Nieuw wetsvoorstel is niet fascistisch genoeg voor Mona Keijzer

Een nieuw hoofdstuk in de saga van de “Strafbaarstelling verheerlijking terrorisme“. De wet is zogenaamd “aangepast” vanwege kritiek van de Raad van State, maar is er ook echt iets veranderd? En waarom is het nog niet fascistisch genoeg voor Mona Keijzer?

Vorig jaar schreef ik al over de eerste versie van dit wetsvoorstel, dat toen in internetconsultatie was. Hier kan je de grootste bezwaren lezen, die ik nog even zal herhalen.

Het wetsvoorstel is uniek in dat het de vrije meningsuiting beperkt, niet vanwege de directe schade die het doet (zoals bij het discriminatieverbod), maar vanwege het “gevaarlijke gedachtegoed” dat zo wordt verspreid. Het is een enorme inperking van die vrije meningsuiting.

Of je het nu eens bent met een mening of niet: een mening op zichzelf kan geen kwaad doen. Over veel meningen kunnen we in discussie gaan als mensen die kunnen uiten. Dat veel mensen het oneens zijn met een mening betekent niet dat die uiting verboden moet worden.

Een van de grootste risico’s zit in het nieuwe artikel 132c, dat steunbetuigingen verbiedt voor terroristische organisaties. Dat gaat heel ver, zeker omdat de regering (via de Sanctiewet) mag bepalen welke organisaties dat zijn. De regering bepaalt dus welke je organisaties je mag prijzen.

Als derde is het verboden om een “geschrift of afbeelding” die een terroristisch misdrijf looft of prijst te verspreiden of in je bezit te hebben als het voor verspreiding is bedoeld. Dit is vooral gericht op sociale media en steunbetuigingen daar.

Dit is des te ernstiger omdat al deze misdrijven worden aangemerkt als een “zwaar misdrijf” zoals bedoeld in artikel 67 Sv, wat betekent dat de politie verregaande bevoegdheden krijgt. Dat is extra gevaarlijk nu het gaat om een meningsdelict, waarbij een bepaalde mening wordt verboden.

De Raad van State had in maart dit jaar nog kritiek op het wetsvoorstel: het was te breed en er was onvoldoende nagedacht over de samenhang tussen de vrije meningsuiting en deze wet. Zorgelijk genoeg vond de RvS de basis van het wetsvoorstel prima.

Daarom zijn er twee wijzigingen opgenomen in de wettekst. Allereerst gat het niet meer over “verheerlijken” van een misdrijf, maar om het “verregaand loven of prijzen”. Dit is volgens de Memorie van Toelichting echter precies hetzelfde, dus het is niet echt een wijziging.

Ook het verbod op het steun betuigen aan een terroristische organisatie is anders verwoord. Alleen steun betuigen is niet genoeg, het moet gaan om het “bevorderen dat anderen het oogmerk van die organisatie om terroristische misdrijven te plegen delen”. Ik heb geen idee wat hier eigenlijk staat.

Het woord “oogmerk” heeft in juridische zin een heldere betekenis. Het betekent “opzet”, dus dat je met een bepaald handelen een bepaald doel bereikt. Maar je kan als willekeurige passant niet delen in de opzet van een terroristische organisatie. Dat is taalkundig onzinnig en dus betekenisloos.(*)

Volgens deze lange uitleg in de Memorie van Toelichting wordt er een onderscheid gemaakt tussen feitelijke opmerkingen en propagandistische opmerkingen. Maar dat onderscheid is verwarrend en onduidelijk, want tussen “feitelijk” en “propagandistisch” zit heel veel ruimte.

Neem bijvoorbeeld de zin “Hamas doet veel kwaads, maar ik vind het belangrijker dat zij verzet leveren tegen Israël en dat ze ziekenhuizen besturen”. Los van wat je inhoudelijk vind van de opmerking, zou het hebben van deze mening verboden moeten zijn?

Volgens de Memorie van Toelichting is het niet verboden om begrip te tonen als het doel van een organisatie is om een totalitair regime omver te werpen. Met andere woorden: als de regering het eens is met de terroristen, dan mag jij het óók met ze eens zijn. Anders niet.

De onduidelijkheid is juist gevaarlijk bij dit soort uitingsdelicten, waarbij een “chilling effect” op de loer ligt. Een onduidelijke grens zorgt ervoor dat mensen zichzelf gaan censureren, en dat komt de regering natuurlijk niet slecht uit. Dat is een risico dat zij maar al te graag accepteren.

Dit zijn de enige wijzigingen in de tekst van het wetsvoorstel. Het verandert nauwelijks iets, en mijn bezwaren zijn daarom nog steeds hetzelfde. Maar zelfs deze wet is niet autoritair genoeg voor de fascistische zijde van de Tweede Kamer.

Kamerlid Mona Keijzer heeft namelijk vier amendementen ingediend om het wetsvoorstel nog autocratischer te maken dan het al is. Dat kan geen verrassing zijn, want fascisten willen heel graag dat de staat geweld gebruikt tegen dissidenten (ten minste, als dat vijanden van fascisten zijn).

Het eerste amendement verwijderd het woord “verregaand” uit de delictsomschrijving van het verheerlijkingsverbod. Keijzer wil dus elke lof of prijzen verbieden, niet alleen als het “verregaand” is. Dat maakt de wet veel breder dan het origineel.

Het tweede amendement maakt de straffen hoger. Dat is natuurlijk gratis scoren voor fascisten, voor wie de straffen nooit zwaar genoeg kunnen zijn. Zeker in ons huidige politieke landschap, waar fascistische politici over elkaar heen buitelen om als “hard” gezien te worden.

Overigens heeft Keijzer ook zitten slapen, want ze stelt in haar eigen toelichting dat een strafmaximum van vier jaar betekent dat de politie meer bevoegdheden krijgen, zoals bedoeld in artikel 67 Sv. Terwijl: de wet regelt al dat dat gebeurt. Daarvoor is geen hoger strafmaximum nodig.

Dan is er het derde amendement. Dat sloopt het zinnetje “om te bevorderen dat anderen het oogmerk van die organisatie om terroristische misdrijven te plegen delen”. Zoals gezegd is dat een onzinnige toevoeging geweest, maar het weghalen is nog veel slechter.

Hierdoor wil Keijzer elke steunbetuiging, hoe klein dan ook, strafbaar stellen. Dus bijvoorbeeld de zin: “Hamas bestuurde de ziekenhuizen van Gaza” kan gezien worden als een steunbetuiging. Ook dit amendement maakt de wet extreem veel breder dan het al is.

En dan haar vierde en laatste amendement: het verbod op verheerlijken moet niet alleen gaan om ernstige terroristische misdrijven (waar levenslang op staat), maar om alle terroristische misdrijven. (Overigens maakt ze hier een fout: ze zegt artikel 132c waar ze 132a bedoelt.)

Ook hier wordt de wet weer veel breder gemaakt. Met deze wijziging zou het ook verboden zijn een ’terroristische wegblokkade’ te prijzen (ook al heeft dit geen schade tot gevolg). Extra zorgwekkend als je weet hoe Keijzer naar Extinction Rebellion kijkt.

Sowieso is dat uiteindelijk het plan van de fascisten. Het gaat ze niet alleen om Gaza, maar ook om wat er in Nederland gebeurt. Keijzer wil naast XR ook anti-fascisme als terreur bestempelen. Stel dat het verboden zou zijn om steun te betuigen aan XR of antifa. Dat is waar ze naartoe werken.

En natuurlijk is dat allemaal geheel eenzijdig. Een staat kan in juridische zin geen terrorisme plegen. Ze kunnen oorlogsmisdrijven plegen, maar het steun uitspreken voor oorlogsmisdrijven wordt niet verboden. Wie een staat steunt (bijvoorbeeld Israël), is dus eigenlijk altijd veilig.

Als deze wet wordt aangenomen, kan het dus gebeuren dat in een discussie deze twee zinnen worden uitgesproken: “Het is goed dat Israël scholen en ziekenhuizen bombardeert” en “Het is goed dat Hamas een Israëlische tank heeft opgeblazen”. En dat alleen die tweede uitspraak strafbaar is.

Het is goed om nog even expliciet te maken: ik heb kritiek gehad op wat technische aspecten van deze wet, maar dat is natuurlijk niet het grote bezwaar. Het grote bezwaar is dat die wet überhaupt bestaat, en dat de staat probeert te bepalen welke mening op zichzelf genomen ontoelaatbaar is.

Voor wie de vergelijking wil maken met het discriminatieverbod: het verschil is dat discriminatie en groepsbelediging daadwerkelijk negatieve effecten hebben op andere mensen. Discriminatie is machtsmisbruik. Een mening over terreur is van een geheel andere aard.

Het is daarom zo beangstigend dat deze wet het, in al dan niet aangepaste vorm, gaat redden. D66 lijkt al steun te hebben beloofd in ruil voor een begrotingsdeal. Als D66 voor deze wet stemt, heb ik geen moeite om het label “fascistisch” ook op hen te plakken.

Voor wie nog denkt dat autocratisering in Nederland iets is dat “misschien” kan gebeuren in de onzekere toekomst is dit wellicht een goed moment om wakker geschud te worden. Het gebeurt al, en het is al gebeurd. Tijd om jezelf uit de droom te halen.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)

Noot

(*) Het is betekenisloos in de zin van de wet. Het is bedoeld als een inperking van de eerdere zin, maar het is in geen enkele zin een inperking van wat ervoor staat. In die zin is het betekenisloos.