De (racistische) staat vs. polyamorie

“Het gat in de wet waardoor Nederland nog altijd uitkeringen moet overmaken aan partners in polygame huwelijken, moet worden gedicht. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) kondigt een wetswijziging aan nadat ons land recent bakzeil haalde bij de rechter en geld naar Marokko moest overmaken”, aldus de Telegraaf gisteren. “Polygame huwelijken passen niet bij onze rechtsorde”, zegt Thierry Aartsen. Waarom niet? Waarom zijn meerdere huwelijken in het ‘vrije’ Nederland niet erkend? En wordt het niet eens tijd om dat te doen?

Eerst om dingen recht te zetten: om te zeggen dat deze kwestie gaat om polygamie is misleidend. Het ging de facto om een man die feitelijk geen relatie meer had met zijn eerdere partner, maar juridisch nog wel getrouwd was. Hij is juridisch niet gescheiden voordat hij opnieuw trouwde.

Het gaat hier dus meer om een administratief polygaam huwelijk dan een feitelijk polygaam huwelijk, maar dat laat precies zien waar het om gaat: de Telegraaf probeert mensen op te stoken tegen Marokkanen en moslims. Zoals Nadia Bouras zegt: het is verzonnen.

De angst voor polygamie en polyamorie (respectievelijk trouwen met en houden van meerdere mensen) is al eeuwen een wapen om gemarginaliseerde groepen verder te onderdrukken. Zo is het een wapen geweest in de koloniale veroveringen van Europa.

Tijdens de bezetting en uitputting van Afrika maakten missionarissen, in feite de stoottroepen van koloniale uitbuiting, een punt van het uitbannen van polygamie. Daarmee werden ook oude, culturele banden verbroken.

Het moet ook gezegd worden dat niet alle versies van polygamie goed zijn (zoals ook geldt voor monogamie). In veel samenlevingen is polygamie gender-afhankelijk, waardoor alleen mannen of vrouwen het mogen. In patriarchale samenlevingen omvat huwelijk vaak een “eigenaarschap”.

Daarom is feministisch, post-koloniaal onderzoek naar polygamie en polyamorie zo belangrijk. Onderzoek laat zien dat het huidige verbod op polygame huwelijken voortkomt uit racistische, patriarchale ideeën, en bedoeld is om het monogame huwelijk te beschermen.

Naast een racistisch excuus voor verovering en genocide heeft de strijd tegen polygamie nog een doel: monogamie is makkelijker voor een moderne staat om te begrijpen. In “Seeing like a State” laat James C. Scott zien dat de moderne staat complexiteit wil vermijden.

In het boek geeft Scott het voorbeeld van patriarchale familienamen: zo’n eenvoudige regel (ook een gereedschap van kolonialisme) maakt het in een patriarchale samenleving makkelijker om te zien “wie bij wie” hoort, wie van wie moet erven, en wie voor wie verantwoordelijk is.

Hetzelfde geldt voor monogamie. Het klassieke kerngezin van twee ouders en 1,7 kinderen in één huis is makkelijk voor de staat om te registreren en te begrijpen. Het bijhouden van bevolkingsregisters is op die manier eenvoudig, en nauwe familiebanden worden zo beperkt.

Dit heeft als bijkomend voordeel dat de samenleving in behapbare brokjes is opgedeeld, wat ook nog eens makkelijker te beheersen is dan een samenleving met uitgebreide, diepe en complexe familiebanden.

Die monogame kernfamilie zit diep in de Nederlandse wet verankerd. Zo wordt een kind dat 18 wordt opeens heel duur als dat kind nog in huis blijft wonen. De bedoeling van de wet is om kinderen zo snel mogelijk uit huis te zetten.

Maar ook de beperking van het fiscaal partnerschap tot één partner, beperking van geboorte- en ouderschapsverlof tot één partner, en beperking van gedeeld eigendomsrecht tot één partner versterkt de positie van monogame stellen.

Dat een monogaam stel voor de staat makkelijker te controleren en te beheersen is, is echter geen excuus om het zo te houden. Als er al een staat moet bestaan (en de vraag is of dat nodig is), zou die moeten bestaan om het leven makkelijker te maken, niet om mensen in te perken.

Er zijn natuurlijk allerlei mensen die bezwaren hebben tegen polyamorie en polygamie, maar dat zou niet uit moeten maken. Monogame stellen worden niet verplicht tot polygamie, waarom zouden polyamoureuze stellen dan wel juridisch verplicht moeten worden tot monogamie?

En ook in de kwestie hierboven zien we hoe die inperking in zijn werk gaat. Hoe het gebruikt wordt om racisme te dienen en mensen uit te knijpen, puur om het makkelijker te maken om de volksverzekeringen uit te keren en om racisme aan te wakkeren.

De makkelijkste en meest rechtvaardige oplossing is om alle juridische hordes voor polyamorie en polygamie weg te nemen. En als je daar feministische zorgen over hebt, dan zou je die ook moeten hebben voor monogame relaties. De oplossing is dan om het patriarchaat te bevechten.

Dat betekent het gevoel van eigenaarschap bevechten dat sommige mannen over vrouwen, non-binaire mensen en sommige andere mannen hebben. Dat doe je niet door voor iedereen een polyamoureuze relatie moeilijk of onmogelijk te maken.

Polyamorie is een feit. Vele mensen hebben al gelukkige polyamoureuze relaties, zoals ondergetekende. Monogamie of polyamorie zijn voorkeuren, er is geen objectief goed of beter. Doen alsof het niet bestaat heeft in ieder geval geen zin.

En bij voorbaat reageer ik alvast op iedereen die zegt “maar dan kunnen mensen belasting ontduiken!” Als dat een reden is om een bepaalde relatievorm in te perken, vind ik dat ongelofelijk kleinzerig. Schaf het huwelijk dan helemaal af (ook prima!)

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)