Radicale klimaatstrijd 3. Over offers en prefiguratie

maandag 10 augustus 2026

De veranderingen die nodig zijn uit oogpunt van klimaatstrijd en meer, ze betekenen een andere levenswijze, voor ons allemaal. Niet meer vliegen, geen dierlijke producten consumeren, voor veel mensen is dat wennen. En er is veel meer dat we anders zullen gaan doen. Afzien van vliegvakanties is een goed voorbeeld van iets waarvan we allemaal – rijk en relatief minder rijk, voor arme mensen was vliegen al geen optie… – dienen af te zien, één van de ‘offers die gebracht moeten worden, helaas door iedereen’ in de woorden van JoopFinland (1) die ik al citeerde in deel 1 van deze serie. Er zijn er meer.

Maar de keuzes die noodzakelijk zijn, individueel en als samenleving, zijn bepaald niet enkel offers. Afstappen van dierlijk voedsel, snel, consequent en wereldwijd, biedt een voorbeeld. Het is nodig, voor het klimaat, voor het milieu in bredere zin – en voor al die nodeloos lijdende opgesloten en de dood ingedreven dieren. Maar afzien van vlees, eieren en zuivel is nauwelijks een ‘offer’. Tenzij we meegaan in de onzin dat je zonder vlees, vis, zuivel en ei geen fatsoenlijke en lekkere maaltijden kunt krijgen (en nee, het is niet duurder). Je geeft iets op, je krijgt er ruimschoots genoeg voor terug. Als dit al ‘offers brengen’ heet, dan is het – met alle verschillen! – enigszins vergelijkbaar met het offer dat een verslaafde brengt om van de verslaving af te komen. En voor het ‘offer’ van niet meer vliegen, krijgen we regio voor terug waar mensen eindelijk zonder uitlaatgassen en geluidsoverlast hun leven kunnen leiden. Nee, de diepgaande omvorming die een radicale klimaatstrijd beoogt, zal voor veel mensen eerder voelen als opluchting, zelfs bevrijding, dan als louter het brengen van offers. Precies dat inzicht kan motiverend en mobiliserend werken.

Het individueel afzien van bijvoorbeeld dierlijk voedsel, of van vliegreizen, is hierbij slechts een beginnetje. Die luchtvaartsector dient niet alleen persoonlijk geboycot te worden, maar daadwerkelijk ontmanteld. Het actief tegenwerken van een nieuwe luchthaven in Lelystad, en van het ongebreideld functioneren van Schiphol, hoort daarbij. Het ondermijnen van het hele idee van vliegvakanties als zijnde ‘normaal’ en ‘leuheuk’ trouwens ook. Gaandeweg komt zo in beeld wat echt nodig is: het opdoeken van de hele luchtvaartsector, vliegveld voor vliegveld, vliegtuigfabriek voor vliegtuigfabriek, vliegreizenverkoopfirma na vliegreisbureau, met hooguit instandhouding van beperkte faciliteiten voor noodsituaties. Sluiten, slopen, ontmantelen, of grondig omvorming in de richting van het vervaardigen van nuttiger producten en diensten. Dezelfde redenering geldt voor de diervernietigingsindustrie die we omfloerst ‘intensieve veehouderij’ noemen.

Aan iets weerzinwekkend asociaals en energieslorpends als als toeristische cruises maken we natuurlijk sowieso drastisch een einde, en bepaald niet alleen door er zelf nooit en te nimmer aan deel te nemen. We kunnen de strijd niet aan een Hantavirus overlaten. Toerisme naar het kwetsbare, vooralsnog grotendeels met ijs en sneeuw bedekte Antarctica is een misdaad tegen het leven, tegen ons allemaal, pinguïns en plankton uiteraard inbegrepen. De gidsen die onlangs in het nieuws kwamen omdat ze weigerden nog langer daar hun werk te doen, zetten een goede stap.(2) Deze mensen brengen offers, zo’n baan opgeven is niet leuk. Ze weten waarom het nodig is.

Bij al deze stappen komt actie kijken. Vriendelijke, publieksgerichte actie, bedoeld om onze kritiek voor het voetlicht te brengen dat het anders moet. Ontwrichtende actie om het verdienmodel van luchtvaart te ondermijnen, de bijbehorende ondernemers op kosten te jagen en de staat in haar ordehandhaving te dwarsbomen. Directe actie om de bedrijfsvoering in zo’n bedrijfstak daadwerkelijk stil te leggen, voor een tijdje om het punt extra kracht bij te zetten, permanent als we daar sterk genoeg voor zijn. Bij zoiets horen demonstraties, stakingen, blokkades, maar ook daadwerkelijke vernieling van apparatuur. En bij dat alles komen we de staat keer op keer tegen, als de gewapende vijand die de staat nu eenmaal is. Om te winnen, voeren we niet alleen onze acties, maar zullen we die acties ook verdedigen tegen die staat. Met ieder dienstig middel

En steeds is het zaak om, bij de echte en vermeende offers die we brengen, bij noodzakelijke veranderingen van zowel levensstijl als maatschappelijke structuren en verhoudingen en systematiek, bij de strategieën en tactieken die we kiezen, goed te kijken naar de sociale consequenties, de ongelijke lasten en lusten die het huidige systeem mensen oplegt. Laten we streven naar het rechtvaardig doorbreken van precies die ongelijkheid in macht en rijkdommen, op weg naar een wereld waar het leven – en daarmee onze levens – weer kansen krijgt, een wereld van en voor ons allemaal, het niet-menselijk leven daarbij nadrukkelijk inbegrepen. Juist ook dát hoort bij de radicale klimaatstrijd die we zo hard nodig hebben. Klimaatstrijd is tegelijk sociaal verzet.

Radicale klimaatstrijd hanteert allerlei actievormen, en deinst niet bij voorbaat terug voor acties die vanuit het systeem als ‘geweld’ zullen worden geframed, zelfs niet als dat frame een realiteit benoemt. Het geweldsmonopolie van de overheid, hoor ik dat iemand zeggen? Dat geweldsmonopolie is er om de orde te handhaven. Hun orde, niet die van ons. Precies de orde waarin klimaatontregeling en planetaire verwoesting zo gedijen en hun uitvalsbasis vinden. Dat geweldsmonopolie is voor ons iets om rekening mee te houden, als claim waarop we stuiten, alsof het allemaal zo hoort. Maar het is geen maatstaf om bij voorbaat van een actievorm af te zien. Die overheid heeft geen rechten die we te respecteren hebben. Al helemaal niet in een strijd waar alles op het spel staat.

Bij die actievormen geldt wel een eigen norm, als we echt een radicale breuk met de levensvernietigende orde willen doorzetten. Die actievormen moeten niet haaks staan op het soort wereld waar we naar streven. We streven naar eco-zorgzame, solidaire gemeenschappen van vrije en zelfbesturende mensen zien groeien op de puinhopen van een destructief systeem dat ons onderwerpt aan winstbejag, heerszucht en vernietigingslogica. Dus is het zaak dat actie- en organisatievormen iets van dat zorgzame vrije zelfbestuur uitdrukken.

We kunnen het planetaire leven niet redden met precies die dwang- en manipulatiemethoden die het planetaire leven vernietigen. Van top-down actievormen komen straks top-down-structuren die ons weer in gevaar zullen brengen. Van autoritaire en manipulatieve actievormen komen straks autoritaire en manipulatieve dynamieken die juist zo schadelijk zijn, nieuwe heersers en nieuwe eigenaars in het zadel helpen en daarmee ook weer heerszucht en winstbejag de ruimte bieden. We moeten uit dit systeem breken. Onze middelen daarheen kunnen maar beter niet te veel op dat systeem lijken, als we dat niet willen reproduceren. Hiërarchische bestuursvormen reproduceren precies wat we bestrijden. Dat kunnen we maar vermijden.

Onze middelen kunnen maar beter vooruitgrijpen naar ons doel, naar hoe we de wereld straks zouden willen zien. Anarchisten noemen zoiets wel eens ‘prefiguratie’.(3) Het idee is dat we in het hier en nu van de strijd al vooruitgrijpen op hoe we het straks graag willen. De solidaire en vrije toekomst wordt al enigszins zichtbaar in hoe we nu dingen aanpakken en organiseren. Precies deze prefiguratie kenmerkt onze strijd – en organisatiemethoden. Precies dit prefiguratieve idee is nodig wanneer we ons afvragen: kan deze actievorm? Organiseren we ons op een vruchtbare manier? Of zijn we onze vijand van morgen op aan het bouwen terwijl we de vijand van nu proberen te bestrijden? Klimaatradicaal betekent hier dus ook: radicaal breken met wat ons breekt en sloopt.

Noten:

(1) JoopFinland, ‘Het automerk Urgentie bestaat niet’, Konfrontatie Digitaal, 15 juli 2026, https://konfrontatie.nl/thema-s/klimaatbeweging/het-automerk-urgentie-bestaat-niet

(2) Jeanette Kras, ‘”Ik kan niet langer meewerken aan deze klucht”: waarom Antarctica-gidsen hun droombaan opgeven’, Scientias, 29 juli 2026, https://scientias.nl/ik-kan-niet-langer-meewerken-aan-deze-klucht-waarom-antarctica-gidsen-hun-droombaan-opgeven/

(3) Meer over prefiguratie lees je in mijn boekje over het anarchisme, ook op deze site te lezen. Zie Peter Storm, Het anarchisme: ideeën, concepten, praktijken’, (mei 2021) hoofdstuk 3, onder het kopje ‘Prefiguratie’, https://peterstormt.nl/ravotr-uitgaven/het-anarchisme-ideeen-concepten-praktijken/

Peter Storm