Veel solidariteit voor stakingsleider Paweł Rudzki bij rechtszaak tegen Albert Heijn

Vanmiddag hebben zo’n tachtig mensen in Den Haag deelgenomen aan de solidariteits-manifestatie vooraf aan de rechtszaak van Paweł Rudzki tegen Albert Heijn. Het grootwinkelbedrijf heeft Paweł ontslagen nadat hij een staking organiseerde samen met zijn collega-uitzendwerkers voor gelijke rechten in hun distributiecentra. Zoals te verwachten wierp de advocaat van Albert Heijn alles in de strijd om de stakingsleider klein te krijgen.

Het is ontzettend belangrijk dat zoveel mensen hem kwamen steunen: collega’s en andere FNV-ers en activisten. Enkele collega’s vertelden dat zij inmiddels een vast contract hebben, dankzij de strijd die Paweł mede organiseerde. Paweł een echte vakbondsleider. Hij nam het op voor zijn collega’s. Hij deed zijn mond open, waar anderen tot nu toe zwegen. En precies dat kon Albert Heijn niet verkroppen. En daarom zijn de FNV en organisaties als Doorbraak de campagne #Justice4Paweł begonnen.

Paweł is een van de honderdduizenden (vooral Oost-Europese) uitzendkrachten die met hun harde werk in onder andere de logistiek en de landbouw Nederland draaiende houden. Hij is exemplarisch voor de talloze uitzendkrachten die onnodig lang in een uitzendconstructie gehouden worden. In zijn geval maar liefst meer dan acht en half jaar!

Voor de ingang van de rechtbank hielden Paweł en iemand anders van de vakbond een korte toespraak, werden enkele leuzen geroepen en op de straat gekrijt, werd een groepsfoto genomen en vormden de aanwezigen een erehaag voor Paweł.

Uitzendkrachten

Binnen luisterden we ruim twee uur naar de inhoudelijke behandeling van de zaak. Paweł werkte als uitzendkracht bij Albert Heijn: hij heeft een arbeidscontract heeft met Otto Workforce (de “uitlener”) dat hem uitleende aan Albert Heijn (de “inlener”). Volgens zijn advocaat heeft Paweł recht op een vaste arbeidsovereenkomst bij Albert Heijn omdat hij langdurig als uitzendkracht werkte in een van hun distributiecentra. Eind vorig jaar heeft de Hoge Raad, de hoogste Nederlandse rechter, namelijk bepaald dat uitzendovereenkomsten alleen voor relatief korte periodes gebruikt mogen worden.

Een vaste arbeidsovereenkomst zou fijn zijn voor Paweł. Vorig jaar werd zijn opdracht bij Albert Heijn namelijk beëindigd, nadat hij had meegedaan aan een staking voor een betere uitzend-cao. Als hij een arbeidsovereenkomst had gehad met Albert Heijn had dat niet gemogen. Bovendien zou hij dan betere arbeidsvoorwaarden gehad hebben, want uitzendkrachten hebben minder rechten dan vaste arbeidskrachten.

Volgens zijn advocaat zijn er geen bezwaren om Paweł in vaste dienst te nemen. Albert Heijn is op zoek naar meer vaste krachten, en heeft daarover zelfs een afspraak gemaakt met de vakbonden in een collectieve arbeidsovereenkomst (cao). En het grootwinkelbedrijf klaagt erover dat het zo moeilijk is om vaste krachten te vinden. Paweł heeft daarnaast altijd goede feedback gehad op zijn werk, en kreeg pas allerlei waarschuwingen toen FNV bekend maakte dat hij als kaderlid en stakingsleider aan de slag ging. Uit interne e-mails van Albert Heijn bleek dat ze hem in de gaten hielden als één van zes “problematische stakers”.

Racisme

Albert Heijn werd bijgestaan door Jaap van Slooten, een bekende van de vakbeweging. Die advocaat voerde ook een rechtszaak namens PostNL tegen FNV over de staking van 2022, en staat ook regelmatig andere grote bedrijven bij in hun zaken tegen de vakbond. Hij zei dat het voor Albert Heijn onacceptabel zou zijn om Paweł als vaste kracht aan te moeten nemen.

Hun eerste argument daarvoor was hun verdienmodel. Klanten van Albert Heijn willen verse boodschappen voor een lage prijs, en dat betekent dat er ‘s nachts gewerkt moet worden met goedkope krachten. Paweł werkt graag ‘s nachts en had ook gesolliciteerd voor een vaste baan, maar nachtwerkers in vaste dienst zijn kennelijk te duur voor het miljardenbedrijf. Met de vakbonden hebben ze namelijk afspraken gemaakt dat oudere werkers met vaste contracten mogen stoppen met nachtdiensten als ze dat willen, en dat ze dan recht houden op hun oude nachtdienstbonus bovenop hun reguliere loon. Dat om te zorgen dat oudere werkers niet hoeven kiezen tussen hun gezondheid of hun inkomen. Voor Albert Heijn maakt dit vaste krachten heel ‘duur’, terwijl ze bij ouder wordende uitzendkrachten simpelweg het contract met het uitzendbedrijf kunnen verscheuren.

Het werd niet hardop gezegd, maar Albert Heijn maakte daarbij onderscheid tussen vaste krachten en uitzendkrachten, in de vraag wie recht heeft op een menswaardig bestaan. Voor vaste krachten willen ze naar eigen zeggen goed zorgen, en om hen de het slopende werk van de nachtdienst te besparen ‘moeten’ ze wel Oost-Europese uitzendkrachten inzetten om de nachtdiensten te vullen. Later leek de advocaat zelfs te beweren dat vaste krachten meer last hebben van nachtdiensten dan uitzendkrachten. Alsof vaste krachten (veelal witte Nederlanders) fundamenteel anders zijn dan uitzendkrachten (veelal Oost-Europeanen). De onuitgesproken aanname is dat Poolse uitzendkrachten als Paweł een wegwerpproduct zijn, voor wie Albert Heijn geen enkele verantwoordelijkheid heeft. Het racisme dat hier aan ten grondslag ligt is overduidelijk.

Concurrentie en mechanisering

Albert Heijn speelde vol op het neo-liberale orgel: de winstgevendheid en concurrentiekracht van het bedrijf vormde de vastliggende achtergrond in deze hele rechtszaak, de kaders waarbinnen volgens Albert Heijn moet worden gedacht. Daar mocht niet aan getornd worden. Dus als Albert Heijn meer vaste krachten aan moest nemen, dan kon dat volgens Van Slooten alleen als vakbonden als FNV de bescherming voor vaste krachten in de nachtdienst zouden helpen afbreken. Het idee dat Albert Heijn iets meer geld kwijt zou zijn aan werkers, en dus iets minder winst zou maken en kunnen uitkeren aan de aandeelhouders, werd door de neergezet als onbestaanbaar en onacceptabel.

Een ander probleem dat Albert Heijn zag was de mechanisering van werk. Met vakbonden is de afspraak gemaakt dat automatisering en robotisering van werk niet mochten leiden tot ontslagen, en dus worden vervangen werkers langer in dienst gehouden. Uitzendkrachten mogen echter wél worden vervangen worden door robots, en dus wil het bedrijf zo min mogelijk vaste krachten. Hier wees de rechter, die zich goed in de materie had ingelezen, op het feit dat Albert Heijn met vakbonden had afgesproken dat robotisering vooral gebruikt zou worden voor uitbreiding, en niet voor vervanging. Dat moest Van Slooten toegeven.

Waarschuwingen

Van Slooten zat er niet alleen. Hij werd omringt door zes andere juristen, managers en wie weet wat voor functies ze nog meer hadden. Allemaal rondhangende, dirigerende en straffende mensen die uiteindelijk betaald worden van wat de arbeid van de werkers oplevert. Uit hun korte bijdragen kwam vooral naar voren hoe repressief het dagelijkse bestaan in distributiecentra is. Hun mooie termen als “zorg voor” en “rekening houden met” konden niet verhullen dat het hen uitsluitend gaat om productiecijfers, luisteren (in de zin van gehoorzamen), disciplinering, waarschuwingen en verbetertrajecten.

Aan bod kwamen de waarschuwingen die Paweł heeft gehad. Albert Heijn en Otto Workforce bleven van mening dat die terecht waren, en niet puur zijn afgegeven vanwege de staking. Vooral belangrijk was, volgens de bazen, dat Paweł een pallet had laten wiebelen, wat volgens hen levensgevaarlijk was. Paweł wist echter te vertellen dat een manager hem had verteld dat dat niet zijn schuld was. Het is voor een buitenstaander lastig om te bepalen wat er nu precies is gebeurd, maar op Pawełs versie van de gebeurtenissen hadden zijn bazen in ieder geval geen weerwoord.

Een andere beschuldiging waar Paweł zich tegen moest verdedigen was dat er tijdens de staking intimidatie zou hebben plaatsgevonden van ‘werkwilligen’, ofwel: stakingsbrekers. Het komt vaker voor dat bazen een meningsverschil tussen stakers en niet-stakers presenteren als een intimidatie door de stakers, wat hier ook best het geval zou kunnen zijn geweest. Hoe dan ook moesten de bazen toegeven dat ging om kleine “vergrijpen”.

De uitspraak volgt op 17 april.

Eric Krebbers