Rojava in Syrië op de rand van de afgrond: strijd (om te overleven) en verdeeldheid

(Bij de foto: Voormalige stelling van de SDF bij Deir er-Zo, foto Levant 24)

(* SDF= Syrian Democratic Forces, is een door Koerden geleide coalitie van door de VS gesteunde linkse[109][110] etnische milities en rebellengroeperingen, en fungeert als de officiële militaire vleugel van het Democratisch Autonoom Bestuur van Noord- en Oost-Syrië (DAANES; ook wel bekend als Rojava) (bron: wikipedia)

Het dialoogproces tussen de pro-Koerdische SDF en de Syrische overgangsregering onder president Ahmed al-Shara’a heeft een enorme deuk opgelopen. Het staakt-het-vuren-akkoord tussen de SDF en de Syrische regering van maart 2025, dat ook voorzag in een geleidelijke integratie van de SDF-gebieden, Koerdische minderheidsrechten en een opname van de SDF-strijdkrachten in het Syrische leger, is feitelijk gestrand.

Sinds ongeveer een week schieten SDF-eenheden en Syrische eenheden op elkaar, eerst in Aleppo, nu ook in de door de SDF gecontroleerde gebieden ten zuiden van de Eufraat. Beide partijen beschuldigen elkaar ervan de gevechten te zijn begonnen, maar het is de Syrische regering die het meest te winnen heeft bij de escalatie, aangezien haar troepen terrein winnen. Enkele dagen geleden konden ze in korte tijd de Koerdische wijken Sheikh Maqsoud en Ashrafiyeh veroveren op de SDF. Daarbij stemde de SDF onder internationale bemiddeling in met een terugtrekking, waarbij de SDF haar eenheden mocht terugtrekken naar gebieden voorbij de Eufraat, in ruil voor een garantie van de regering dat ze daar niet zou aanvallen.

Arabische stam wisselt van kant

Tijdens de terugtrekking vielen regeringstroepen inderdaad geen gebieden aan die ten zuiden van de Eufraat lagen. Maar de regering vond een manier om deze beperking te omzeilen: ze sloot een deal met de Arabische stam van de Shammar, die tot dan toe aan de kant van de SDF had gevochten, maar tijdens de terugtrekking van kant wisselde. De militie van de Shammar verraste de SDF-troepen en nam bijna alle gebieden ten zuiden van de Eufraat tot aan de Iraakse grens in. Ook de Shuaitat kozen de kant van de regering. Daarmee veroverden ze ook veel olievelden die zich in deze regio’s bevinden. Nu rukken ze zelfs ver over de rivier op naar het kerngebied van de door de SDF geregeerde gebieden. Sommige SDF-eenheden dreigen zelfs te worden omsingeld.

(Beeld: leden van de Busayara-stam sluiten zich aan bij de strijd tegen de SDF, bron: Levant 24), link facebook-reel

De kentering ging gepaard met een presidentieel decreet van de regering, dat voorziet in een reeks rechten voor de Koerdische minderheid en staatloze Koerden naturaliseert. Dit waren eisen die de SDF eerder tijdens de onderhandelingen had gesteld, maar die tot nu toe niet waren uitgevoerd. De regering gebruikt dit decreet als reden waarom de SDF in het Syrische leger moet worden geïntegreerd, temeer omdat de SDF en haar autonome regio hun bestaan vaak baseren op het feit dat zij de rechten van minderheden garanderen, met name die van de Koerdische minderheid. De SDF zou daarom nu geen bestaansrecht meer hebben.

SDF spreekt van verraad

De SDF beschouwt het optreden van de regering als verraad aan de tot nu toe gesloten overeenkomsten en als een poging om de hele autonome regio militair te veroveren en daarmee het dialoogproces te begraven. Bovendien zou het decreet ontoereikend zijn, omdat een decreet op elk moment kan worden ingetrokken. In plaats daarvan zouden deze rechten in de grondwet moeten worden opgenomen en zou ook daadwerkelijk moeten worden gezorgd voor de tenuitvoerlegging ervan. Bovendien uit zij haar kritiek dat het vooral Turkije is dat dit offensief heeft geëist en het ondersteunt om elk Koerdisch zelfbestuur te verhinderen.

Ook internationale mogendheden mengen zich in de situatie en proberen te bemiddelen. Frankrijk, de VS en de president van Iraaks Koerdistan, Masoud Barzani, behoren tot degenen die oproepen tot een terugkeer naar het staakt-het-vuren en dialoog. De VS, tot nu toe de garant voor de SDF, riepen de Syrische regering op om niet door te stoten naar Tabqa, maar de stam-militie deed dit toch. Zelfs de in Turkije gevangen politieke leider van de PKK, Abdullah Öcalan, mengde zich in de discussie en veroordeelde het geweld in Syrië als “sabotage van het vredesproces” dat momenteel tussen Öcalan en de Turkse staat gaande is en gericht is op de ontwapening van de PKK. Hij zei echter niet concreet wie hij verantwoordelijk achtte voor deze ondermijning van het proces.

Interne verdeeldheid

De SDF bevindt zich echter ook op andere vlakken in een moeilijke situatie: naast het overlopen van Arabische stammemilities is de groep ook intern verdeeld. Zo zijn er aantoonbaar conflicten tussen de meer pragmatische Koerdische SDF-eenheden, die het Syrische dialoogproces tot een succes wilden maken, en buitenlandse PKK-groepen, die een compromisloze houding aannemen en daarmee een gemeenschappelijke lijn van de SDF in de onderhandelingen ondermijnen. Onder hen zouden ook PKK-strijders zijn die het door Öcalan bepleite vredesproces met Turkije afwijzen en daarmee ook hun ontwapening.

(Foto: Opmars van de troepen van de Syrische interim-regering, bron: Levant 24)

Hierbij zijn vooral de vrouwelijke soldaten van de Koerdische YPJ-brigade relevant, die grote zorgen hebben dat ze bij integratie in het leger van de Syrische staat voor hun leven moeten vrezen. In het leger van de overgangsregering hebben islamistische brigades en officieren momenteel een zekere invloed, waaronder ook buitenlandse islamisten uit Centraal-Azië, de Kaukasus en andere Arabische staten. Bovendien zijn door Turkije beïnvloede SNA-brigades rechtstreeks in het Syrische leger geïntegreerd, zonder dat ze eerst werd opgesplitst. Deze SNA-brigades vielen op door talrijke oorlogsmisdaden tijdens operaties tegen SDF-gebieden en hadden ook deelgenomen aan bloedbaden op religieuze minderheden zoals de alawieten in maart 2025. Deze brigades zijn daarom onderworpen aan westerse sancties.

Relevant sind hier vor allem die Soldatinnen der kurdischen YPJ-Brigade, die große Sorge haben, dass es ihnen $bei einer Integration in die Armee des syrischen Staates an den Kragen geht. In der Armee der Übergangsregierung haben islamistische Brigaden und Offiziere $derzeit einigen Einfluss, darunter auch ausländische Islamisten aus Zentralasien, dem Kaukasus und anderen arabischen Staaten. Zudem sind türkisch beeinflusste SNA-Brigaden direkt in die syrische Armee integriert worden, ohne diese vorher aufzuspalten. $Diese SNA-Brigaden waren wegen zahlreichen Kriegsverbrechen bei Operationen gegen SDF-Gebiete aufgefallen und hatten auch an Massakern an religiösen Minderheiten wie den Alawiten $im März 2025 teilgenommen. Diese $Brigaden unterliegen deswegen westlichen Sanktionen.

Veel mensen in Syrië nemen het de SDF kwalijk dat ze voor haar eigen belangen een tactisch pact met Assad heeft gesloten in plaats van zich bij de opstand aan te sluiten.

Hoewel president al-Shara’a heeft beloofd deze misdaden te onderzoeken, commissies en gerechtelijke procedures heeft ingesteld en verbetering heeft beloofd, verwijten minderheden hem dat dit onderzoek niet serieus of onvoldoende is.

Maar ook de SDF krijgt kritiek. Veel mensen in Syrië nemen het de SDF kwalijk dat zij uit eigenbelang een tactisch pact met Assad heeft gesloten in plaats van zich bij de opstand aan te sluiten. Bovendien zou de SDF autoritaire methoden hanteren en gebruikmaken van gedwongen rekrutering.

Het gaat ook om olie

Uiteindelijk draait het conflict ook om één ding: olie.

Grote delen van de Syrische oliebronnen stonden de afgelopen jaren onder controle van de SDF, die daarmee haar eigen oorlogseconomie draaiende kon houden. De onderhandelingen mislukten onder andere op dit punt. De SDF stond erop dat een groot deel van de olie-inkomsten van de regio naar de regio zelf zou gaan en dat de controle daarover regionaal zou worden uitgeoefend. De regering streeft echter naar een centraal staatsmodel, waarbij de controle over de olie-inkomsten door Damascus zelf zou worden uitgeoefend en vervolgens proportioneel over de regio’s zou worden verdeeld. Als Damascus de controle krijgt, zou de onderhandelingsmacht van de SDF enorm afnemen en zou het geld uit de oliehandel eerder naar Damascus vloeien dan naar de regio’s van herkomst.

Het autonome zelfbestuur van de SDF in Noordoost-Syrië staat in ieder geval op de rand van de afgrond door het overlopen van de stammemilities, het verlies van de oliebronnen en de Amerikaanse steun, en de interne conflicten.

Update: Zojuist werd bekendgemaakt dat de regering in Damascus en de SDF een staakt-het-vuren-overeenkomst hebben gesloten, die duidelijk het stempel van Damascus draagt. De grote vraag is nu of deze overeenstemming stand zal houden.

De punten van de overeenkomst in detail:

– Twee van de drie provincies van Syrië, al-Raqqa en Deir al-Zor, moeten onmiddellijk volledig worden overgedragen aan de Syrische regering. Daaronder vallen ook de stad Kobane en de meeste oliebronnen.

– De SDF-eenheden mogen zich in eerste instantie terugtrekken in het meer Koerdisch bevolkte gouvernement al-Hasakah, maar moeten ook de regeringsmacht overdragen aan de Syrische regering.

– SDF-aanhangers en leden van het huidige burgerbestuur van deze regio’s krijgen bescherming toegezegd.

– De leden van de SDF-eenheden moeten op individuele basis worden opgenomen in het Syrische leger. Ook moeten leden van de SDF worden opgenomen in het staatsbestuur en in civiele en militaire autoriteiten.

– Buitenlandse PKK-kaders moeten het land verlaten, Assad-officieren moeten worden overgedragen aan de strafrechtelijke autoriteiten.

– De gevangenkampen met daarin voormalige IS-leden moeten worden overgedragen aan de Syrische regering.

– Vluchtelingen van beide kanten moeten de mogelijkheid krijgen om terug te keren.

– De SDF wordt daarmee de facto ontbonden en de autonome regio AANES wordt op middellange termijn opgenomen in de Syrische staat