Braziliaanse agro-industrie grote winnaar van Mercosur

Het vrijhandelsakkoord tussen de EU en Mercosur, dat op 17 januari werd ondertekend, zal in grote mate ten goede komen aan de Braziliaanse agrobusiness, door ontbossing en het gebruik van pesticiden te doen toenemen. Dit alles ten nadele van de kleine landbouwers.

20 januari, 2026 4 min leestijd

“Een historische dag voor het multilateralisme.” Het akkoord tussen de Europese Unie en Mercosur was op 9 januari nog niet officieel geratificeerd of de Braziliaanse president Lula da Silva, een groot pleitbezorger van het verdrag, verheugde zich al.

In zijn kielzog volgden andere enthousiaste verklaringen, zoals die van de Braziliaanse vereniging van sojaproducenten (Aprosoja), die “een grote vooruitgang voor Mercosur” toejuichte. Mercosur is een Zuid-Amerikaanse regionale handels- en douane-unie, bestaande uit Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, met Bolivia als toetredend lid.

Aan de overkant van de Atlantische Oceaan is de grote winnaar van dit akkoord, dat na meer dan vijfentwintig jaar onderhandelen werd geratificeerd, wel degelijk de Braziliaanse agrobusiness. Aan deze sector heeft de Zuid-Amerikaanse reus zijn status als ’s werelds grootste exporteur van soja, rundvlees en sinaasappelsap te danken.

“De ondertekening van dit akkoord creëert een vraag naar activiteiten die historisch verbonden zijn met ontbossing”

Een ware financiële meevaller, verkregen ten koste van ontelbare ecologische offers: als belangrijkste uitstoter van broeikasgassen in Brazilië was de sector volgens het netwerk Mapbiomas ook verantwoordelijk voor bijna 97 procent van de ontbossing die tussen 2019 en 2024 in het land werd geregistreerd. 

Terwijl het Instituut voor Onderwijs en Onderzoek (Insper) in São Paulo schat dat de landbouwexport naar Europa dankzij het akkoord met 2 tot 7 procent zou moeten toenemen, lijkt het milieurisico overduidelijk.

“De ondertekening van dit akkoord creëert een vraag naar activiteiten die historisch verbonden zijn met ontbossing”, bevestigt Priscilla Papagiannis, coördinatrice van de werkgroep klimaat en milieu van het Braziliaanse Netwerk voor de Integratie van Volkeren (Rebrip).

In 2020 schatte een aan de Franse regering overhandigd rapport dat de stijging van de rundvleesproductie in de regio het verlies van ongeveer 700.000 hectare bos zou veroorzaken. Dit komt neer op de uitstoot van 471 miljoen ton CO2 in zes jaar tijd. Dat zijn cijfers die waarschijnlijk aan de lage kant zijn, omdat ze noch de oppervlakten omvatten die nodig zijn voor de voeding van deze dieren, noch de toename van het internationale transport die het akkoord met zich meebrengt.

Grote eigenaren en pesticiden

De belangrijkste producten die het verdrag bevoordeelt zijn Braziliaanse soja, suiker en rundvlees: de invoerrechten daarop worden binnen de in het verdrag vastgelegde quota verlaagd of afgeschaft. Dit zijn producten die vooral worden geëxploiteerd door grootgrondbezitters, die hun positie dankzij het akkoord dus versterkt zien in een land waar 1 procent van de landbouwbedrijven al 48 procent van de gecultiveerde gronden bezit.

“Met dit akkoord versterkt men een neokoloniale structuur die onze rol als exporteur van primaire producten consolideert”

Talrijke organisaties die kleine landbouwers verdedigen, zoals de Beweging van de Landlozen (MST) – nota bene een historische steunpilaar van Lula – hekelen al verscheidene jaren dit verdrag dat volgens hen “historische asymmetrieën reproduceert”. 

“Door de grote eigenaren te bevoordelen, verzwakt men de Braziliaanse familiale en ecologische landbouw. Men versterkt ook een neokoloniale structuur die onze rol als exporteur van primaire producten consolideert, terwijl we vervaardigde goederen importeren. Dat stimuleert onze industriële en technologische ontwikkeling niet”, betreurt Priscilla Papagiannis.

Dit systeem is niet alleen economisch schadelijk, maar ook verantwoordelijk voor nadelige menselijke en ecologische gevolgen. Soja, suiker en maïs alleen al zijn goed voor meer dan 80 procent van het pesticidenverbruik in Brazilië, de grootste verbruiker ter wereld. 

Dit komt goed uit voor de Europese chemische industrie die in de EU verboden pesticiden uitvoert naar Mercosur

Dit is een situatie die naar verwachting verder zal verslechteren, wat voordelig uitpakt voor de Europese chemische industrie. Deze exporteerde in 2024 bijna 20.000 ton aan in de EU verboden pesticiden naar Mercosur, waarvan meer dan 14,6 ton naar Brazilië, aldus de ngo’s Public Eye en Unearthed.

Er is sprake van een “externalisering van de schade” volgens geografe Larissa Bombardi, die in haar werk aanstipt dat het Braziliaanse ministerie van Volksgezondheid meer dan 56.000 gevallen van pesticidenvergiftiging heeft geregistreerd. Ook dit cijfer is waarschijnlijk een onderschatting, aangezien het ministerie zelf vermoedt dat slechts één op de 50 gevallen werkelijk wordt gemeld.

Export vóór behoud

In eigen land legt het akkoord opnieuw de tegenstrijdigheden van Lula bloot, die ondanks zijn engagement tegen ontbossing de economische ontwikkeling boven ecologie blijft plaatsen. Net als de Europese regeringen, meent Priscilla Papagiannis.

“Met dit akkoord zal het commerciële beleid het milieubeleid bepalen, en niet omgekeerd”

De onderzoekster verwijst met name naar de “herbalanceringsclausules”. Deze staan een land toe om consultaties en bemiddeling aan te vragen, een arbitragehof in te schakelen en, in laatste instantie, verlagingen van douanetarieven of verhogingen van invoerquota op te schorten als het van oordeel is dat milieuregels van een andere staat de eigen export schaden. 

Volgens haar zal “met dit akkoord het commerciële beleid het milieubeleid bepalen, en niet omgekeerd”.

Dit artikel verscheen eerder op Reporterre.