Jean Ziegler (1934-2026), levenslang strijder voor een andere wereld

In Genève overleed op 92-jarige leeftijd Zwitsers socioloog en politicus Jean Ziegler. Hij was tot twee jaar terug nog een onvermoeibaar strijder voor een andere betere wereld, gaf lezingen, schreef boeken, was VN-Rapporteur voor het recht op voedsel en ondervoorzitter van de VN-Mensenrechtenraad (2009-2026).

20 juni, 2026 4 min leestijd

Op 19 april 1934 werd Hans Ziegler geboren in Bern in Duitstalig Zwitserland. Amper 24 jaar oud studeerde hij af als doctor in de sociologie en op 33-jarige leeftijd was hij reeds professor sociologie in Bern. 

‘Jean’ Ziegler

Zijn eerste kritische studie over het werkelijke gelaat van de Europese kolonisatie L’arme blanche en Afrique (het witte wapen in Afrika) publiceerde hij in 1963, wanneer de strijd voor onafhankelijkheid van de Afrikaanse kolonies nog volop woedt. Die studie ging vooral over de onafhankelijkheidsstrijd in Algerije. 

Hij kreeg daarvoor de steun van de Franse filosofe Simone de Beauvoir die hem de raad gaf zijn Duitse voornaam (dezelfde als zijn vader) te veranderen om Franse vooroordelen met zijn naam te vermijden. Hij koos voor de vrij banale naam Jean die hij de rest van zijn leven bleef dragen.

“Het neoliberalisme is een systeem dat alleen het streven naar winst erkent ten koste van al de rest”

Heel zijn leven lang was Jean Ziegler een criticus van het neoliberalisme, jaren voor de term een bekend begrip werd. Zijn consequente kritiek werd hem door de Franse en Zwitserse politici en media nooit in dank afgenomen. Ondanks zijn briljante academische verdiensten als hoogleraar aan de universiteiten van Genève en aan de Sorbonne in Parijs was hij voor hen persona non grata.

Het was hem vrij snel duidelijk vanaf het begin van zijn studies dat het kapitalisme “de bron is van alle ongeluk in de wereld”. “Het neoliberalisme is een systeem dat alleen het streven naar winst erkent ten koste van al de rest, met de bekende onmenselijke gevolgen voor de meerderheid van de wereldbevolking”.

Als jongeman was hij nochtans helemaal niet voorbestemd om progressieve opinies te ontwikkelen. Zijn ouders waren aartsconservatief en zijn grootvader was een van de oprichters van de Zwitserse rechtse nationalistische Volkspartij UDC.

Van Mobutu naar Che Guevara

Tijdens zijn studies zag hij zijn maatschappelijke ideeën reeds evolueren in de andere richting, weg van de rechtse studentenclub waar hij aanvankelijk lid van was. Tijdens het eerste jaar van de onafhankelijkheid van de Belgische kolonie Congo was hij er aanwezig als vertaler, waar hij de armoede zag en de brutale repressie door dictator Mobutu, nadat Patrice Lumumba vermoord was.

Het is echter de ontmoeting die hij in 1964 had met Che Guevara die hem op het pad zette dat hij nooit meer zou verlaten en heel zijn leven consequent heeft gevolgd. Guevara was toen namens Cuba op de Suikerconferentie in Genève. 

Zijn boek over de Zwitserse banken van 1998 leidde tot zoveel rechtszaken dat hij bijna failliet ging

Naast zijn academische loopbaan, zijn lezingen en zijn boeken, was hij ook politiek actief voor de sociaal-democratische partij. Hij zetelde in het Zwitserse parlement van 1967 tot 1983 en van 1987 tot 1999. Van 2000 tot 2008 was hij VN-Speciaal Rapporteur voor het Recht op Voedsel. 

Zijn voorstel van 1994 om de Zwitserse bankrekeningen van Congolees dictator Mobutu in beslag te nemen werd weggestemd. Zijn boek over de Zwitserse banken van 1998 leidde tot zoveel rechtszaken dat hij bijna failliet ging, een voorbeeld van lawfare avant la lettre.

Boeken

Jean Ziegler schreef meer dan dertig boeken waarvan de titels duidelijk maken waarom hij niet geliefd was in de deftige salons van banken, multinationals en hun politieke bondgenoten. Een selectie:

La Suisse, l’or et les morts (1997) (Zwitserland, het goud en de doden) legt uit hoe Zwitserse banken de Duitse nazi-machine financierden.

L’empire de la honte (2005) (Het imperium van de schande) klaagt honger aan als de voornaamste massamoordenaar van de planeet. “Honger is het gevolg van economische keuzes. Elke hongerdood is een moord. De moordenaar is de schuldenlast die het IMF en de Wereldbank aan de landen van het Zuiden oplegt, door hen te dwingen te ‘besparen’ op onderwijs, gezondheidszorg en voedselproductie voor eigen gebruik”. 

Verder schreef hij nog Les nouveaux maitres du monde et ceux que leur resistent (2002) (De nieuwe meesters van de wereld en zij die zich ertegen verzetten), Le bonheur d’être Suisse (1994) (Het geluk om Zwitser te zijn) en Destruction massive – Géopolitique de la faim (2011)(Massale vernietiging – Geopolitiek van honger). In 2024 verscheen zijn laatste boek Où est l’espoir? (Waar is de hoop?).

Ziegler veroordeelde ook de Griekse concentratiekampen waar de EU vluchtelingen voor oorlog en repressie tot vandaag opsluit om andere vluchtelingen af te schrikken. In 2023 nam hij nog deel aan betogingen tegen de genocide in Gaza.

Hij schreef een nieuw voorwoord voor de Franse vertaling van het boek van Ludo De Witte L’ascension de Mobutu. Daarin legt De Witte uit hoe België en de VS in 1961 een dictatuur installeerden in Congo die het land dertig jaar lang uitbuitte.

Wie meer wil weten over Jean Ziegler kan dat best doen door die boeken te lezen – voor wie onvoldoende Frans verstaat, ze zijn bijna allemaal ook vertaald in het Engels.