Antifascisme: die norm stellen we zelf wel

zaterdag 1 augustus 2026

Vrij korte longread 🙂

Afgelopen tien dagen bereikte de golf van fascistische intimidatie die al maanden over Nederland dreunt nieuwe dieptepunten. Er was gelukkig ook tegengeluid. Maar niet elk tegengeluid is even zinnig.

Eerst de fasco-golf zelf. Intimiderende en seksistische leuzen op huizen in Engelen van mensen die zich uitspraken vóór een goede opvang van asielzoekers in hun woonplaats.(1) Een auto gedumpt in het water, waarvan de eigenaar kort te voren de poster Samen Leven – een poster verspreid door VluchtelingenWerk – bleek te hebben verwijderd.(2) Kennelijk was het ophangen van die poster aanleiding voor Defend-types – we weten niet wie – om via die autodump een waarschuwing af te geven: solidariteit met vluchtelingen, doe dat maar niet. De auto van een Syrische vluchteling in de fik in Geesteren – de vierde keer dat het gezin waar de man toe behoorde de klos was, nadat er al drie keer stenen door de ruit waren gegaan.(3) In dezelfde week ook weer eens agrarische ondernemers die brandjes stichtten om hun recht op vervuiling kracht bij te zetten.(4)

Ziedaar het oprukkende fascisme: racisme, een aanval op solidariteit met vluchtelingen, het intimideren van eenieder die de rechtse ambities voor de voeten loopt. Op woensdag 29 juli kwam er iets van een antwoord, in goede en minder goede vormen. Ik begin met de minder goede, hoe goed bedoeld ook.

1.

Je zag mensen oproepen: Waar blijft de politie? Waarom treedt die niet of nauwelijks op tegen die intimiderende leuzenkladders en autodumpers? Waarom kunnen die ‘boeren’ brandstichtend en blokkerend hun gang gaan, terwijl klimaatactivisten – die ook wel eens een weg blokkeren, maar zonder brandstichting – in no time hardhandig van de weg worden geplukt? Waar is het bevoegd gezag? Het is een logische reactie – als je het gezag bevoegd acht tenminste en als je de legitimiteit van het politieapparaat erkent. Maar precies voor de erkenning van die bevoegdheid en die legitimiteit is weinig tot geen reden.

We hebben het hier niet over een neutrale, onpartijdige en betrouwbare instantie. We hebben het hier over de politie die weg komt met racistische gewelddaad na racistische gewelddaad. We hebben het over een apparaat waarvan functionarissen in een AZC een hoogzwangere vrouw op de grond doen tuimelen en wegslepen, om vervolgens te weigeren echt opening van zaken te geven en verantwoordelijkheid te nemen.(5) We hebben het over een politie die helemaal geen vriend is van mensen die tegen fascisme en tegen klimaatdestructie proberen te strijden.

Dit is het gewelddadige gezagsapparaat waarmee de orde zich handhaaft, gewapenderhand. Dit is ook de politie die morgen in handen van een rechtstreeks fascistisch gezag kan vallen, als Yezilgöz morgen Jetten weer eens inruilt voor de Fascist van de Maand, of die nu Geert Wilders heet, Lidewij de Vos, Joost Eerdmans of Mona Keijzer. Ik zou dat politieapparaat maar niet te veel krediet geven, en ze het voordeel van de twijfel maar niet gunnen. Nu al is het hún apparaat, dat van de machthebbers, tegenover de strijd voor solidariteit en rechtvaardigheid en voor een wereld die niet affikt tot er niets meer over is. Straks, als het een beetje verder tegenzit, is het een rechtstreeks fasco-apparaat, zoals het dat nu iets minder rechtstreeks al te vaak is.

Achter dat gezagsapparaat staat dus het gezag. Ook dat is geenszins onze vriend en bondgenoot Niet perse omdat het door nare mensen wordt uitgeoefend – wat heel vaak het geval is, en wat al erg genoeg is. Maar vooral vanwege de functie van dat gezag: mensen hun plaats wijzen, mensen tot gehoorzaamheid brengen, zodat de Orde functioneert. Een orde van rijk versus arm, van machtig versus machteloos, van winst boven behoeften en van beheersing boven welzijn, zorgzaamheid, gelijkwaardigheid en vrijheid. Die orde verdient geen gewapende ondersteuning, of zelfs maar erkenning als iets rechtmatigs. Die orde vraagt omverwerping, ontbinding en vervanging door iets beters. En zolang we daar niet sterk en talrijk genoeg voor zien, vraagt die orde op zijn minst afwijzing, niet-erkenning, zodat ze in ieder geval geen extra kracht en legitimiteit aan onze houding ontleent.

Dit betekent allemaal dat het gene goed idee is om, als nazi’s tekeer gaan, hard te roepen: politie, doe iets! De ene vijand loslaten op de andere maakt de totale kracht van onze vijanden niet kleiner. Bovendien hebben we die politie helemaal niet aan een touwtje: het idee dat de politie gaat ingrijpen omdat een paar antiracisten daar om vragen, en dat daar dan iets werkelijk antiracistisch uit voortkomt, is naïef en misplaatst. Als de politie ingrijpt, dan zal ze oproepen uit antiracistische kring daarvoor misschien als legitimatie gebruiken. Maar ze zal dat doen om haar eigen, gezagsdienende reden: beheersing van de straat, de openbare ruimte, tegen wie dan ook. Ja, daarmee perken ze soms fascistische activiteiten eventjes in, terwijl ze antifascisten in een door dranghekken afgebakend demonstratievak hun ding laat doen. Maar de beheersing van die ruimte door de gewapende staatsmacht is nooit een goed idee, en dient nooit de vrijheid die we zo hard nodig hebben om solidariteit actief vorm en slagkracht te geven.

Let wel: ik heb het hier over politieke oproepen aan politie en gezag om tegen het fascisme op te treden, als politiek antwoord. Wat je moet doen als je persoonlijk door fascisten wordt belaagd is niet helemaal hetzelfde. Het is immers iets anders hoe je als persoon soms in de positie komt waarin je weinig anders kunt dan aangifte doen, politiebescherming vragen en dergelijke. Iemand die seksueel geweld ervaart, iemand die verkracht is, iemand die wordt mishandeld, iemand die aanhoudend wordt bedreigd tot in de eigen woning aan toe: jazeker, zo’n iemand heeft gegronde reden om aangifte te doen en van de politie maatregelen te eisen. En zo’n iemand verdient dan support. Ook dat is solidariteit.

Een heel goede oplossing is het weliswaar niet, aangifte doen en dergelijke. Maar betere opties zijn er veelal (nog) niet. Politie en strafrecht bieden soms nog bescherming ook, omdat het de staat dient. Die staat wil immers gezien worden als de ultieme scheidsrechter en rechtshandhaver. De staat en haar politie heeft het aanpakken van individueel gerichte geweldpleging soms nodig voor haar legitimiteit, voor haar geloofwaardigheid. Bij gebrek aan beter maken we daar soms gebruik van. Maar dat is iets anders dan diezelfde staat en politie aanspreken alsof ze een antifascistische macht vertegenwoordigt waar we in de strijd tegen extreem-rechts een politiek beroep op kunnen doen. Aangifte doen en strafvervolging eisen wegens specifieke mishandeling is een noodzakelijk kwaad. De staat oproepen om de fascisten nu eens aan te pakken – de officiële staatsknokploeg loslaten op de minder officiële, maar in veel opzichten geestverwante knokploeg die bijvoorbeeld Defend, NVU of Voorpost heet – dat is een kwaad zonder noodzaak, als we althans weten te bouwen aan zelfstandig antifascistisch verzet dat zowel officiële als onofficiële knokploegen als vijand weet herkennen.

Natuurlijk: je kunt het contrast tussen het assertieve politie-optreden tegen Extinction Rebellion en Palestina-activisten enerzijds, en het terughoudende, soms regelrecht vriendelijke – of compleet afwezige… – politieoptreden tegen agrarische brandstichters en anti-AZC-fascisten anderzijds, hekelen. Je kunt zeggen: kijk! De politie meet met twee maten! Die kritiek klopt. Maar het hoort bij de core business van de ordehandhaving dat die met twee maten meet en mensen die iets van fundamentele oppositie tegen een onrechtvaardige orde uitdrukken, veel harder bejegent dan mensen die van die orde een wat ruwere, openlijk hardvochtiger variant nastreven, zoals fascisten dat in feite doen.

Je kunt de twee-maten-kritiek dus inzetten, om de rol van de politie en de fundamentele onrechtvaardigheid daarvan kritisch voor het voetlicht te brengen. Je kunt de twee-maten-kritiek echter beter niet gebruiken om de politie te vermanen om fascisten net zo stevig aan te pakken als ze dat met antifascisten pleegt te doen als die uit de pas lopen. Daarmee geef je de politie immers een krediet dat ze niet verdient en bevestig je de politie in een rol die ons niet helpt. En als de politie wel eens harder tegen fascisten optreedt, is dat geen geruststelling ook. Ze zal daar extra legitimiteit uit weten te peuren, en die inzetten tegen ons als het uitkomt. En als we het ene moment de politie hebben gesmeekt om Defend aan te pakken, dan klinken we weinig geloofwaardig als we klagen als die politie dat vervolgens ook weer met ons doet zodra we iets doen dat in strijd is met de – immer door agenten gedefinieerde – openbare orde. Nee, politie en overheidsgezag zijn geen antifascistisch instituut. En we kunnen die politie en dat overheidsgezag maar beter niet als antifascistisch instituut aanspreken ook als we geen gevaarlijke illusies willen helpen verspreiden. Het fascisme is de vijand. De staat is dat eveneens, en dat geldt ook als die twee elkaar voor de voeten lopen.

2.

Er was een andere reactie op het fascistisch geweld, een reactie met aanzienlijke weerklank. Oproep na oproep, smeekbede na smeekbede: waar blijft de politiek? Waar blijft het kabinet? Waar is premier Rob Jetten? Waar blijft de veroordeling van met name de intimidaties in Geesteren (het Syrische gezin) en in Engelen (de gedumpte auto, de hatelijk en seksistisch bekladde woningen), maar ook van de brandstichtende tractorbrigadiers? Je ziet zoiets al langer. Op 22 juni 2026 publiceerde opiniesite Joop bijvoorbeeld een stuk van Sybren Kooistra: ‘premier Jetten, het is tijd om te normeren’.(6) En op 29 juli 2026, nadat Pro er al van langs had gekregen dat het erg stil bleef, was daar Jesse Klaver op LinkdIn. Zijn stuk opende met: ‘Kabinet, zwijg niet’.

Alweer: als je het gezag – en de CEO’s van het gezag, oftewel het kabinet – als rechtmatig, noodzakelijk en zelfs onmisbaar ziet om een behoorlijke samenleving te garanderen, dan zijn zulke smeekbedes logisch. Hoe kun je immers zo n mooie saamhorige samenleving behouden als die wordt aangevallen door knokploegen en kwaadaardige types, en de hoogste gezagsdrager er het zwijgen toe doet, zodat het lijkt alsof de aanvallers en nare types gewoon hun gang mogen gaan? Hoort de politiek, het kabinet, premier Jetten niet te ‘normeren’, oftewel duidelijk aan te geven wat wel en niet toelaatbaar was, waar de morele grenzen lagen? Ik kan die oproepen dus wel plaatsen. Maar ik vind ze tegelijk misplaatst en gevaarlijk. Ze wekken illusies, ze suggereren een afhankelijkheid van politiek leiderschap die ik zeer ongezond vind.

Neem bijvoorbeeld dat stuk van Kooistra. Dat eindigt met: ‘De vraag is of onze premier op tijd normeert, voordat de pogroms naar Nederland komen.(…) Wat Nederland nodig heeft is een leider die luid en duidelijk normeert, en niet het anti-azc-terrorisme steeds maar weer negeert. Voordat het te laat is.’ Wat ik hier feitelijk lees is: Jetten moet spreken, anders komen die pogroms er. Alsof de houding van Jetten de absoluut ontbrekende schakel is hier. Alsof zijn houding bepaalt of de pogroms er komen, ja of nee. Dat is iets te veel eer voor Jetten en zijn managersbaan. Belangrijker: het suggereert een afhankelijkheid van wat hogerhand ons biedt. Van hogerhand moet redding komen, want zelf kunnen we dat kennelijk niet. Dat staat er niet, maar dat is wel de strekking van dit soort oproepen. Nederland heeft misschien geen Grote Roerganger, maar kennelijk wel een Opperste Dominee nodig om ons de les te lezen en ons bij die les te houden. Zelf weten we niet wat goed en kwaad is, en zonder Preek van de Kansel komen we daar ook niet achter, als we meegaan in deze gezagsgetrouwe redenering.

Welnu, een paar dingen over deze hele redenering.

Allereerst is Jetten niet ‘onze premier’ maar de premier van een overheid die boven ons staat, en daarmee tegenover ons ook. Als het iemands premier, is, dan is het de premier van de topondernemers. Niet van ons. Weg met die pretentie. Weg met de erkenning dat zij daarboven en wij hier beneden samen Eén Grote Familie zijn, met het familiehoofd dat ons allemaal beschermt, of dat althans hoort te doen.

Natuurlijk, Jetten kan zich als mens uitspreken, over het anti-AZC-geweld, over de tractor-en-hooibalen-terreur. Dat heeft impact, want hij heeft een sterkere megafoon dan veel andere mensen. Maar de smekende houding, ‘meneer de premier, behoed ons voor de pogroms en normeer!’… het plaatst ons in een soort van onderdanige afhankelijkheid. Dat getuigt van weinig zelfvertrouwen, van weinig geloof dat mensen samen tot inzicht en solidariteit kunnen komen, dat we zelf goed van kwaad weten te onderscheiden en in staat zijn om daarnaar te handelen ook.

Er zit hier een soort gezagsgeloof in dat minder haaks op het fascistische wereldbeeld staat dan mensen zich wellicht realiseren. Het Opperste Gezag aanroepen om ons te behoeden voor het fascisme is het omhoog houden van oppergezag als onmisbaar. In precies die gevoelde onmisbaarheid ligt een aanknopingspunt voor fascisme, het bijbehorende orde-en-gezag-autoritarisme en de leiderscultus die er onderdeel van is. Met dat autoritarisme kunnen we maar beter diepgaand breken, door niet mee te gaan met smeekbedes en reddingsoproepen gericht aan de autoriteiten, welke dan ook.

Kijk niet omhoog! Kijk naar elkaar, en naar jezelf! We kunnen samen veel meer dan we vaak denken. Normeren, bijvoorbeeld. Dat zijn solidaire mensen, antiracisten, antifascisten allang aan het doen, iedereen die de Samen Leven-poster van VluchtelingenWerk ophangt,(8) die is aan het normeren. Wie door de straat loopt met ene groep medestanders en roept: Toen niet, Nu niet, Nooit meer fascisme´- die is aan het normeren. Dat komt niet van hogerhand. Dat komt uit ons zelf.

3.

Daarmee kom ik bij de mooiste reactie die ik zag op de golf van anti-vluchtelingen-haat. Die komt uitgerekend uit Geesteren, het dorp waar een Syrisch vluchtelingengezin al tijden wordt geterroriseerd. ‘Geesteren maakt vuist tegen belagers van Syrisch gezin´, aldus Omroep Oost op 29 juli. Aanvankelijk was daar weinig reactie, afgezien van een losse steunbetuiging door de burgemeester aan het gezin. Dat is veranderd, en hoe. ‘Er wordt een inzamelingsactie op touw gezet met als ultieme doel een andere auto voor het getroffen gezin, dat statushouder is.’

Mensen zijn dus aan de slag gegaan om stelling te nemen. ‘“Met dit gezamenlijke initiatief willen we laten zien dat het gezin er niet alleen voor staat. Wat er is gebeurd, verdient geen plaats in ons dorp. Geesteren staat voor respect, omzien naar elkaar en saamhorigheid. Iedereen moet zich hier welkom en gezien voelen, ongeacht afkomst of achtergrond”, laten de initiatiefnemers in een verklaring weten.’ Intussen wordt ‘het bloeiende verenigingsleven van Geesteren’ ook ingeschakeld. O ja, ‘de gemeenteraad beraadt zich op de verklaring’. Maar daar hebben initiatiefnemers kennelijk niet op gewacht, gelukkig.

Kijk, dít is het soort ‘normeren’ wat we nodig hebben! Door mensen in gemeenschappen zelf. Dit is antifascisme in de praktijk. Iets meer van deze geest is bepaald welkom. Dan laten we Rob Jetten verder in de wolk van irrelevantie en overbodigheid waar hij hoort.

Noten:

(1) ‘Inwoners die voor komst azc zijn thuis opgezocht: “zorgelijke stap”´, RTL, 27 juli 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5632456/bekladdingen-engelen-expert-ziet-nieuwe-fase-na-intimidatie-azc

(2) ‘Auto te water in Engelen: eigenaar haalde poster VluchtelingenWerk net weg’, Omroep Brabant, 29 juli 2026, https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/6020708/auto-te-water-in-engelen-eigenaar-haalde-poster-vluchtelingenwerk-net-weg

(3) ‘Gezin uit Syrië voor de vierde keer slachtoffer van vernielingen in Twente’, NOS, 26 juli 2026, https://nos.nl/artikel/2624497-gezin-uit-syrie-voor-vierde-keer-doelwit-van-vernielingen-in-twente

(4) Anton Adelaar, ‘Burgemeester keurt brandstichting bij boerenprotest af, politie houdt niemand aan’, Omroep Gelderland, 28 juli 2026, https://www.gld.nl/nieuws/8502834/burgemeester-keurt-brandstichting-bij-boerenprotest-af-politie-houdt-niemand-aan

(5) Lennart van der Deure, ‘Zwangere vrouw die in azc naar de grond werd gewerkt door agenten doet aangifte’, 16 juli 2026, https://www.nu.nl/binnenland/6403373/zwangere-vrouw-die-in-azc-naar-grond-werd-gewerkt-door-agenten-doet-aangifte.html

(6) Sybren Kooistra, ‘Premier Jetten, het is tijd om te normeren’, Joop, 22 juni 2026, https://www.bnnvara.nl/joop/artikelen/premier-jetten-het-is-tijd-om-te-normeren

(7) Jesse Klaver, ‘Bijdrage van Jesse Klaver’, 29 juli 2026, https://www.linkedin.com/posts/jesseklaver_kabinet-zwijg-niet-een-woning-van-een-activity-7488231958385381377-y27J

(8) De poster is te verkrijgen via deze link: https://actie.vluchtelingenwerk.nl/2026-poster

(9) Jan Colijn, ‘Geesteren maakt vuist tegen belagers Syrisch gezin’, Omroep Oost, 29 juli 2026, https://www.oost.nl/nieuws/3676786/geesteren-maakt-vuist-tegen-belagers-van-syrisch-gezin

Peter Storm