Europees Parlement kan EU-Mercosur nog stoppen, maar voorstanders willen EP buitenspel zetten

Eerst een kort overzicht, daarna meer informatie over de stemming over de motie om het verdrag voor te leggen aan het Europese Hof van Justitie, en het mogelijk voorlopig inwerkingtreding van het verdrag zonder instemming van het Europees Parlement. 
Ook is aandacht voor de boerenacties en onze correspondentie met het Europees Parlement

26 januari, 2026 8 min leestijd

Protest tegen CETA voor het Europees Parlement in Straatsburg (2017), foto: Guus Geurts

Laatste stand van zaken – update 23 januari

* De Europese Raad heeft op 9 januari in meerderheid ingestemd met EU-Mercosur, maar het was spannend. Tegenstemmers waren Frankrijk, Hongarije, Ierland, Oostenrijk en Polen, terwijl België (wegens onderlinge verdeeldheid) zich onthield. Men kwam dus maar net boven de vereiste 65%  van de EU-bevolking. Een tegenstem van Nederland had dus achteraf het beslissende verschil kunnen zijn. Zoals eerder bericht was een tegenstem van 50+ voldoende geweest hiervoor.

* Op 17 januari heeft Von der Leyen voorzitter van de Europese Commissie het vrijhandelsverdrag ondertekend in Paraguay.
Maar de strijd gaat door, omdat het Europees Parlement nog moet instemmen met het verdrag. Voor de stemming op 21 januari over het voorleggen van het verdrag aan het Europese Hof van Justitie (ECJ), was de inschatting dat dit in het voorjaar zou gebeuren.

* De stemming op 21 januari in het Europees Parlement in Straatsburg, betrof een motie om het verdrag eerst te toetsen op gebied van de Europese verdragen op gebied van democratie en het voorzorgsbeginsel. Deze motie werd aangenomen met een meerderheid van slechts tien stemmen. De beoordeling door ECJ zal naar verwachting anderhalf tot twee jaar duren.
Het betekende een grote overwinning voor alle tegenstanders, met grote dank aan de protesterende boeren in België en Frankrijk die ook na 9 januari de straat op bleven gaan.

* Eerst achter de schermen, maar vanaf 21 januari openlijk zijn er binnen de Europese Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement krachten bezig om het handelsdeel voorlopig in werking te laten treden, dus zelfs al vóór de stemming in het Europees Parlement. In de afspraken van 9 januari is vastgelegd dat dit mogelijk is, als één land in de Mercosur het verdrag ratificeert. Dat gebeurt mogelijk al in maart. 
Dit zou schandalig zijn, omdat bij handelsakkoorden altijd eerst zowel de Europese Raad als het Europees Parlement moeten instemmen.

Vergelijking met CETA

Dat was ook de gang van zaken rond CETA. Het handelsgedeelte van het verdrag trad in 2017 voorlopig in werking, maar pas nadat het Europees Parlement had ingestemd. Daarna moeten alle lidstaten het verdrag nog ratificeren, omdat het een gemengd akkoord met ook een investeringsdeel betreft. Nederland deed dat in 2020 in de Tweede Kamer en in 2021 in de Eerste Kamer (door een draai van de PvdA-fractie aldaar). Maar er zijn nog vele lidstaten die het verdrag nog niet geratificeerd hebben. Ondertussen zijn vrijhandelsafspraken al bijna 9 jaar van kracht.

Campagne rond de motie om het verdrag aan het Europese Hof van Justitie (Court of Justice) voor te leggen – Brief aan EP gestuurd

Op 21 januari werd dus gestemd over een motie om het verdrag voor te leggen aan het Europese Hof van Justitie. Deze motie ondersteund door 145 Members of Parliament (MEPs), is al in november ingediend, maar werd door inzet van EP-voorzitter Metsola nog niet in stemming gebracht. Weer een zeer ondemocratische move, die er evenals de ondertekening door Von der Leyen, op gericht is om een voldongen feit te creëren voor het EP.
Een meerderheid voor deze motie betekent – normaal gesproken – dat de inwerkingtreding van het verdrag met één tot twee jaar vertraagd wordt.

Omdat het 50/50 was binnen het EP probeerden de bij de European Trade Justice Coalition betrokken organisaties er alles aan te doen, om MEPs die nog twijfelen aan onze kant te krijgen. Dus om zowel vóór deze motie als later dit jaar tégen dit verdrag te stemmen.
Zo stuurde Platform Aarde Boer Consument en de Landbouwcoalite voor Rechtvaardige Handel een oproep aan deze twijfelende MEPs. Dat geldt in Nederland voor PvdA en Volt, en in België voor de Sociaal Democraten (Vooruit), Christen Democraten (CD&V)en Renew (MR).
Omdat GroenLinks en PvdA gaan fuseren, werden ook de GroenLinks-MEPs en op 19 januari de gezamenlijke Tweede Kamer-fractie opgeroepen voor deze motie te stemmen.

Er kwamen reacties van Volt en van Kathleen van Brempt (Vooruit, S&D) en een medewerker van CD&V.
De reactie van Kathleen van Brempt was teleurstellend, maar geeft de argumenten waarom Sociaaldemocraten – inclusief de helaas de Nederlandse PvdA – voor het EU-Mercosur verdrag zijn, ondanks alle nadelen. Op 23 januari stuurde Guus Geurts een inhoudelijke reactie op deze genoemde argumenten.

Uitslag stemming ECJ en reacties

De stemming was: 334 MEPs voor, 324 MEPs tegen en 11 onthoudingen. Via deze link is te zien wie er per land voor en tegen stemden.  Daaruit blijkt dat wat betreft de Nederlandse MEPs; BBB, GroenLinks, PVV en SGP vóór stemden, en CDA, D66, NSC, PvdA, Volt en VVD tégen stemden.

Het is een overwinning voor de Europese en Latijns-Amerikaanse boeren, vakbonden en maatschappelijke organisaties en Inheemse volkeren in Mercosur-landen, en de EU democratie.
Hier een goede Belgische analyse met reacties van MEPs.
De boerenorganisaties die in Europa en Mercosur betrokken zijn bij La Via Campesina reageerden ook verheugd en stuurden een gezamenlijk persbericht.

Voorlopige inwerkingtreding dreigt

Maar de strijd is nog niet gewonnen, want voorstanders van EU- Mercosur willen het gevaarlijkste handelsdeel zo snel mogelijk zonder instemming van het Europees Parlement voorlopig in werking laten treden. Zo heeft bondskanselier Merz van Duitsland zich hiervoor uitgesproken.

Formeel heeft de Europese Raad hier op 9 januari mee ingestemd. Een voorlopige inwerkingtreding zou een voldongen feit creëren omdat de liberaliseringsafspraken dan al in werking treden en import van landbouwproducten verhoogd wordt. Het wordt dan zeer moeilijk om het verdrag nog tegen te houden in het EP, bij een stemming over naar schatting twee jaar.

Als dit zou gebeuren, wordt de EU-democratie bij het grofvuil gezet, en wordt ruim baan gegeven voor Europese multinationals en grootgrondbezitters in Mercosur-landen.

Dit zal de geloofwaardigheid van de EU nog verder onder druk zetten bij de burgers, terwijl we de EU keihard nodig hebben om het hoofd te bieden aan de huidige geopolitieke spanningen en een inspiratie te bieden als waarden-gemeenschap voor de rest van de wereld.

Morgan Ody general coordinator La Via Campesina hierover in een persbericht van ECVC: “Any attempt to provisionally apply this FTA by the European Commission would be a democratic scandal. Farmers will remain vigilant and mobilised to ensure that this does not happen.”

Aanslag op de democratie

Het mogelijk voorlopig in werking treden van het handelsdeel zou de zoveelste aanslag op de democratie betekenen.
Eerder in 2025 werd het verdrag op het allerlaatste moment gesplitst in strijd met het oorspronkelijke onderhandelingsmandaat, toen er nog sprake was van een gemengd akkoord.
Hierdoor was er geen unanimiteit meer nodig over het meest controversiële handelsdeel in de Europese Raad. Ook mogen lidstaten nu niet meer afzonderlijk beslissen over het verdrag, binnen het nationale ratificatieproces.

Door het verdrag er zo proberen doorheen te drukken laat de EU zich van de meest ondemocratische en neoliberale kant zien, terwijl vanwege de huidige geopolitieke spanningen Europese samenwerking meer nodig is dan ooit. Het zal de weerstand van de Europese bevolking vanuit links en rechts tegen deze EU alleen maar doen toenemen.

Oproep aan Europees Parlement

In samenwerking met de European Trade Justice Coalition werd een email opgesteld aan de INTA-handelscommissie binnen het EP, met een oproep niet met deze voorlopige inwerkingtreding in te stemmen. Deze oproep werd op 23 januari door Platform ABC verstuurd naar Kathleen van Brempt en enkele andere MEPs.

Boerenverzet speelde een grote rol

Zowel in Frankrijk als België zijn de boerenprotesten de afgelopen weken doorgegaan tot aan de stemming op 21 januari in Straatsburg. In Frankrijk werd hierbij o.a. Morgan Ody coördinator van La Via Campesina opgepakt. In België werden vliegvelden in Brussel en Oostende geblokkeerd en hield men op 19 januari een manifestatie met 300 tractoren in Brussel.
In België gingen Boerenbond (lid Copa Cogeca) samen met Groene Kring en Ferm voor agravrouwen met meerdere tractoren naar Straatsburg voor een protest op 20 januari. Ook op 21 januari waren nog steeds duizenden boeren met honderden tractoren aanwezig in Straatsburg. Ze hebben zeer waarschijnlijk enkele beslissende MEPs over de streep getrokken om voor het voorleggen aan het ECJ te stemmen.

Platform ABC in de media gedurende de afgelopen weken

* Op 9 januari mocht Guus Geurts de ontwikkelingen rond EU-Mercosur en alternatieven daarvoor toelichten in een videouitzending van Recht voor Allen.

* Over EU-Mercosur werken we ook samen met Radio Centraal Antwerpen die zich ook in dit onderwerp hebben vastgebeten.
Al sinds december hebben ze hieraan aandacht besteed binnen hun uitzending op zaterdag tussen 12.00 en 14.00 uur.
Op 20 december waren Morgan Ody van La Via Campesina en Tijs Boelens van Boerenforum (aangesloten bij LVC) te gast.
Op 3 januari en 10 januari mocht Guus Geurts namens Platform ABC een toelichting geven over de laatste ontwikkelingen en alternatieven voor het huidige landbouw- en handelsbeleid.
Op 17 januari waren Meryam Almacci Kamerlid van Groen! en Sabina Vandeweyer gemeenteraadslid Antwerpen voor CD&V (en tevens melkveehoudster) te gast. Het was zeer bemoedigend hoe zij traditionele verschillen probeerden te overbruggen binnen dit gesprek.