Agressie-oorlog in koloniale traditie: waar is ons néé?

dinsdag 17 maart 2026

Oorlog in het Midden-Oosten, en een steeds grotere, steeds gevaarlijker oorlog ook. We zien het dagelijks voorbijkomen in media online en offline. Bezorgdheid over consequenties alom: benzine die duurder wordt, voedselvoorziening die in gevaar komt, en o jee, nu belagen Iraanse geheim agenten ook nog muren, als we rechtse politici mogen geloven – wat we maar beter niet kunnen doen. Rampspoed alom, echte rampspoed,m vermeende rampspoed, vermoede rampspoed en dus ook verzonnen rampspoed, vooral geschikt om mensen bang te maken en aldus in een keurslijf te duwen.

De serieuze rampspoed treft vooral mensen in Iran en in Libanon. Daar vooral vallen de Amerikaanse dan wel Israëlische bommen en de raketten. Daarom gaan daar ziekenhuizen, scholen, woonblokken – en ja, ook kazernes en politiebureaus en lanceerinrichtingen – tegen de vlakte, met dodelijke gevolgen. Daarom zijn in Iran al zeker tussen de 1300 en 1400 mensen dood, waarschijnlijk veel meer: om het leven gebracht door de VS en/of door Israël. Daarom zijn er in Libanon ook al tussen de 700 en 800 mensen dood, waarschijnlijk intussen ook veel meer: om het leven gebracht door Israël. Ja, af en toe gaat er ook een raket de andere kant op, ja af en toe raakt een projectiel doelen in Israël, in de Golfstaten en omstreken, en nee, niet elk doelwit is daarbij gerechtvaardigd. Want ja, ook Iran slaat toe. Maar de gevolgen – een handvol doden, een aanzienlijk aantal gewonden, flink wat verwoesting – staan in geen verhouding tot wat de VS en Israël aanrichten in Iran en Libanon. Plus: Iran – aangevallen door de VS en door Israël – slaat daarmee terug.

Iran is deze oorlog niet begonnen. De VS en Israël zijn deze oorlog begonnen. Zonder behoorlijke reden, zonder geldige aanleiding. Het is een eenzijdig gelanceerde agressie-oorlog, gestart door de VS en Israël. Het is aan de VS en aan Israël om die oorlog te stoppen, net zo eenzijdig als ze de oorlog zijn begonnen, en ongeacht wat Iran doet. En het is aan mensen ook in Nederland, om die twee staten daartoe te helpen dwingen. Steun aan de Iraanse staat is daarbij niet nodig en niet nuttig. Maar nogmaals: de primaire verantwoordelijkheid voor deze oorlog ligt in Washington en in Tel Aviv. Niet in Teheran.

Dat geldt ook voor de verantwoordelijkheid voor de rampspoed die de oorlog meebrengt– ook voor zover teweeggebracht door de Iraanse reactie. Dat prijzen omhoog gaan, dat verbouw van voedsel gevaar loopt wegens tekort aan (ingrediënten voor) kunstmest die uit het Midden-Oosten moeten komen, wat nu even niet kan wegens oorlog rond de Straat van Hormuz (1)… ook de eindverantwoordelijkheid voor dat alles ligt bij de aanvallers, bij de VS en bij Israël – en bij al diegenen die de aanvallers groen licht geven, er ‘begrip’ voor tonen. Ja, je kunt voor je voedsel beter niet van kunstmest afhankelijk zijn, en voor je vervoer niet van je auto. Maar dat doet aan de huidige afhankelijkheid van deze beide zaken eventjes niks af.

Een agressie-oorlog dus, niet gelegitimeerd door serieuze argumenten.(2) De VS en Israël kunnen niet beweren dat ze uit zelfverdediging handelden, want een Iraanse aanval waar de oorlog een antwoord op zou zijn, was er gewoon niet. Ook kunnen VS en Israël niet staande houden dat Iran op het punt stond ze aan te vallen, en dat tijdig terugslaan dus gerechtvaardigd was. Een Pentagon-briefing gaf aan dat Iran geen onverhoedse aanval van plan was.(3)

Dan is er de Iraanse bewapening. De VS en Israël wil niet dat Iran ballistische raketten heeft en maakt. Welnu, de VS en de VS kunnen willen wat ze willen, maar hoe Iran zich bewapent is aan Iran, zolang de bevolking van Iran zelf geen eind maakt aan de staat die deze bevolking overheerst. Zoiets heet soevereiniteit: de onafhankelijke zeggenschap van een staat over haar grondgebied, de bevolking op dat grondgebied en hoe dit alles te verdedigen. Anarchisten haten zulke staatssoevereiniteit, en ik dus ook. Staten en hun soevereiniteit zijn gigantische moordmachines en gevangenissen tegelijk. Die dingen dienen te worden opgedoekt. Maar hgelaas, daar zijn we nu niet, en hier gaat het om betrekkingen tussen staten onderling. Staten worden intussen geacht elkaar en elkaars soevereiniteit te erkennen en te respecteren. De ene staat heeft geen enkel recht om een andere staat te verwijten dat die andere staat zich bewapent tegen de ene staat. De VS en Israël hebben niets te vertellen over de wapens waarmee Iran zich hoopt te verdedigen tegen uitgerekend de VS en Israël.

Vervolgens hebben we het kernprogramma van Iran. Dat stond een tijdlang onder vrij strikt toezicht vanwege een afgesloten akkoord waar ook de VS aan deel nam. Binnen de grenzen van dat akkoord kon Iran geen kernwapens vervaardigen vanuit dat kernenergieprogramma. Wat deed Trump in zijn eerste ambtstermijn? Hij zette een streep door dat verdrag. Maar ook zonder die overeenkomst is er nog steeds geen enkel bewijs dat Iran vanuit kernenergie en verrijking van uranium een bom aan het ontwikkelen was. Er lag ook nog een fatwa een bindende godsdienstige uitspraak – van geestelijk leider Khamenei – die kernwapens gewoon verbiedt. Het idee dat Iran kernwapens aan het ontwikkelen is, is in strijd met wat we weten over het kernprogramma, maar dus ook met de officiële politiek van Iran. Want Khamenei was de baas. Complicatie: Khamenei leeft niet meer. Hij is op de eerste dag van de agressie-oorlog tegen Iran door Israël vermoord, met hulp van door de VS verschafte informatie. En het geval wil is dat fatwa’s geldig zijn zolang degene die ze heeft uitge4sproken, nog leeft.(4) Dat Khamenei nu dood is, betekent dan ook dat het verbod dat Iran zelf op kernwapens heeft uitgevaardigd, niet meer van kracht is. Of opvolger Khamenei junior, ene soortgelijke fatwa gaat afkondigen – als hij tijd van leven krijgt – staat geenszins vast.

En dan nog iets! Wat geldt voor die raketten, geldt ook voor kernwapens: Israël en de VS hebben helemaal niet het recht om Iran te verbieden om een kernwapen te ontwikkelen. Ze hebben ook niet de geringste geloofwaardigheid. De VS heeft zelf ladingen kernwapens, en is de enige staat dat die dingen nog gebruikt heeft – met verschroeiend dodelijke gevolgen voor vele tienduizenden onbeschermde, kwetsbare mensen in de Japanse steden Nagasaki en Hiroshima. Israël heeft inmiddels ook kernwapens – en heeft niet eens het non-proliferatie verdrag getekend dat de verdere verspreiding tegen moet gaan. Niet dat we vertrouwen kunnen hebben in zulke vertragen, maar het laat wel iets zien. Twee gevaarlijke kernmogendheden die een derde mogendheid een kernwapen willen ontzeggen? Het is lachwekkend ongeloofwaardig en illegitiem. Natuurlijk: kernwapens zelf zijn verwerpelijke en ook nog eens geld verspillende ondingen, de ontwikkeling ervan is hoe dan ook verkeerd. Maar het is niet aan de VS en aan Israël om Iran daar de les over te lezen, laat staan om er een oorlog over te lanceren.

Dat de VS en Israël verwijzen naar Iraanse raketten en het Iraanse kernprogramma, verschaft ze dus geen legitieme aanvalsreden. Maar het wijst wel op achterliggende oorlogsdoelen. Wat wil Israël? Boven alles een Iran dat geen zelfstandige macht meer tegenover Israël in stelling kan brengen. Een Iran met genoeg raketten en lanceerinstallaties – en zeker een Iran met een kernwapen – kan een rem zetten op Israëlische ambities om steeds meer van het hele Midden-Oostgen aan zich te onderwerpen, en achter een scherm van hegemonie de genocide-annex-etnische zuivering van steeds meer Palestijnen te voltrekken. Voor de VS, voor zover daar iemand nog verder denkt dan de volgende social media post van de presidentiële flapdrol, geldt iets dergelijks. Iran vertegenwoordigt een zelfstandige machtsfactor die niet bij voorbaat in de door de VS voorgeschreven pas loopt. Die machtsfactor moet van macht worden beroofd, door de staat goeddeels te ontwapenen en onder Amerikaans toezicht te stellen. Wat Israël betreft mag die staat zelfs desintegreren en uit elkaar vallen. Liever chaos dan effectief tegenwicht. Het is dus niet de angst dat Iran Israël zal vernietigen die de kern is. Het is vooral de angst voor het vermogen van Iran om Israëlische strevingen tegen te werken. De VS speelt het spel mee.

Een laatste poging om de aanval op Iran te rechtvaardigen verwijst naar de aard van het bewind. Het mag misschien niet van het internationaal recht, maar het zou toch prachtig zijn als het schrikbewind dat Iran onmiskenbaar uitoefent, ten einde komt? We gaan toch niet formeel doen en bewaar maken nu er eindelijk een eind gemaakt kan worden aan de staatsterreur van de Revolutionaire Gardisten, Basij en de ayatollahs aan het hoofd van dictatuur Iran? Dit is een beetje de houding van Nederlandse politici als Jetten: erkenning dat het juridisch over de rand is, maar ‘begrip’ vanwege de aard van de Iraanse staat en regering, een moorddadige aard waar de Israëlisch-Amerikaanse aanvalsoorlog wellicht een eind aan kan maken. Het is gevaarlijke onzin in koloniale stijl, waarvoor we heen millimeter begrip horen op te brengen.

In de eerste plaats: als de binnenlandse aard van een staat een legitimatie vormt voor andere staten om die ene staat aan te vallen, is het eind zoek. Dan mag elk land morgen Hongarije binnenvallen – maar ook Groot-Brittannië waar de onderdrukking van zowel Palestina-activisten als klimaatstrijders inmiddels groteske vormen aanneemt. Dan mag Canada vandaag nog de VS binnenvallen vanwege de terreur die ICE in Minnesota en elders uitoefent tegen migranten, tegen iedereen die niet helemaal zo wit en blauwogig is als MAGA-fascisten het het liefste zien. Als binnenlandse onderdrukking in het ene land gegronde reden is voor een aanval door een andere land, dan mag elke staat elke andere staat aanvallen, want staten zonder binnenlandse repressie bestaan niet.

Natuurlijk, gradaties verschillen, en Iran is geen kleintje waar het repressie betreft. Maar dat geldt ook voor de twee agressors! De VS bijvoorbeeld. Ik noemde al de ICE-terreur in Minnesota. Maar intussen maken politici en bestuurders in die VS ook systematisch de levens van trans personen zodanig zuur met wetten en beleidsmaatregelen dat het Lemkin Instituut – genoemd naar de geleerde die het begrip ‘genocide’ bedacht – intussen spreekt van jawel, een op gang komende genocide tegen de trans gemeenschap.(5) En dan hebben we genocidepleger Israël zelf. Niets van wat Iran aan repressie heeft uitgeoefend, ook niet de macabere slachting van demonstranten door veiligheidstroepen in januari 2026, komt vooralsnog in de buurt van wat Israël de afgelopen twee en een half jaar aangericht heeft in Gaza. En al kwam het wel in die buurt: de ene slachting door een moordenaarsbewind rechtvaardigt nog steeds niet de volgende slachting als antwoord op dat moordenaarsbewind. De VS en Israël als staten die de bevolking in Iran vrijheid komen brengen? Alweer, het is lachwekkend – of eigenlijk veel te verschrikkelijk hypocriet om nog lachwekkend te zijn.

Het schermen met de aard van het Iraanse bewind als excuus om Iran aan te vallen, staat trouwens in een hele lange koloniale traditie. En uit de geschiedenis van het kolonialisme kunnen we toch ook weten dat de aard van het koloniale doelwit de verovering ervan niet rechtvaardigt. In Mexico functioneerde een keizerlijke autocratie met als hoofdstad Tenochtitlan en als keizer Montezuma. Rechtvaardigde het autocratische karakter van diens rijk, de misdadige en moorddadige plundertocht van de Spaanse veroveraar Hernan Cortez in 1519-1521? Waar nu Peru ligt, plus wijde omgeving, daar functioneerde in 1530 een strak georganiseerde keizerlijke dictatuur onder de Inca’s. Maakte het despotische karakter van dat rijk de brute en verraderlijke verovering door Pizarro en zijn plunderende Spaanse soldaten met terugwerkende kracht aanvaardbaar?

En zo gaat het door. Oorlogen in wat destijds de buitengewesten van Nederlands Indië heette – alle eilanden van dat koloniale domein, minus Madoera en Java – werden verkocht als ‘tuchtiging’ van mensen die zich bezig zouden houden met zaken als kannibalisme en koppensnellerij. Je zou voor de aardigheid eens moeten lezen hoe de verovering van Atjeh werd aangeprezen als strijd voor beschaving. Het is gewoon de oorlog tegen terrorisme en moslimextremisme in niet eens zo veel veranderde bewoordingen. In Afrika vond verovering vaak plaats onder het mom van strijd tegen slavenhandel en dergelijke. Altijd werd er langs koloniale weg ‘beschaving’ gebracht, zoals nu langs koloniale weg ‘vrijheid’ gebracht wordt aan de bevolking van Iran. Wat er werkelijk gebracht werd en wordt is koloniale overheersing en onderwerping, ten koste van precies die bevolking wiens vrijheid hypocriet als doel wordt geproclameerd. En zoals het in Mexico en Peru destijds ging om goud, zilver en dwangarbeiders, zoals het in het Nederlandse koloniale rijk ging om koffie en nootmuskaat, zo gaat het de VS nu in Iran en de Golf natuurlijk vooral om olie en om gas. Niet als enige oorlogsreden, maar meespelen doet het beslist. Dat Iran over olie beschikt en ligt in een regio met nog veel meer olie en ook gas, speelt hier mee. Over olie en gas wil de VS zeggenschap kunnen uitoefenen. Die zeggenschap verschaft de VS grote macht.

De onderdrukking door Khamenei senior en opvolger Khamenei junior, door hun collega-machthebbers en hun veel te talrijke gewapende handlangers is dus geen legitieme reden om Iran te gaan bombarderen. Ook een land waarvan de heerseres grootschalig mensenrechten schenden, hoort gevrijwaard te blijven van agressie. Al is het maar omdat zulke agressie de onderdrukte bevolking niet helpt. Vrijheid gedijt niet als je bommen op je hoofd krijgt of raketten de school van je kinderen verwoesten. Mensen in Iran die aanvankelijk dachten dat de luchtaanvallen hun bevrijding dichtbij brachten, zijn intussen somberder geworden. ‘ “Mijn hart is zo zwaar” zegt Amir. “Ik heb zelfs geen tranen meer over. Alleen maar woede en meer woede. Op het bewind, en op hen”, voegde hij toe, verwijzend naar de VS en Israël’, zo lezen we in de Guardian.(6)

En maar al te gemakkelijk brengt buitenlandse agressie de bevolking zelf in de positie brengt van handlangers van die agressie, zodra ze protesteert tegen de machthebbers. Weinig zaken helpen een autocraat meer dan een buitenlandse dreiging waaraan ze binnenlandse oppositie kunnen vastplakken om die oppositie des te makkelijker te kunnen verpletteren als ‘landverraders’. Dat gebeurt vrij letterlijk nu ook in Iran. De luchtaanvallen van VS en Israël verzwakken de Iraanse staat tegenover haar buitenlandse vijanden. Maar ze verstevigen indirect diezelfde staat tegenover de bevolking van Iran.

Het is belangrijk om er op te wijzen dat deze redenering twee kanten op werkt. Binnenlandse onderdrukking is geen legitimatie voor agressie. Maar die agressie is tegelijk ook geen reden om de binnenlandse repressie te ontkennen. Dat Iran doelwit is van Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen, verandert niets aan de zaak dat de Iraanse staat terreur uitoefent tegen de bevolking van Iran. Een staat kan tegelijk doelwit zijn van agressie van buitenaf én zelf een onderdrukkingsmacht. Bij Iran is dat overduidelijk het geval.

Zowel de agressie als de onderdrukking verdienen onze afwijzing. Want terwijl we die agressie volledig verwerpen, hoeven we ons dus niet met Iran als staat te vereenzelvigen. Beter van niet! Nu elke kritiek opschorten op het Iraanse bewind – ontkennen dat het de mensenrechten schendt, de staatsterreur bagatelliseren of relativeren, zwijgen over staatsdepressie – is nergens voor nodig en zelfs verkeerd. Want de bevolking van Iran heeft twee vijanden tegelijk. De VS en Israël, die bommen uitgooien op stad na Iraanse stad. En de machthebbers en gewapende troepen van de Islamitische Republiek Iran, die iedereen die openlijk demonstreert bedreigt met grof staatsgeweld. Solidariteit met de mensen in Iran betekent: alles doen in ons vermogen om de moorddadige en misdadige aanvallen van VS en Israël op Iran stop te zetten. Solidariteit met de mensen in Iran betekent tegelijk: geen steun aan de machthebbers in de staat du nu weliswaar onder vuur light maar veelal niet aarzelt om zelf het vuur te openen op de ‘eigen’ bevolking als die uit de pas loop.

Het zou zomaar kunnen dat de oorlog veel en veel verder escaleert. Niets wijst op een heel snel einde. Er is dus alle reden, niet alleen voor groter bezorgdheid, maar ook voor het opbouwen van protest en verzet tegen de grote koloniale agressie-oorlog die de VS en Israël in het Midden-Oosten heeft ontketend. Het is veel en veel te rustig op de straten. Waar blijft ons néé?

Noten:

(1) Ayurella Horn-Muller, ‘Iran War Threatens Global Food System – And Some Already Feel ghe Impact’, Grist, 12 maart 2026, https://grist.org/food-and-agriculture/the-war-in-iran-could-plunge-the-world-into-hunger/

(2) Veel media hebben al laten zien over hoe weinig rechtvaardiging de aanvalsoorlog beschikt. Twee goede stukken licht ik er graag uit: Mitchell Plitnick, ‘Debunking the lies of the Iran war’, Mondoweiss, 4 maart 2026, https://mondoweiss.net/2026/03/debunking-the-lies-of-the-iran-war/ en Janbine Jackson, ‘“Even with Congressional Authorization, the War Would Styill Be an Act of Aggression”: Counterspin interview with Gregory Shupnak on US/Israeli Iran aggression’, FAIR, 12 maart 2026, https://fair.org/home/even-with-congressional-authorization-the-war-would-still-be-an-act-of-aggression/

(3) Natasha Bertrand, Zachary Cohen, Jennifer Hansler, ‘White House claim of immediate Iranian threat undercut in Hill briefings’, CNN, 2 maart 2026, https://edition.cnn.com/world/live-news/us-israel-iran-attack-03-01-26-intl?post-id=cmm8g18pb00003b6s68xqscio in Natasha Bertrand, Zachary Cohen, Jennifer Hansler, ‘Day Two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran’, 6 maart 2026, https://edition.cnn.com/world/live-news/us-israel-iran-attack-03-01-26-intl

(4) Aldus althans Juan Cole, kenner van het Midden-Oosten en doorgaans goed op de hoogte. Zie Juan Cole, ‘ “Iran Will Decide When this Ends:” Juan Cole on Sam Seder’s “Majority Repoirt”’, Informed Comment, 21 maart 2026, https://www.juancole.com/2026/03/decide-seders-majority.html

(5) ‘Red Flag Alert – Anti Trans Genocide in the USA – #3´, Lemkin Instittute, 11 maart 2026, https://www.lemkininstitute.com/red-flag-alerts/red-flag-alert—anti-trans-genocide-in-the-usa—%233

(6) Deepa Parent, ‘ “You are all worse thasn erach other”: anti-regime Iranians turn on Trump’, The Guardian, 14 maart 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/mar/14/anti-regime-iranians-turn-on-trump-us

Peter Storm