»Achter het fascisme staat het tech-kapitaal«

(Bij foto: Judith Beadle van de Neue Generation geeft een interview na een verfaanval op de Tesla-winkel met AfD-blauwe verf. Op het spandoek staat: „Tesla Takedown vanwege fascisme tot nader order gesloten. Binnenkort ook hier: democratische revolutie.” Afgebeeld is Elon Musk die een Hitlergroet doet. Tesla-Center in Berlijn Reinickendorf, 31-03-2025 Foto Stefan Muller, Flicker, CC2.0)

Van 10 tot 12 april vond in Berlijn de conferentie »Cables of Resistance« plaats. »nd« praatte met Jasmin Hundertfeuer en Rike Freitag van het collectief, dat deze »Bewegingsconferentie tegen Big Tech« organiseerde, over »Kunstmatige intelligentie«, zoals ze in Berlijn wordt ingezet, en over de vraag waarom er geen technologische oplossingen voor sociale problemen bestaan.

AI wordt vandaag de dag toch echt overal als de nieuwe verlosser verkocht, zij het voor surveillance, zij het voor administratieve processen, zij het voor startups. In uw manifest schrijft u, dat u AI fundamenteel afkeurt. Waarom?

Rike Freitag: Als we praten over AI, dan hebben we het in de eerste plaats over deze grote AI-systemen. Dat zijn grote spraakmodellen, die generatief functioneren zoals ChatGPT en grote gegevensverwerkingsmodellen zoals die, $die Palantir ter beschikking stelt. Deze programma’s zijn noch kunstmatig noch intelligent. Ze zijn gebaseerd op intensieve uitbuiting van hulpbronnen. En tegelijkertijd zijn ze simpelweg statistiekprogramma’s, die zeer veel data kunnen analyseren. Alleen $de grootste digitale concerns van de wereld zijn in staat, deze modellen te runnen. Deze technologie leidt er niet toe, dat het beter gaat met de samenleving. Hoofdzakelijk wordt er op militair terrein en op het vlak van het staatsgeweld winst gemaakt. En aan de andere kant leidt AI grootschalig tot verdere uitbuiting. Arbeid wordt meer precair, surveillance neemt toe enzovoort.

Jasmin Hundertfeuer: Wij denken dat AI niet dat is wat ons wordt verkocht. De Big-Tech-ondernemingen beweren altijd, dat de AI almachtig zou zijn en dat AI de toekomst is, die onze samenleving en de wereld zal definiëren. Dat is opportunisme. Tech-CEO’s zoals bijvoorbeeld Sam Altman, maar ook Peter Thiel gebruiken dit narratief. Het gaat echter vooral om de winsten van de stakeholders en van de paar mensen, die deze grote ondernemingen leiden. Nu wordt een heel duidelijke richting zichtbaar:$ AI wordt voor autoritaire politiek gebruikt. Dat bijvoorbeeld AI-surveillance in Berlijn steeds meer wordt uitgebreid, is een politieke keuze. Juist wanneer het om surveillance gaat, wordt gezegd dat camera’s voor veiligheid zouden zorgen. Maar hier wordt de koers bepaald voor een grootschalige tot totale controle van de bevolking.

En welke gevolgen heeft dit alles voor het leven hier in Berlijn?

Rike Freitag: Als je het over Berlijn hebt is bijvoorbeeld deelstaatsenator Iris Spranger enthousiast over het idee om drones te gebruiken om criminelen te pakken te krijgen. En de senator voor economische zaken Franziska Giffey heeft een paar weken geleden verklaard, dat ze erg blij is met $AI-startups op militair terrein. Dat geeft blijk van een autoritaire en rechtse Law-and-Order-politiek, die de CDU en de SPD in Berlijn doordrukken. Wij wijzen AI af omdat er voor alle problemen waarvan ons wordt wijsgemaakt dat AI ze zou kunnen oplossen, betere oplossingen zijn die niet technologisch zijn.

In hoeverre is AI dan nu een versneller van autoritaire politiek of van, zoals u in uw manifest schrijft, een »technocratisch-autoritaire transformatie«?

Rike Freitag: Aan de ene kant wordt fascistisch regeren gemakkelijker door technologische surveillance middels AI. Tegelijkertijd zijn deze technologieën verbonden met rechtse grondbeginselen. De CEO’s van de grote tech-concerns, zoals Peter Thiel, zeggen heel openlijk dat ze de democratie willen overwinnen en een toekomst wensen waarin voor alles technologie, maar ook zij zelf de politiek kunnen bepalen. Deze grote tech-ondernemingen willen niet alleen winsten, ze streven ook naar politieke macht. Dat zie je ook bij $Elon Musk, die immers deel van de VS-regering was en openlijk $de AfD ondersteunt. Je kunt dus zeggen dat achter het fascisme het tech-kapitaal staat.

In het programma van de conferentie worden er ook verschillende thematische accenten gelegd, van ecologie tot aan stadspolitiek. Een van de thema’s is feminisme. In hoeverre is uw technologiekritiek feministisch?

Jasmin Hundertfeuer: Daar waar we zeggen dat we queerfeministisch zijn, is dat precies het tegendeel van dat wat grote digitale concerns willen. In hun toekomstbeeld is er voor queerness geen plaats. Toxische mannelijkheid is immers al lang een begrip. Deze ondernemingen zijn diepgeworteld in een patriarchale subcultuur van zogeheten Tech-Bros. Het meest absurd is het idee, dat vrouwen vervangen kunnen worden door kunstmatige baarmoeders. Gelijktijdig maakt een $eugenetisch wereldbeeld deel uit van deze ideologie. Er wordt gepraat over het overstijgen van de mens richting een verondersteld superieure species. En degenen die niet goed genoeg zijn, moeten afgescheiden worden. Voor gemarginaliseerde mensen is Big-Tech een nieuw gevaar.

Rike Freitag: Gelijktijdig wordt patriarchaal geweld door digitale technologieën tendentieel nog gemakkelijker en extremer. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de affaire rond Collien Fernandes: 99 procent van de$ pornografische deepfakes worden door mannen gemaakt en beelden vrouwen af. Dat is een extreme vorm van digitaal geweld. Tegelijkertijd wordt er politiek gepropageerd, dat bijvoorbeeld AI-surveillance een middel tegen geweld tegen vrouwen zou kunnen zijn. Dat is gewoon regelrechte onzin. $Effectieve bescherming tegen geweld is preventie, is ruimte in vrouwenhuizen, is goede wetgeving.

Hoe wordt eigenlijk arbeid door tech-ondernemingen meer precair?

Jasmin Hundertfeuer: Big-Tech-ondernemingen $saboteren vaak dat ondernemingsraden überhaupt gekozen kunnen worden. En achter veel processen staan nog altijd mensen, zoals bij het contentmanagement van grote social-media-platforms: Dat zijn mensen in het globale zuiden, die voor een hongerloon de hele dag allerlei beeldmateriaal moeten bekijken, verschrikkelijke oorlogsscènes. Dat is een nieuwe vorm van imperialistische arbeidsdeling. Uiteindelijk is het simpelweg uitbuiting, zoals natuurlijk andere bedrijven voor Big Tech dat ook al gedaan hebben. Maar hier op grotere schaal en met gevolgen die men nu nog lang niet kan overzien.

Rike Freitag: De surveillance op arbeiders neemt toe. Een voorbeeld zijn de bezorgdiensten.$ De Riders worden getrackt en staan extreem onder druk. Tegelijkertijd hebben de AI-bedrijven dit als Selling Point, dat ze op de een of andere manier tot waanzinnige economische groei zullen leiden. Dat baseert zich wederom op de aanname, dat extreem veel arbeidskracht door AI vervangen kan worden. Deze economische belofte van AI betekent in de eerste plaats het overbodig maken van arbeiders of meer efficiëntie door surveillance.

Hier in Berlijn waren vooral twee confrontaties met Big Tech in de laatste jaren bijzonder groot. Enerzijds het protest tegen $de Amazon-Tower in Friedrichshain en anderzijds het protest tegen $de Tesla-fabriek in Grünheide. Nu zou je kunnen zeggen dat het effect die de toren heeft, niet anders is dan, laten we zeggen de Covivio-toren op de Alexanderplatz. En als zich in Grünheide een willekeurig andere autofabrikant zou hebben gevestigd, waren de consequenties dan niet dezelfde geweest?

Rike Freitag: De Big-Tech-ondernemingen onderscheiden zich helemaal niet zo sterk van andere grote ondernemingen. Je kunt echter zeggen dat zij actueel de speerpunt van de kapitalistische accumulatie zijn. Het zijn de ondernemingen die momenteel de grootste winsten maken. Maar ze funderen zich immers op hetzelfde systeem. Op dezelfde uitbuitende toeleveringsketens, die al lang bestaan. Lokaal gezien is Amazon echter een onderneming die de stad meer beïnvloedt en gentrificatie sterk versneld. Dat kun je bij andere steden zoals bijvoorbeeld San Francisco heel goed zien. En in Grünheide had zich ook een ander economisch bedrijf kunnen vestigen. Dat zou waarschijnlijk ook een ecologische catastrofe geweest zijn.

Het cruciale is, dat de ondernemingen vertellen dat ze heel anders zouden zijn. Ook in Brandenburg was het verhaal in de politiek dominant, dat de elektrische auto’s van Tesla eigenlijk binnen een ecologische toekomst passen, hoewel Tesla de onderneming van een fascistische miljardair is en elektrische auto’s niet de weg naar een klimaatverantwoorde toekomst zijn. Net zoals de Amazon-Tower in Friedrichshain. Dit lompe blok werd aangeprezen als de nieuwe tech-innovatie. Terwijl het gewoon een groot kantoorgebouw in een stadsbuurt is. Buurtcultuur wordt kapot gemaakt voor een onderneming. Dat is $iets, wat we op veel plekken in Berlijn kunnen waarnemen. Investeringsbelangen worden boven de belangen van de mensen gesteld.

Denkt u, dat je bepaalde aspecten of bepaalde delen van deze AI voor een andere maatschappij zou kunnen gebruiken?

Rike Freitag: De AI waar we nu over praten, zou helemaal niet mogelijk zijn zonder deze grote bedrijven die in een kapitalistisch systeem functioneren. Met uitbuitende toeleveringsketens, van grondstoffenroof in het globale zuiden tot aan de Clickworkers die de modellen moeten trainen. Met rekencapaciteit die extreem veel energie nodig heeft, wat enorm schadelijk is voor het klimaat. Het heeft waanzinnig veel data nodig, die illegaal werden toegeëigend, om deze AI-modellen te runnen. De basisstructuur achter de AI zou zich niet emancipatorisch laten opbouwen. Ook »alternatieve« ondernemingen uit Europa functioneren volgens dezelfde principes. Dat betekent niet, dat we tegen digitale technologieën op zich zijn. Wij willen een goed en solidair leven voor iedereen. En wanneer democratisch gecontroleerde, bronnen besparende techniek daarvoor gebruikt kan worden is dat prima.

Hoe kan dan verzet tegen deze ontwikkeling er uitzien? Zijn er bepaalde voorbeelden waar u op wilt inhaken?

Rike Freitag: Wij sluiten aan bij verzet over de hele wereld. In Berlijn is dat het protest tegen de Amazon-Tower of tegen de surveillance bij de Görli. Tien jaar geleden werd de Google-Campus uit Kreuzberg verdreven. Riders bij bezorgdiensten organiseren zich net zoals medewerkers bij tech-ondernemingen. Wereldwijd zijn er steeds meer initiatieven tegen rekencentra die voor AI gebouwd worden of tegen de militarisering, die nog wreder wordt door de inzet van AI. Dat zijn allemaal confrontaties, die erg veel hoop geven en die samengebracht kunnen en moeten worden.

En er zijn gewoon alternatieven: In plaats van de Amazon-Towers zouden er ook culturele ruimtes kunnen zijn. Het alternatief voor AI-surveillance is geen AI-surveillance, die voor militaire tech-ondernemingen in de stad zijn geen militaire tech-ondernemingen. Wanneer je iets voor de economie in Berlijn wil doen, dan zou je de Berlijners huurverlagingen kunnen geven. En daarvoor zijn er voorstellen, zoals het referendum Deutsche Wohnen und Co Enteignen. En dat is denk ik een heel belangrijk punt. De oplossing voor de problemen van de toekomst is geen technologisch antwoord van Big-Tech, maar het zijn vaak de antwoorden die de mensen ter plaatse voorstellen en voor hen het beste functioneren. Maar om dat te bereiken, moeten we het conflict aangaan met deze destructieve techno-fascistische toekomst en precies dat is het doel van de conferentie. Bewegingen zullen en moeten zich verzetten. Dat betekent: Diensten weigeren, surveillance te slim af zijn, tegen torens en militaire startups demonstreren en ongewenste toegangspoorten naar parken openhouden.

Vertaling: Socanta