drijven.(13) Wie écht mensen wil doen afzien van autogebruik, zorgt eerst maar eens voor fatsoenlijk OV tot in de kleinste dorpen van het land. Dat rechtse lieden protesten tegen brandstofprijsverhoging maar al te makkelijk kunnen kapen en er een protest tegen klimaatbeleid zelf van maken, is waar. Klimaatactivisten kunnen rechts echter de pas af snijden – als ze de klimaatstrijd tegelijk als sociale strijd zien, en als ze arme mensen helpen om zich tegen aanvallen op hun levensstandaard te verdedigen. Mensen zijn best de auto uit te krijgen – als de bus en de trein goedkoper is – en waarom niet gewoon gratis? – en als die bus en trein dan tenminste ook daadwerkelijk – en niet slechts twee maal per etmaal maar met grote regelmaat en frequentie – naar je bestemming rijdt.

Tot zover een uitstapje qua thematiek, een terzijde maar tegelijk wel meer dan dat. Terug naar het begin. De hittegolf van afgelopen week, ging dus gepaard met flinke en zeer welkome aandacht voor de rol die klimaatverandering hierbij heeft. Het is logisch en terecht dat klimaatactivisten deze aandacht proberen te benutten om de strijd tegen de klimaatramp, haar oorzaken en haar gevolgen snel verder op te voeren. Met moet het ijzer smeden als het, uhmmm, heet is, nietwaar? ‘Waarom je niet geïrriteerd, maar boos moet zijn vanwege de hitte’, schrijft Bo Salomons (14) met gegronde redenen en argumenten, in reactie op een belachelijke rechtse column van Angela de Jong die al die negatieve aandacht voor de hitte maar onzin vindt. Ja, boos zijn is goed en nodig. De volgende urgente vraag wordt dan al gauw: hoe zetten we die terechte boosheid om in effectieve klimaatactie? Wat voor strategieën en tactieken hebben we nodig? Je snapt, binnenkort meer…

Noten:

(1) ‘Frankrijk registreert duizend extra sterfgevallen tijdens recordhittegolf’ in : ‘Live: Schade en wate3roverlast na zware onweersbuien, treinverkeer verstoord’, Nu.nl, 28 juni 2026, https://www.nu.nl/live/6401064/live-schade-en-wateroverlast-na-zware-onweersbuien-treinverkeer-verstoord.html

(2) Linda van Beest, ‘Na hitte komt verkoeling, maar later in juli mogelijk opnieuw tropisch’ , Nu.nl, 28 juni 2026, https://www.nu.nl/binnenland/6401060/na-hitte-komt-verkoeling-maar-later-in-juli-mogelijk-opnieuw-tropisch.html

(3)‘Deze hittegolf was vrijwel onmogelijk zonder klimaatverandering, zeggen wetenschappers’, NOS, 26 juni 2026, https://nos.nl/artikel/2620362-deze-hittegolf-was-vrijwel-onmogelijk-zonder-klimaatverandering-zeggen-wetenschappers

(4) Heleen Ekker, ‘Huidige hitte heeft duidelijke link met klimaatverandering’, RTL Nieuws, 26 juni 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/klimaat/artikel/5620928/hittegolf-klimaatverandering-world-weather-attribution

(5) Damian Carrington, ‘European heatwave is worst ever and impossible without climate crisis, scientists say’, The Guardian, 26 juni 2026, https://www.theguardian.com/environment/2026/jun/26/europe-heatwave-impossible-without-climate-crisis-scientists

(6) ‘Climate change the culprit for Europe’s “most severe” heatwave: Report’, Aljazeera, 26 juni 2026, https://www.aljazeera.com/news/2026/6/26/climate-change-the-culprit-for-europes-most-severe-heatwave-report

(7) Felix Voogt, ‘Dit is de zwaarste hittegolf ooit, klimaatverandering is de oorzaak’, in het liveblog van de NRC over de hittegolf, https://www.nrc.nl/nieuws/2026/06/22/hitte-in-europa-a4930732

(8) Emma van Bergeijk, Nu.nl: ‘Deze hittegolf was 50 jaar geleden waarschijnlijk nog onmogelijk’, Nu.nl, 26 juni 2026, https://www.nu.nl/klimaat/6400730/deze-hittegolf-was-50-jaar-geleden-waarschijnlijk-nog-onmogelijk.html

(9) Geciteered uit: Emma van Bergeijk, Nu.nl: ‘Deze hittegolf was 50 jaar geleden waarschijnlijk nog onmogelijk’, Nu.nl, 26 juni 2026, https://www.nu.nl/klimaat/6400730/deze-hittegolf-was-50-jaar-geleden-waarschijnlijk-nog-onmogelijk.html

(10) Peter Kuipers-Munneke, ‘Periode met extreme hitte in Europaq, met belangrijke rol voor klimaatverandering’, NOS, 21 juni 2026, https://nos.nl/artikel/2619698-periode-met-extreme-hitte-in-europa-met-belangrijke-rol-voor-klimaatverandering

(11) Angelique Chrisafis, ‘ “It’s like a furnace”: French struggle with heat-trap homes as climate inequality grows’, The Guardian, 25 juni 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/jun/25/french-heat-trap-homes-climate-inequality-grows

(12) Phaedra Werkhoven, ‘De klimaatkloof: puffen in de arbeidersbuurt, oase van koelte in de villawijk’, Trouw, 26 juni 2026, https://www.trouw.nl/binnenland/de-klimaatkloof-puffen-in-de-arbeidersbuurt-een-oase-van-koelte-in-de-villawijk~be594767/

(13) Ik heb het hier alleen over de Gele Hesjes in Frankrijk, die een serieus te nemen sociaal protest vorm gaven waarbinnen voor linkse en radicale mensen een rol viel te spelen – al was het maar om te voorkomen dat fascisten erbinnen toonaangevend in konden zijn.. Wat zich in Nederland achter het etiket ‘Gele Hesjes’ verschool, kaapte weliswaar dat etiket maar was van af het begin af aan een reactionair protest waarin fascistische retoriek en allerlei conspiracy-gedachtegoed van het begin af aan al domineerde. Daar was voor linkse en radicale mensen weinig tot niets te zoeken, behalve een welgemeend No Pasaran waar het volledige fasco-mobilisaties werden.

(14) Bo Salomons, ‘Waarom je niet geïrriteerd, maar boos moet zijn vanwege de hitte’, Doorbraak, 28 juni 2026, https://www.doorbraak.eu/waarom-je-niet-geirriteerd-maar-boos-moet-zijn-vanwege-de-hitte/

Peter Storm