Opstand in Frankrijk: (2) motieven en methoden

zaterdag 31 oktober 2026

De opstand in Frankrijk duurt voort. Er komen belangrijke dagen aan. Zaterdag, 31 oktober 2026: een nieuwe dag vol demonstraties. De staat brengt maar weer vast 70.000 politieagenten in gereedheid voor nieuwe rondes repressie en intimidatie.(1) Donderdag, 5 november: dan staat er landelijk een staking op de agenda, als deel van de protesten.(2) Maar ook maandag 2 november: dat is de datum waarop de herfstvakantie van scholieren in Frankrijk ten einde loopt. Vanwege die vakantie ‘zijn studenten niet in staat geweest om acties voor hun school uit te voeren, omdat die gesloten zijn.’(3) Hoe het gaat als de scholen weer open zijn? We gaan het zien. Maar eerst: wat drijft deze opstand?

Juist in en om de scholen is de opstand van 2026 begonnen. Daar vinden we dan ook redenen te over voor schoolgaande jongeren om woedend in actie te komen. De omstandigheden en voorzieningen in het middelbaar onderwijs zijn vaak verschrikkelijk slecht. Voorbeelden te over.

Op Créteil begon het op 17 september.(4) Daar gingen docenten staken. ‘Een dag later sloten de leerlingen van de school zich bij hun docenten aan. Ze blokkeerden de entree en publiceerden filmpjes erover op TikTok en Instagram’. Waarom gingen de docenten in staking? Ze merkten bij terugkeer na de zomervakantie ‘dat er niets of nauwelijks iets was gedaan om het personeelstekort en de overvolle klassen was gedaan’.

Dat volgde op een zomerhitte in examentijd in juni. ‘Veel schoolgebouwen zijn oud en slecht geïsoleerd en dus waren de klaslokalen bloedheet’: het ‘zoveelste probleem voor onderwijs in Frankrijk, naast volle klassen en personeelstekort’. Zo kwam de bal aan het rollen: uit woede over heel concrete problemen op de scholen, wantoestanden die het volgen en geven van onderwijs een onverdraaglijke ellende maakten.

‘De leerlingen klagen over de slechte staat van hun schoolgebouw: muren brokkelen af, stoelen zijn kapot, en er zijn ratten. Een deel van de lessen worden nu gegeven in een tijdelijk noodgebouw. “In de winter is het daar heel koud, in de zomer ontzettend warm´, zegt Jannah.’ Dat is de toestand op een school in Saint-Denis. Daar ‘is het al dagen onrustig´, aldus de NOS op 1 oktober 2026.(4)

De Guardian vat grieven samen. ‘Veel protesterende scholieren hebben de staat beschuldigd dat die de handen af trekt van het middelbaar onderwijs en beschrijven moeilijke omstandigheden in klaslokalen met plafonds die gedeeltelijk instorten tijdens de les, lekkages, kakkerlakken en gebouwen in verval. Anders spraken van excessief lange schooldagen en een tekort aan onderwijspersoneel.’(6)

Wat bij deze wantoestanden extra stak is de oneerlijkheid van dit alles. Want niet elke scholier had met zulke erbarmelijke omstandigheden te maken. Scholieren zien de verschillen tussen scholen, en reageren er op. ‘De scholieren in centraal Parijs hebben een groot solidariteitsbesef laten zien met de schoelieren in de voorsteden van Parijs die met veel slechtere omstandigheden te maken hebben. Er is een gevoel van solidariteit en gulheid tussen tieners dat haaks staat op de notie dat we leven in een tijd van zelfzuchtigheid.’ Dat zei een docent voorafgaand aan een grote betoging op 6 oktober.(7) Inderdaad: er zijn de scholen in de banlieues, de voorsteden waar straatarme mensen wonen, vaak nakomelingen van migranten uit de voormalige Franse koloniën en dus mensen die ook nog eens te maken hebben met racistische uitsluiting en politiegeweld. Op deze scholen zijn de omstandigheden veel en veel erger dan op de scholen waar kinderen van rijkere ouders onderwijs krijgen.

Maar die kinderen op veel minder nare scholen komen nu dus voor hun armere leeftijdgenoten op. ‘Wij hebben geluk, onze school is goed’, zo vertelt leerling Ana. ‘Maar op veel scholen is het echt slecht. Dan is het in de zomer veel te warm in de lokalen en in de winter veel te koud. Sommige vrienden van me moesten hun eindexamen in een parkeergarage maken, omdat het binnen te warm was’, zo lezen we in Nu.nl.(8)

De oneerlijkheid zit ook in de prioriteiten van de regering, van de staat, van het systeem. Te weinig geld voor onderwijs, vooral voor het onderwijs aan arme kinderen in wijken vol arme mensen. Wel geld om steenrijke mensen belastingverlaging te geven. En er is meer. Een docent in hete basisonderwijs: ‘De overheid geeft geld uit aan oorlog, maar niet aan het onderwijs of het ziekenhuis’. De docent vervolgt: ‘De slechte kwaliteit is niet alleen een probleem op middelbare scholen, maar in zoveel sectoren in ons land. De overheid geeft het geen prioriteit’, zo tekent nog steeds Nu.nl op.(9)

Erbarmelijke omstandigheden op scholen waren de rechtstreekse reden voor scholierenverzet. Het grote contrasten tussen de ene school en de andere maakten van het verzet tegelijk een aanklacht tegen sociale ongelijkheid. Politieke prioriteiten waarbij onderwijs achteraan komt terwijl m multimiljonairs voordelen krijgen en voor oorlogsvoorbereiding enorme sommen worden uitgetrokken, riepen logischerwijs weerzin en woede op.

Intussen deed ook een oproep uit kringen van de Gele Hesjes – de protestbeweging tegen hoge brandstofprijzen die in 2018 was gelanceerd – de ronde.(10) Wat vooral als scholierenopstand was begonnen, groeide gaandeweg uit tot een breed en fel protest tegen de hoge kosten van levensonderhoud. Al snel sloten allerlei anderen zich dan ook aan bij wat een furieus en wijd verbreid protest tegen sociale ongelijkheid werd. Dat protest is gaandeweg tot een opstand uitgegroeid. Actiedag volgde op actiedag: 6 oktober, 17 oktober, 24 oktober. De immense demonstraties, de straatgevechten, de aanvallen op overheidsgebouwen en plunderingen van vooral 17 oktober, laten zien hoe hoog de sociale nood, maar vooral de sociale woede in Frankrijk is opgelopen.(11)

Twee andere thema’s sprongen eveneens in het oog, al toen de opstand voornamelijk rond scholen en onderwijs woedde: antifascisme, en woede wegens politiegeweld. Op beeldmateriaal waren vaak leuzen tegen het Rassemblement National, de fascistenclub van Marine Le Pen en haar secondant Joseph Bardella te zien. Dat maakt antifascistische strijd des te urgenter.

Demonstranten in het scholierenprotest zijn zich de noodzaak van antifascistisch verzet overduidelijk bewust. ‘Tieners zongen ook liedjes tegen Marine Le Pen, de uiterst rechtse, anti-immigratie kandidaat in de presidentsverkiezingen van 2027, die hoog staat in de peilingen…’, lezen we in The Guardian. ‘Veel tieners zijn bezorgd over de verkiezingen. “We protesteren ook tegen de groei van uiterst rechts”, zegt Aislinn’, kennelijk één van hen.(12) Op een foto boven een NOS-artikel lezen we op een b protestbord: ‘Jeunesse tres fachée, mais jamais facho’. ‘De jeugd erg boos, maar nooit fascistisch’.(13) En op livestreams die op de grote protestdagen 17 en 24 oktober te volgen waren, kon je spreekkoren horen: Siamo tutti antifascisti!Allemaal zijn we antifascisten!

Ja, deze sociale opstand was en is tevens een antifascistische opstand, hoognodig gezien de dreiging van een Le Pen-presidentschap. Dat juist jeugdige bewoners uit de banlieues dit gevaar serieus hadden te nemen, was logisch. Juist zij zijn doelwit van racistische haatcampagne na racistische haatcampagne – door Le Pens fascisten, maar bepaald niet alleen door hen. Juist zij hebben dagelijks te maken met racistisch politiegeweld. Met Le Pen aan de macht dreigt gewelddadig staatsracisme nog veel ongeremder op deze mensen te worden losgelaten dan nu al gebeurt.

Het politiegeweld, de repressie waarmee de regering van president Macron poogt de opstand te verbrijzelen, is intussen al verschrikkelijk. Oproerpolitie valt keer op keer jonge demonstranten aan, soms nadat een enkeling wat gooit naar de agenten in hun dikke beschermende pakken, soms ook voor er ook maar iets van die aard is gebeurd. Politie gooit daarbij grif en op grote schaal met traangas. Scholieren van veertien, vijftien jaar zijn van vingers of een stuk gebit beroofd door flitsgranaten, of van een oog door middel van rubberen kogels. Er zijn intussen al 36 onderzoeken naar gevallen van extreem politiegeweld gemeld.(14) Dat werd op 16 oktober gemeld. Gek hè, dat de dag erna zoveel boze demonstranten hard losgingen tegen de politie en het gezag? Er was zoveel schandaal gekomen dat het gebruik van flitsgranaten tegen zulke jeugdige demonstranten heel even door het gezag in de ban is gedaan.(15)

Natuurlijk vochten en vechten actievoerders terug! En nee, ze wachtten niet altijd tot ze daadwerkelijk traangas naar zich toegegooid kregen. Het opduiken van oproerpolitie zelf bij demonstraties is al een vorm van intimidatie, van geweldsdreiging. Dat je je daartegen weert zo goed je kunt, is niet verkeerd.

Ik lees heel curieuze cijfers over gewonden trouwens. Dit: ‘Op verschillende plaatsen liep het protest uit op geweld, waarbij onder meer met vuurwerk naar de politie werd gegooid. Volgens de Franse regering zijn er bij confrontaties zeker 715 agenten en 215 jongeren gewond geraakt.’ Dat bericht Nu.nl op 6 oktober.(16) Ons wordt hier gevraagd om te geloven dat bij de strijd tussen goed ingepakte en gewapende en getrainde beroepsknuppelaars enerzijds, en ongewapende jongelui anderzijds, meer dan drie keer zoveel gewonden vallen aan de kant van de bewapende knokploeg? Hoe raken al die agenten gewond? Misschien door te struikelen over elkaar als ze gewichtig ingepakt achter de jongelui aan proberen te rennen?

Ja, actievoerders pleegden ook vernielingen. Foei toch! En kennelijk ook agressie tegen personeelsleden in het onderwijs. Premier Lecornu: ‘Het platbranden van een middelbare school verbetert de toestand van een schoolgebouw niet, het lynchen van een leraar verbetert het lerarentekort niet.’(17) Welja, demagoochel er maar op los. Speciaal voor de premier dan ook even de volgende vraag.

Als je, wegens leerplicht gedwongen, op een school moet verblijven de godganselijke dag, en in de gangen lopen ratten, de toiletten zijn al een week verstopt en in de hoeken van het bloedhete of juist heel kille klaslokaal scharrelen de kakkerlakken, en er is de helft van de tijd niet eens een docent om daadwerkelijk behoorlijk les te geven, en je weet dan morgen ongeveer hetzelfde wordt als vandaag…. Vertel me dan eens, waarom zou je dan je schoolgebouw níét in de hens zetten? Het is hooguit zuur voor de ratten en de kakkerlakken die er ook niets aan kunnen doen. Maar ik geloof niet dat de premier moppert uit begaanheid met die dierenlevens.

Dat scholieren onderwijspersoneel te lijf gaan ziet op het eerste gezicht minder begrijpelijk uit. Maar ik zou willen weten hoe dat dan is gegaan. Ik kan me bijvoorbeeld levendig voorstellen dat leerlingen die de school uit willen om te gaan protesteren, zich hardhandig weren als bijvoorbeeld de directeur dat fysiek probeert te verhinderen en de kids een soort van schoolarrest probeert op te leggen. Als je als directeur of docent geen klappen wilt, moet je zoiets gewoon ook niet doen. Wie zich als agent gedraagt wordt door woedende scholieren vast ook wel eens als agent bejegend, en ik vind dat logisch. Hoe dan ook, ik zou meer willen weten over hoe confrontaties die tot gewonde docenten leiden, precies in hun werk gaan.

Sowieso, vernielingen en geweld door opstandige scholieren en andere actievoerders zijn een reactie op wat de staat deze mensen aan doet, dag in dag uit. Een legitieme reactie, over het geheel genomen een terechte reactie, ook waar je niet bij elke gegooide steen, ontstoken vlam of plundering van een kruidenierswinkel enthousiast hoef te reageren. Laten we niet in de val trappen waarmee het gezag ons probeert te verdelen in keurige demonstranten enerzijds, gewelddadige raddraaiers anderzijds.

Plundering zei ik? Ja, vooral op de grote actiedag van 17 oktober is op aanzienlijke schaal geplunderd. Een ook dát maakt onderdeel uit van de opstand. Het is geen toevallig bijverschijnsel. Deels is het een actie gericht op vestigingen van grote kapitalistische ondernemingen. Deels is het gewoon behoefte aan spullen die vanwege armoede niet via aankoop te verwerven zijn, maar waarvan het bezit via reclame en commerciële trends tot iets begeerlijks, ja onmisbaars wordt verheven. Wie mensen arm maakt en houdt ineen steenrijke maatschappij, en de rijkdom letterlijk voor de neus van arme mensen etaleert, vraagt om plundering. Het is een vorm van herverdeling van rijkdommen – en van rijkdommen die het verdienen om herverdeeld te worden ook. Ja, het is soms sneu voor een kleine winkelier. Nee, dat sneue lot van zo’n kleine winkelier is geen reden om plundering als wapen integraal te verwerpen en te veroordelen.

Medelijden met al die gemeentehuizen die op 17 oktober zijn belaagd, deels binnengedrongen, deels vernield en zelf afgebrand, is wat mij betreft ook misplaatst. Politici jammeren wellicht over deze ‘bolwerken van democratie’ en ‘tempels van de republiek’ of wat voor mooie woorden ze ook hanteren. Voor actievoerders zijn dit toch vooral bolwerken van de staatsmacht en tempels van een gezag dat scholen laat verloederen en de oproerpolitie afstuurt op mensen die daar bezwaar tegen maken. Bij een opstand horen dit soort opstandige daden.

Een prachtige observatie levert Anne, die als toerist getuige was van opstandige taferelen op 17 oktober.(18) Ze zag vanuit een bus waarmee ze de stad rondreed ‘“duizenden demonstranten en een enorme politiemacht. Op sommige plekken stonden zestig busjes achter elkaar. Ik heb nog nooit zoveel politie gezien.” Dat was nog leuk, maar later in de avond toen de sfeer omsloeg, was voor haar de lol eraf’. Wat is er zo leuk is aan 60 politiebusjes? Hoe dan ook, Anne gaat verder: ‘Er werd brand gesticht, een McDonald’s werd geplunderd, mensen klommen in lantaarnpalen om camera’s kapot te slaan. ‘s Avonds waren we in het 9e arrondissement toen mensen met stenen begonnen te gooien. Toen zijn we heel hard weggerend. Onze kinderen vonden het trouwens wel spannends, dat zijn pubers’. Misschien dat de pubers er nog wat van hebben opgestoken ook. Bijvoorbeeld dat die akelige alomtegenwoordige camera’s kennelijk niet onkwetsbaar zijn.

Hoe gaat dit verder? Dat zal onder meer afhangen van de energie en het uithoudingsvermogen van de honderdduizenden jongeren, scholieren, studenten, docenten en zeer veel anderen. Keer op keer de straat op gaan, traangas trotseren, aanhouding en ernstige verwondingen riskeren tegenover een staat die enorme geweldsmiddelen uit de kast trekt: het vergt iets van mensen. En laten we onszelf niets wijsmaken. Repressie heeft wel degelijk effect. Wie een vinger, oog of stuk kaak kwijt is vanwege rubberkogels of flitsgranaat, slaat de volgende actiedag waarschijnlijk over. Mensen om zulke gewond geraakte betogers heen – klasgenoten, vriendinnen en vrienden, familieleden… – zullen ook erg zijn geschrokken. Ouders zullen de neiging voelen opkomen om hun kinderen uit de gevarenzone te houden. Ja, repressie maakt mensen bang en kan er toe bijdragen dat ze een volgende keer thuis blijven.

Maar repressie maakt mensen ook extra boos. Tot nu toe ziet het er uit alsof voor elke actievoerder die wegens politiegeweld nu thuisblijft, er minstens een nieuwe actievoerder juist nu pas de straat op komt, en misschien meer. De actiedag van 24 oktober was deels ook een protest tegen precies dat politiegeweld, een demonstratie van vastbeslotenheid zich daar niet door te laten temmen. ‘Behalve de onvrede over de overheid protesteerden sommigen nu na het politiegeweld van vorige week nadrukkelijk tegen dat politiegeweld’, aldus de NRC.(19) Maar als resultaat van demonstraties uitblijven terwijl mensen door middel van repressie een steeds hogere prijs voor deelname wordt opgelegd, hoe lang houden mensen het dan vol?

Er zijn inmiddels overigens wel toezeggingen vanuit de regering. Zouden die in september zijn gedaan, dan waren we wellicht voldoende geweest om de beweging te verdelen en te dempen. Maar er is zoveel gebeurd, de beweging heeft inmiddels zoveel kracht ontwikkeld en er is zoveel boosheid, dat de stemming niet om halve maatregelen vroeg. Organisatoren uit het scholierenprotest riepen dan ook op om de strijd voort te zetten.(20) We zullen zien hoe dat er uit gaat zien…

Dit is het tweede deel van een serie over de opstand in Frankrijk. Of er een derde deel komt, durf ik nog niet met zekerheid te zeggen…

Noten:

(1) ‘France braces for “very high risk” of disorder at Halloween protests’, Aljazeera, 29 oktover 2026, https://www.aljazeera.com/news/2026/10/29/france-braces-for-very-high-risk-of-disorder-at-halloween-protests

(2) Chrisplan Balmer & Juliette Jabkhiro, ‘French protest groups demand more rallies as Macron faces tough choiuces’, Reuters, 25 oktober 2026, https://www.reuters.com/world/europe/french-protest-groups-demand-more-rallies-macron-faces-tough-choices-2026-10-25/ gevonden via Claire Lampen, ‘Four lessons the US can learn from the youth proitests in France’, The Guardian, 29 oktober 2026, https://www.theguardian.com/us-news/2026/oct/29/france-protests-lessons

(3) ‘Rising from the Ashes – The Yellow Vests Return As France Burns’, CrimethInc., 27 oktober 2026, https://nl.crimethinc.com/2026/10/27/rising-from-the-ashes-the-yellow-vests-return-as-france-burns

(4) ‘Scholierenstaking Frankrijk escaleert: directeur met bezine overgoten, scholen in brand gestoken’, RTL Nieuws, 1 oktober 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5656609/scholierenstaking-tegen-volle-klassen-frankrijk-escaleert

(5) ‘Franse scholierenprotesten houden aan; nu al meer dan 100 gewonden´, NOS, 1 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2633226-franse-scholierenprotesten-houden-aan-nu-al-meer-dan-100-gewonden

(6 Angelique Chrisafis, ‘Fires, fury and hundreds of arrests as France gripped by student protests’, The Guardian, 2 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/02/student-protests-shut-schools-across-france

(7) Angelique Chrisafis, ‘ “This is state violence”: Paris students rage at politicians and heavy-handed policing’, The Guardian, 6 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/06/french-student-protests-barricades-paris-police

(8) Magali Meijers, ‘Franse scholieren zijn er klaar mee: “Er is wel geld voor oorlog, niet voor ons”’, 6 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6412247/franse-scholieren-zijn-er-klaar-mee-er-is-wel-geld-voor-oorlog-niet-voor-ons.html

(9) Magali Meijers, ‘Franse scholieren zijn er klaar mee: “Er is wel geld voor oorlog, niet voor ons”’, 6 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6412247/franse-scholieren-zijn-er-klaar-mee-er-is-wel-geld-voor-oorlog-niet-voor-ons.html

(10) ‘Rising from the Ashes – The Yellow Vests Return As France Burns’, CrimethInc., 27 oktober 2026, https://nl.crimethinc.com/2026/10/27/rising-from-the-ashes-the-yellow-vests-return-as-france-burns

(11) Zie onder meer ‘Rising from the Ashes – The Yellow Vests Return As France Burns’, CrimethInc., 27 oktober 2026, https://nl.crimethinc.com/2026/10/27/rising-from-the-ashes-the-yellow-vests-return-as-france-burns ; John Malamatinas, ‘TikTok Revolt in France: A New generation Takes To The Streets’, Unicorn Riot, 23 oktober 2026, https://unicornriot.ninja/2026/tiktok-revolt-in-france-a-new-generation-takes-to-the-streets/ , en een mainstream-versie: ‘Frankrijk geschokt na protestdag met öngekend geweld”en 2000 arrestaties´, NOS, 18 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2635459-frankrijk-geschokt-na-protestdag-met-ongekend-geweld-en-2000-arrestaties

(12) Angelique Chrisafis, ‘ “This is state violence”: Paris students rage at politicians and heavy-handed policing’, The Guardian, 6 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/06/french-student-protests-barricades-paris-police

(13) ‘Honderden Franse scholen dicht uit vrees voor nieuwe gewelddadige protesten’, NOS, 4 oktober, https://nos.nl/artikel/2633650-honderden-franse-scholen-dicht-uit-vrees-voor-nieuwe-gewelddadige-protesten

(14) Angelique Chrisafis, ‘French police accused over war-like injuries to teenagers in school protests’, The Guardian, 16 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/16/french-police-injuries-teenagers-school-protests-arrests-custody

(15) Martijn van Delft, ‘Flitsgranaat verboden bij Franse schoolprotesten nadat tiener hand verloor’, Nu.nl, 7 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6412289/flitsgranaat-verboden-bij-franse-schoolprotesten-nadat-tiener-hand-verloor.html

(16) Nienke Groenewoud, ‘Frankrijk wil alle lessen op middelbare scholen deze week schrappen voor overleg’, Nu.nl, 6 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6412233/frankrijk-wil-alle-lessen-op-middelbare-scholen-deze-week-schrappen-voor-overleg.html

(17) ‘Komende dagen geen les op Franse scholen: honderdduizenden bij demonstraties’, RTL Nieuws, 6 oktober 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5657463/franse-scholierenprotesten-bereiken-nieuw-hoogtepunt-1800-scholen

(18) ‘Nederlandse toeristen tussen de protesten in Parijs: “leek wel een belegering”’RTL: Nieuws, 18/19 oktober 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5659687/nederlandse-toeristen-geschrokken-parijs-leek-wel-een-belegering

(19) Toef Jaeger, ‘ “Dat extreemrechts onze demonstraties misbruikt, kan je ons niet verwijten”, klinkt het in de straten van Parijs’, NRC, 24 oktober 2026, https://www.nrc.nl/nieuws/2026/10/24/dat-extreemrechts-onze-demonstraties-misbruikt-kan-je-ons-niet-verwijten-klinkt-het-in-de-straten-van-parijs-a4939678

(20) Angelique Chrisafis, ‘Protest leaders urge French pupils to keep barricading their schools´, The Guardian, 26 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/26/protest-leaders-urge-french-students-to-keep-barricading-their-schools

Peter Storm