Repressiegolven in Turkije beginnen steeds met een aanval op de lhbtqia+-gemeenschap

Er is momenteel een grootschalig optreden tegen lhbtqia+-activisten en journalisten in Turkije. We hebben het over detentie, het gebruik van traangas, invallen en de toepassing van zogenaamde obsceniteitswetten. Dat is natuurlijk maar al te bekend, niet alleen voor mensen in Turkije. Het is het soort homofobe, anti-queer- en anti-lhbtqia+-wetgeving die wereldwijd wordt ingezet. Ook in Groot-Brittannië zelf is zulke wetgeving lange tijd gebruikt om lhbtqia+-mensen tot slachtoffer te maken en lastig te vallen. Ik ben heel blij dat Yıldız Tar nu bij ons is. Hij is een lhbtqia+-activist en spreekt met me vanuit Ankara zelf. Hij is hoofdredacteur van KaosGL.org. Neem daar vooral eens een kijkje.

Allereerst: mijn solidariteit. Dit is natuurlijk een heel moeilijke tijd voor lhbtqia+-mensen in Turkije. Kun je ons vertellen wat er is gebeurd?

Het begon eigenlijk allemaal op 12 september, de 46e verjaardag van de militaire staatsgreep hier in Turkije. Dat was dus een symbolische datum. Ze kozen ervoor om een grootschalige operatie tegen lhbtqia+-mensen te beginnen, omdat het militaire regime van toen ook geweld gebruikte tegen de queergemeenschap. Het verbood queer zangers en vrouwelijke trans zangers om op te treden. Die werden gevangen gezet en gemarteld. En nu, 46 jaar later, hebben we met hetzelfde te maken. Ze hebben in 15 steden, verspreid over het land, invallen gedaan in de huizen van queer mensen en activisten. Queers, trans vrouwen en heel veel andere mensen uit de lhbtqia+-gemeenschap zijn opgepakt. Velen van hen, de meesten zelfs, zitten nu vast in voorlopige hechtenis.

Volgens onze gegevens zijn 116 mensen aangehouden en zitten 80 van hen nu in de gevangenis. De zaken verschillen per stad, maar in Ankara gaat het uitsluitend om ‘obsceniteit’. En wat vinden ze dan obsceen? Nou, het materiaal dat we op onze website en ons Instagram-account hebben gepubliceerd. Een voorbeeld is een foto bij een recensie van de bekende Marvel-serie “Agatha All Along”, waarop de twee hoofdrolspeelsters, Katherine Hahn en Aubrey Plaza, elkaar kussen. Dat noemen ze “obsceen materiaal”. Een ander voorbeeld is een nieuwsartikel over homofobie in sport over twee voetballers die elkaar kussen. Ook dat noemen ze “obsceen materiaal”. Het laatste voorbeeld was een nieuwsbericht uit Georgië van freelancejournalist Tuğba Tekerek. Ze was daar tijdens de verkiezingen en interviewde voor ons een lhbtqia+-organisatie. We publiceerden het artikel met een tekening van twee Kaukasische mannen in traditionele kleding die elkaar kussen. Volgens hen is al dit materiaal obsceen. En omdat Kaos GL het heeft gepubliceerd, hebben ze alle bestuursleden en ook de leden van de commissie van toezicht van de organisatie in de gevangenis gezet. Waar het dus op neerkomt, is dat ze het bestaan van lhbtqia+-mensen op zichzelf obsceen vinden.

Het tweede punt gaat over Istanboel. Daar hebben ze ook invallen gedaan in bars en cafés en veel mensen opgepakt, onder wie bar- en café-eigenaren en bezoekers. Het waren allemaal queer uitgaansgelegenheden. Daarnaast hebben ze invallen gedaan bij vier lhbtqia+-organisaties en twee hiv-organisaties. In Istanboel verspreiden ze ook een ander verhaal, dat trouwens niet in het dossier staat. Volgens dat verhaal is het strafbaar om geld van de EU en de VN te ontvangen, en krijgen lhbtqia+-organisaties geld van de EU en de VN om de hele samenleving – de Turkse samenleving – en kinderen homo te maken. Alsof je mensen homo kunt maken. Dat is absurd, dat weten we. Bovendien is het hier in Turkije niet illegaal om geld van de EU of de VN te ontvangen. De Turkse staat heeft bilaterale overeenkomsten met die organisaties. En het grootste deel van het geld uit de EU gaat bijvoorbeeld naar het ministerie van Binnenlandse Zaken, het ministerie van Justitie en het ministerie van Gezinszaken. Maar als een lhbtqia+-organisatie geld krijgt, zeggen ze dat dat een misdrijf is. Alle lhbtqia+-organisaties hier in Turkije worden twee of drie keer per jaar gecontroleerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken, en ze hebben nooit iets illegaals kunnen vinden. Dus nu proberen ze een lastercampagne te voeren en zeggen ze dat onze families zo weer veilig zijn.

Ik denk dat een van hun doelen is om een rookgordijn creëren om hun falen op het gebied van sociaal beleid te verhullen. Want de familie staat hier in Turkije daadwerkelijk onder druk. Dat is een feit. Het gezin wordt bedreigd, maar niet door queer mensen. Het komt door armoede. Door het gebrek aan sociaal beleid. Door kinderarbeid. We hebben hier namelijk een enorm probleem met kinderarbeid. De staat stimuleert kinderarbeid. En kinderen komen om in fabrieken terwijl ze aan het werk zijn. Er is ook een enorm probleem met feminicide. En de regering probeert haar verantwoordelijkheden als sociale staat af te schuiven en het gezin een rol te laten spelen die eigenlijk aan de staat toekomt. Dat proberen ze te verhullen. Maar, terwijl ze queer mensen als doelwit nemen en hun gemeenschap als geheel demoniseren als iets verachtelijks, als agenten die door de EU worden gefinancierd en een verborgen agenda hebben, keren ze zichzelf juist tegen families.

Zo zit een van onze bestuursleden, Nedime Erdoğan, nu in de gevangenis omdat ze een homoseksuele zoon heeft en hem steunt. Ze is al wat ouder, en zit dus vast omdat ze haar homoseksuele zoon steunt. Een andere vrouw zit godzijdank nu niet meer vast, ze is vrijgelaten, maar ze is een zeventigjarige trans vrouw die de militaire staatsgreep van 1980 heeft meegemaakt en destijds is gemarteld. Ze werd nu dus weer opgepakt en zat vier dagen vast. Gelukkig is ze vrijgelaten, maar ze zat daar dus als oudere trans vrouw. Een andere persoon is Janset Kalan. Ze is een internationaal bekende trans activiste en bestuurslid van Kaos GL. Ook zij zit nu in de gevangenis. Dan is er nog Umut Derin, een trans man. Hij is een van onze bestuursleden en zit vast vanwege een beschuldiging van “obsceniteit”.

Kortom, je kan stellen dat er geen rechtsstaat is, geen rechtsgang, maar dat er simpelweg willekeurig politiek geweld wordt gebruikt om de queer gemeenschap te intimideren, en ook om een boodschap af te geven aan de rest van de samenleving. Want de queer gemeenschap is hier in Turkije altijd een proeftuin geweest voor de macht van de overheid. Ze zetten hun macht eerst tegen ons in, en als dat werkt, dan passen ze die ook toe op andere delen van de samenleving. Zo is het altijd gegaan. In 2015 vielen ze bijvoorbeeld eerst de Pride-mars aan, en daarna begonnen ze alle protesten en demonstraties aan te vallen. Ze verboden eerst onze evenementen, en daarna begonnen ze allerlei evenementen te verbieden, waaronder concerten. We staan dus aan de vooravond van een nieuw autoritair tijdperk dat de regeringspartij AKP probeert te creëren. Ze proberen de samenleving naar hun eigen visie vorm te geven: een militaristische en zeer conservatieve visie. En ze willen ook een samenleving die zich braaf schikt.

En ik denk dat dit de eerste stap was. En als we daar geen einde aan kunnen maken, zal het doorgaan en belanden we in een nieuw duister tijdperk. Het vorige duistere tijdperk begon in 2015. Er zijn toen allerlei vreselijke dingen gebeurd, zoals een poging tot een militaire staatsgreep, de noodtoestand en bomaanslagen. En het begon allemaal met een aanval op de Istanboel Pride-mars. Ik was daar in 2015. Ik werd aangehouden. Ik deed ter plekke verslag en sprak op televisie over wat er was gebeurd. Ik zei toen dat dit een soort oorlogsverklaring was. En helaas had ik gelijk. Het was toen een oorlogsverklaring. Tien jaar lang hebben ze vreselijke dingen gedaan tegen de queergemeenschap en de samenleving als geheel. En nu zijn we op dit punt beland. Het is heel belangrijk om een einde te maken aan dit soort wreedheden.

Kan je iets zeggen over de context hiervan? Waar komt die plotselinge escalatie vandaan? Ik weet nog dat ik in 2017 Turkije bezocht en destijds activisten sprak. De situatie was toen natuurlijk al lastig. Waarom loopt het volgens jou juist nu zo uit de hand?

Ik denk dat daar verschillende antwoorden op zijn. Eén daarvan is een praktisch antwoord. Na deze operatie verklaarde minister van Justitie Abdulhamit Gül dat er over anderhalf jaar nieuwe verkiezingen zouden komen. Dat zouden vervroegde verkiezingen zijn, en president Erdoğan zou opnieuw kandidaat zijn. We kunnen dus gerust zeggen dat deze operatie het startpunt was van de verkiezingscampagne van de AKP. Dat is een heel recente ontwikkeling, maar in bredere zin denk ik dat de queerbeweging hier in Turkije heel veerkrachtig is. We zijn hier al meer dan dertig jaar. Deze zondag was Kaos GL jarig, de 32e verjaardag. En alleen al het feit dat de queergemeenschap zichtbaar is op straat en in het dagelijks leven, en de samenleving democratischer en meer op mensenrechten gericht maakt, vormt een bedreiging voor de ideeën van de regering. Want mensen keken en kijken naar deze queer mensen en denken: ze hebben niets, ze hebben geen enkele zekerheid, ze leiden een heel, heel zwaar leven, maar toch gaan ze de straat op. Toch blijven ze dit doen. Dus kan ik dat ook. Zo inspireren we de samenleving. We moedigen mensen aan, en ik denk dat ze ons dat willen afpakken.

En ik denk dat het ook over internationale verhoudingen gaat. Turkije heeft altijd gehandeld naar gelang het internationale machtsevenwicht. En na Trumps herverkiezing, en de opkomst van extreem-rechts daar, kan Turkije nu doen wat het wil. Ze hebben ons gearresteerd omdat ze dat kunnen. En Turkije heeft de afgelopen twee jaar drie keer geprobeerd om homoseksualiteit strafbaar te stellen. Ze wilden enkele bepalingen toevoegen aan de wetgeving, maar dankzij het verzet van de queerbeweging werd dat uitgesteld. Dus nu nemen ze wraak. Maar de formulering van dat verbod was ook geïnspireerd op het decreet dat president Trump op zijn eerste dag uitvaardigde over transgender personen. Dat nemen ze dus van hem over. En ze nemen ook de ideeën en waarden van Rusland over. Ze nemen de ideeën en waarden van China over. Die drie grootmachten hebben allemaal hun eigen anti-lhbtqia+-beleid. En Turkije is als het ware een mengelmoes van die drie.

En Turkije exporteert deze homofobie ook. Turkije is een regionale macht, dat is een feit. Het kan invloed uitoefenen op Syrië, Irak, de Kaukasus, de Balkan, Noord-Afrika en ook andere delen van Afrika. Turkije probeert een nieuwe neo-koloniale macht in de regio te worden. Het exporteert dus ook zijn ideeën. Het is niet alleen een probleem van Turkije. Ik denk dat het een probleem is voor de hele regio, omdat Turkije dit mechanisme ook naar andere landen zal exporteren. Eigenlijk zegt het: ik kan met queer mensen doen wat ik wil. Ze hebben geen enkel recht. Het is gewoon een groep van, zeg maar, vieze mensen. En nee, ik hoef aan niemand verantwoording af te leggen. Ik hoef me tegenover geen enkel internationaal mechanisme te verantwoorden. En helaas is dat waar. Op internationaal niveau lijken mensenrechten niet meer als waarde te tellen. Iedereen gaat een heel, heel slechte kant op. En Turkije ontleent macht aan die trend.

Tot slot: wat kunnen wij vanuit andere landen doen? Welke vorm van solidariteit zou op dit moment het meest helpen?

Afgelopen week waren er protesten in zestig steden over de hele wereld. En dat aantal groeit. Het is echt belangrijk om steun te betuigen aan de queergemeenschap hier in Turkije. Want als wereldwijde queergemeenschap kennen we geen grenzen. Dat weten we. De queerervaring verschilt per regio, maar we hebben ook iets gemeen. Daarom is het belangrijk om die steun te laten zien, bijvoorbeeld bij Turkse ambassades en op andere plekken. Dat kan ons hier in Turkije inspireren om de strijd voort te zetten. Het is ook belangrijk om onze lokale bestuurders, parlementsleden en overheden, zowel lokaal als nationaal, aan te spreken en te vragen om iets te doen wat er echt toe doet, want tot nu toe hebben we op staatsniveau geen betekenisvolle actie gezien.

De EU wordt als een zogenaamde criminele organisatie bestempeld, als het ontvangen van geld al illegaal is, maar we hebben de EU nog niet horen zeggen: “ja, we geven geld aan lhbtqia+-organisaties, maar ook aan allerlei andere organisaties”. Dan zou duidelijk worden dat het grootste deel van de EU-subsidies naar regeringsgezinde ngo’s en overheidsinstellingen gaat. Zelfs zo’n verklaring, zo’n klein beetje transparantie, zou al helpen, maar die is er niet gekomen. De ambassadeurs voor mensenrechten en lhbtqia+-rechten van zes landen hebben wel een gezamenlijke verklaring afgegeven. Dat is heel fijn, maar niet genoeg. Ook is er enorm veel steun gekomen van 450 organisaties over de hele wereld. Ik denk dat we die steun moeten vasthouden. Het is heel belangrijk dat de queergemeenschap hier er niet alleen voor staat. En het is ook heel belangrijk om de onmiddellijke vrijlating van onze gevangen gezette vrienden te eisen. De omstandigheden waarin zij in de gevangenis zitten, zijn bovendien erg zwaar.

Ik wil wat details geven om een beter beeld te schetsen. Bij Kaos GL maken we ons grote zorgen over het leven en de veiligheid van onze vrienden die zijn gearresteerd en naar de Sincan-gevangenis zijn overgebracht. Vanaf het allereerste moment zijn onze gevangen genomen vrienden tijdens hun aanhouding en detentie mishandeld en gemarteld. Onze vrienden zouden, zelfs als ze de maximumstraf kregen, geen dag in een gesloten gevangenis hoeven door te brengen, maar ze zijn willekeurig vastgezet onder het mom van voorzorgsmaatregelen. Sommige van onze vrienden werden op het politiebureau vastgehouden in de cellen van de afdeling Moordzaken, samen met andere gedetineerden die van moord werden beschuldigd. Hoewel de beschuldigingen in het dossier tegen de leden van Kaos GL beperkt zijn tot “obsceniteit” en overtreding van de wet op verenigingen, en er in dit verband geen bewijsmateriaal hoeft te worden verzameld, werden zij onder dwang meegenomen voor een drugstest. Daarbij werden zij fysiek gemarteld op een manier die veel verder ging dan een standaardtest. Bij sommige van onze vrienden werd het haar onder dwang afgeknipt. Ook zijn sommige van onze vrienden in de gevangenis gemarteld tijdens een fouillering waarbij zij zich moesten uitkleden. Zij werden rechtstreeks beledigd, vernederd en bedreigd vanwege hun seksuele geaardheid en genderidentiteit. Na de beslissing om hen in hechtenis te nemen – die overigens een duidelijke schending van de wet is – werden onze vrienden naar de gevangenis gebracht, opzettelijk van elkaar gescheiden en op verschillende plekken ondergebracht. De helft van onze vrienden zit momenteel in eenzame opsluiting. Onze vrienden met bijzondere gezondheidsproblemen, die voor hun behandeling regelmatig medicijnen nodig hebben, krijgen geen toegang tot die medicijnen.

Bovendien hebben we gehoord dat een groep van onze vrienden met spoed naar een andere gevangenis moest worden overgebracht, omdat hun veiligheid niet kon worden gegarandeerd in de eerste gevangenis waar ze aanvankelijk naartoe waren gestuurd. Door de lastercampagne die het ministerie van Justitie via de media heeft gevoerd, kan de veiligheid van onze vrienden in de gevangenis niet worden gewaarborgd. En daar bleef het niet bij: ook de schendingen van hun rechten en de onmenselijke praktijken in de gevangenis hielden niet op. Sommige van onze vrienden hebben al een hele week geen schone kleren of hygiëneproducten kunnen krijgen. Voor de douches was alleen kokend water beschikbaar. In de gevangenis wordt zelfs niet voorzien in hun meest basale menselijke behoeften, waaronder toegang tot schoon drinkwater. En sommigen van hen hebben nog steeds geen boodschappen kunnen doen in de kantine om in hun basisbehoeften te voorzien. We accepteren deze omstandigheden en schendingen van hun rechten dan ook niet; ze zijn onverenigbaar met de menselijke waardigheid. We roepen de autoriteiten dringend op hun plichten na te komen en onze vrienden vrij te laten. Maar zolang zij daar vastzitten, moeten ze menselijk worden behandeld. Het is heel belangrijk om op het internationale toneel luid en duidelijk te zeggen dat onze vrienden in de gevangenis onder bijzonder zware omstandigheden vastzitten en onmiddellijk moeten worden vrijgelaten.

Dit een overduidelijk verschrikkelijke situatie. Ik denk dat het altijd goed is om te benadrukken dat Turkije een NAVO-bondgenoot is. En overal ter wereld, in veel verschillende landen, zien we aanvallen op lhbtqia+-personen, en die kun je natuurlijk niet los van elkaar zien. Wat er in Turkije gebeurt staat daar ook niet los van. Het is namelijk deels geïnspireerd door sommige van die aanvallen op lhbtqia+-personen elders. We moeten dus onze solidariteit tonen en daar ook naar handelen.

Heel erg bedankt. En als laatste wil ik zeggen: we zijn queer en we blijven hier, in Turkije. Want ik ben hier geboren en heb hier mijn wortels. Ik wil hier een waardig en vredig leven leiden, en uiteindelijk terugkeren naar de aarde waaruit ik ben voortgekomen. Dat is het enige wat we willen, en ik vind niet dat we daarmee veel vragen. Het gaat gewoon om fundamentele menselijke behoeften, en het is nu heel belangrijk om de queergemeenschap te steunen.

Absoluut. En we hebben die solidariteit nodig. Een aanval op één van ons is een aanval op ons allemaal. Dus: solidariteit.

Owen Jones en Yıldız Tar

(In de video “Turkey’s New LGBT Crackdown Should Scare Everyone” op YouTube. Vertaald door Doorbraak.)