Radicale klimaatstrijd 1. Urgentie, doel en middelen

zaterdag 8 augustus 2026

Eerste deel van een vierdelige serie.

Als de huidige horrorzomer ons iets mag bijbrengen, dan toch wel enig gevoel van urgentie. De wereld verschroeit waar we bij staan. Willen we nog aardig wat redden van het leven op deze planeet – inclusief voor steeds meer mensen hun eigen leven – dan zijn drastische stappen niet te ontkomen. Die stappen hebben haast. En die stappen gaan maar beter diep. Oftewel: naar de wortels van de problemen. Hoe? Hier en in komende artikelen een aantal gedachten over wat radicale klimaatstrijd wat mij betreft inhoudt.

We hebben een klimaatstrijd nodig die intens radicaal is. In haar doelen: ontmanteling van het huidige destructieve systeem van kapitalisme en op hol geslagen beheersingslogica. Ontmanteling ook van het hele project van beheersing van de niet-menselijke natuur door de mens als soort, waarbij die mens als soort weer overheerst en uitgebuit wordt door de rijken en machtigen. Afstand doen van het hele idee dat de ene soort levensvorm boven de andere staat, dat er een hiërarchie van soorten is waarvan de ene inherent meer waard is dan de andere. Precies dit idee – speciesisme – rechtvaardigt veel van wat mensen doen met andere levensvormen. Precies dat idee voedt de vernietiging van het planetaire niet-menselijke leven, en daarmee uiteindelijk ook van de mens.

Van die mensheid weten de allerrijksten en hun politieke en militaire bondgenoten zich vooralsnog van de effecten van de vernietiging af te schermen, terwijl juist zij voor de vernietiging zo veel verantwoordelijkheid dragen en er van profiteren ook. Systemen van vernietiging – speciesisme, beheersingsdrang, militarisme en repressie – gaan hand in hand met systemen van overheersing en uitbuiting – kapitalisme, kolonialisme, patriarchale overheersing. Allemaal leiden ze tot planetaire destructie, waarvan de klimaatcatastrofe onderdeel is. Deze hele kluwen van overheersings- en uitbuitingsstelsels, dit systeem van heerschappijsystemen, dient ontmanteld en opgeruimd te worden. De redding van het planetaire leven vergt niets minder. Tegelijk: die redding kan niet wachten tot na die ontmanteling en opruiming. Daar kom ik op terug.

We hebben een radicale klimaatstrijd nodig, ook in haar middelen. Dat gaat van vreedzaam tot verregaand confronterend, militant en jazeker, gewelddadig. Harde actie, niet als automatische voorkeur maar wel degelijk als optie. Geen enkele actievorm kan bij voorbaat achterwege worden gelaten. Welke actievorm we gebruiken, is keer op keer een afweging. Werkt dit? Kan het niet met minder drastische middelen? Zijn er geen grote nadelen aan verbonden die de voordelen evenaren of overtreffen? Reproduceren we er niet de verhoudingen en methoden mee die we juist willen bestrijden en vervangen? Doen!

Waar de vijand geen middel zal schuwen om door te gaan met planetaire vernietiging, uit heerszucht en uit winstbejag, daar kunnen we niet bij voorbaat afzien van welke middel dan ook. Immers: als wij bij voorbaat afzien van bijvoorbeeld – daar doel ik natuurlijk op – geweld, dan weten de fossiel-industriële, dierverwoestende, oorlogsstokende en mensenjagende machthebbers: ‘Onze tegenstanders gaan niet tot het uiterste. Als wij dat wel doen, dan winnen we.’ Geweld is vaak helemaal niet uitgesproken effectief – maar soms dus wel. Bij voorbaat afzien van actievormen die als geweld kunnen worden gezien, is bij voorbaat de kans op succesvol klimaatverzet weigeren. Zaken die vallen onder de woorden ‘sabotage’en ‘vernieling’ hebben we nodig, en het is ook raar om dat standaard als geweld aan te duiden. Ramen zeggen geen auw! als ze in scherven vallen. Gebouwen kennen geen pijn en voelen geen angst. Hoezo, geweld? Afzien van actievormen die door media en gevestigde politiek misschien als gewelddadig worden gekenschetst – terwijl ze dat niet per se zijn! – is sowieso onverstandig. We maken onze keuzes toch niet afhankelijk van hoe anderen ons wellicht – vaak ondoordacht, vaak regelrecht kwaadwillig – zouden kunnen framen?

Geweld, dan wel middelen die vaak als als zodanig worden weggezet ook al zijn ze het niet: soms kan zoiets nodig zijn. Waar andere middelen niet werken, waar we alleen een klimaatdestructieve instelling kunnen stilleggen door hekken te verwoesten, politiecordons te doorbreken en ons toegang te verschaffen, kunnen we dat maar beter doen. Waar we weten dat politielinies niet alleen traangas en knuppels zullen gebruiken, zullen wij meer in stelling moeten brengen dan schilden en duwende lichamen. Weg dus met het taboe op gewelddadige actievormen in de klimaatstrijd. Of we zulke actievormen gebruiken en wanneer, dat is onze eigen afweging. Niet die van een bij voorbaat vastgelegde actieconsensus, al is het gewoon wel netjes om je aan zo’n spelregel te houden als je deelneemt aan een actie van een organisatie die zulke spelregels voor deelname hanteert. Niet die van een aan elke deelnemer van acties opgelegde onaantastbare moraal, en natuurlijk al helemaal niet op basis van de wet, de staat en de macht.

Dat betekent niet dat we overal in het wilde weg doen wat we willen, zonder rekening met mede-actievoerders en hun organisatievormen te houden. Een voorbeeld Meedoen met een blokkade-actie van Extinction Rebellion (XR), en daar bijvoorbeeld met stenen gaan gooien tegen de politie is niet okay. Het respectloos naar XR, dat de actie op touw heeft gezet en haar ondersteuning ter beschikking stelt, ook voor jou en mij. Het is ook niet cool naar mensen die aan de actie meedoen in de veronderstelling dat het daar zonder geweld van actievoerders aan toe zou gaan. Maar de regels die XR hanteert – of welke specifieke groep ook – zijn geen universele maatstaf in de hele klimaatstrijd. De neiging om ze als norm in de hele strijd te hanteren, kunnen we maar beter weerstaan. De geweldloosheidsnorm die XR hanteert, geldt daar, zolang XR dat zelf niet herziet. Het is niet de norm in heel de klimaatstrijd, al lijkt het daar veel te vaak nog wel op. Actiegroepen kunnen kiezen voor geweldloosheid of iets anders. De radicale klimaatstrijd als zodanig en als geheel kan zich deze kieskeurigheid niet veroorloven.

We hebben een klimaatstrijd nodig die radicaal is, in doelen en middelen, en ook het doordenken van de gevolgen die we onder ogen hebben te zien. Het idee dat we met kleine aanpassingen in onze levensstijl er wel komen is illusoir. Het idee dat beperkte beleidswijzigingen – afbouw van de fossiele subsidies, stoppen met kolentransporten – afdoende zullen zijn, is illusoir. Het idee dat we er bijvoorbeeld met een energietransitie die van benzine-auto naar elektrische auto gaat maar de automobiliteit onverlet laat, een energietransitie die ons allemaal van het gas haalt maar verder aan de steeds toenemende energiebehoefte niets doet, en meer van dit soort transities – dat idee is illusoir.

Hoe illusoir? Dat kunnen we afleiden uit de systeemlogica: dwangmatige groei, want winstbejag en concurrentie en machtsambitie. Maak elke auto twee keer zo klimaatvriendelijk en verdubbel – vanwege die groeidwang – het aantal auto’s, en je bent nog geen stap opgeschoten. Maak de hele energievoorziening twee keer zo schoon, met half keer zoveel uitstoot van broeikasgas per productie-eenheid of per kilometer vervoer. Verdubbel tegelijk de totale energiebehoefte, en de twee keer zo schone maar ook twee keer zo grote energiebehoefte heeft gezorgd, niet voor een daling van de uitstoot van broeikasgassen maar hooguit voor een pas op de plaats. Breken met automobiliteit is nodig, maar ook breken met de eindeloos toenemende vervoersbehoefte als zodanig. De auto uit, dus, maar ook gewoon veel en veel minder op stap. Waar JoopFinland op Konfrontatie precies ook dat punt maakt, heeft hij gelijk. Waar deze schrijver tegen het eind van het artikel waar hij dat punt maakt, stelt: ‘Er is geen tijd te verliezen. Er zullen offers gebracht moeten worden, helaas door iedereen’ (1), daar ben ik dat met hem eens.

Vraag is echter wel: wie gaan welke offers vragen we aan wie? Hoe doen we dat eerlijk en daarmee zodanig dat mensen zelf de schouders er onder zetten, in de wetenschap dat ze niet ook nog hoeven op te draaien voor ellende die zij of helemaal niet, of onvrijwillig gemanipuleerd of onder dwang, hebben moeten doen. Offers zullen gebracht moeten worden, en niet enkel door de rijken. Het is wel zaak dat de offers die ook armere mensen brengen, in vrijheid worden gebracht en op basis van inzicht in de noodzaak ervan. Niet van hogerhand afgedwongen.

Klimaatstrijd is strijd voor klimaatrechtvaardigheid, als het tenminste niet moet ontaarden in de vestiging van een dictatuur van hogerhand die ons moet redden desnoods tegen ons zelf in. We weten hoe dat soort dingen aflopen. Zo’n dictatuur zal ons met strengheid in het gareel houden, voor ons aller bestwil vanzelfsprekend. Maar de dictators zullen intussen voor zichzelf uitzonderingen maken, en die uitzonderingen zullen al snel regel blijken. Mensen de macht geven over andere mensen, hoe goedbedoeld ook, draait uit op machtsmisbruik, corruptie en zelfverrijking aan de top. Dat zal ten koste gaan van zowel de rechtvaardigheid als van het klimaat zelf. Zelfs als zoiets goedbedoelend begint, wordt het een drama. En het is maar al te makkelijk voor minder goedbedoelende politici om de klimaatnood te misbruiken om autoritaire politiek door te zetten voor eigen gewin.

Eerlijke en niet-destructieve dictaturen bestaan niet. Het middel van de dictatuur is zelf inherent oneerlijk, nietsontziend en destructief. Radicale klimaatstrijd betekent dus ook: de weg naar zo’n klimaatdictatuur versperren, inzet op maximale en actieve deelname aan een klimaatstrijd die geen top-down eliteproject dient te worden. We willen niet alleen een wereld die niet totaal verschroeit en van levensvormen wordt beroofd en ook onze levens steeds scherper in gevaar brengt. We willen een wereld waarin we niet alleen overleven, maar ook leven, in vrijheid en solidaire verbondenheid. We willen klimaatrechtvaardigheid. Die laat zich niet van bovenaf opleggen, want dat is inherent onrechtvaardig. Die bouw je alleen gezamenlijk en van onderen op. Juist dat hoort ook bij radicale klimaatstrijd.

Noten:

(1) JoopFinland, ‘Het automerk Urgentie bestaat niet’, Konfrontatie Digitaal, 16 juli 2026, https://konfrontatie.nl/thema-s/klimaatbeweging/het-automerk-urgentie-bestaat-niet Mijn serie waarvan hierboven het eerste deel staat, is mede ontstaan als reactie op dit artikel van JoopFinland.

Peter Storm