Om razend van te worden

zondag 31 mei

Razend word ik er van. Jij toch ook? Razend, vanwege het verlenen van een vergunning voor zoutwinning in de Waddenzee. Razend, vanwege het vergif dat aangetroffen wordt in natuurgebied Het Zwanenwater. Razend, vanwege alle dood en verderf die gezaaid wordt zodat het leven sterft zolang het geld maar omhoog kan rollen.

Eerst die zoutwinning. Frisia, een mijnbouwbedrijf, mag dat van het kabinet gaan doen. Dat werd afgelopen donderdag, 28 mei 2026, bekend.(1) Natuurlijk komen er randvoorwaarden. Als de bodem te veel daalt, moet het bedrijf ingrijpen, en zo nog het een en ander. Zoethoudertjes, geen serieuze bescherming is het.

En er valt wat te beschermen: de Waddenzee is absoluut essentieel voor heel veel vogels. Niemand, niet Frisia, niet het kabinet, heeft ook maar enig recht om die vogels zo van bestaansmogelijkheden te beroven. ‘“Het Waddengebied is uniek in de wereld”, zegt Frank Petersen (…) “Het is de enige plek waar zoveel zeebodem droogvalt bij laagwater. Als de bomen zakt door zoutwinning, valt er minder zeebodem droog.”’.(2) Ik vul maar even aan: en als die zeebodem niet meer droog valt en te diep onder water blijft, kunnen al die vogels hun vertrouwde voedingsbron wel vergeten. Dan kunnen die vogels dus verrekken van de honger, of vertrekken. Maar waarheen? Zoveel Waddenzeeën zijn er niet.

En het gaat dus om veel vogels. ‘Volgens Petersen maken miljoenen vogels gebruik van het natuurgebied. “Je ziet nu bijvoorbeeld de rosse grutto’s en scholeksters. Die gaan met laagwater allemaal precies naar de Ballastplaats waar de zoutwinning plaatsvindt.”’(3) Die kunnen dus allemaal straks naar hun maaltijd fluiten, als die zoutwinning en bijbehorende bodemdaling plaatsvindt. Overigens zijn die ‘miljoenen vogels’ niet enkel ‘volgens Petersen’ daar aanwezig. Misschien dat een redacteur van de NOS eens zelf kan gaan kijken, zodat de NOS weet dat het hier om een feit gaat, en niet om de mening van Frank Petersen alleen.

Die vergunning, daar is ook nog iets mee. Er is wetgeving die sinds 2024 mijnbouw in het gebied verbiedt. Maar ja, de vergunningaanvraag was voor die tijd al ingediend,(4) dus ja, jammer dan. Toch? De schoorsteen van Frisia moet immers ook roken. De scholeksters en scholeksters en al die andere vogels mogen dus dood. Nee dus!

Dan het Zwanenwater. Dat is een prachtig natuurgebeuid bij Callantsoog. Duinmeer, duinvalleien, duinen, moeras. Bijzondere bloemen. Bijzondere vogels. Ik heb er een keer rondgewandeld. En ik herinner met het Zwanenwater uit mijn jeugd, toen ik me voor natuurbescherming begon te interesseren. Dat moet in 1972 zijn geweest, zo ik intussen. Toen zamelde Natuurmonumenten geld in op het terrein aan te kopen, in wat we tegenwoordig crowdfunding zouden noemen. Die actie slaagde, gelukkig maar. De lepelaarskolonie die er zat – en nog steeds, lees ik op de website van Natura2000 – was veilig, nu natuurbeschermers hadden voorkomen dat het gebied int handen van winstbeluste vandalen zou vallen of iets dergelijks. Nou ja, veilig? Als een hek en eigendomspapier bescherming zou bieden tegen vergiftiging, wellicht. Maar dat doet zo’n hek en zo’n papier dus niet. Vandaag lees ik in het Noordhollands Dagblad dat er in het gebied allerlei gifstoffen zijn aangetroffen. Dart bleek uit onderzoek van Mobilization for the Environment (MOB), een milieuorganisatie. De stoffen komen klaarblijkelijk via de lucht binnen, en het gaat om allerlei verschillende stoffen. ‘En dat is belangrijk, want het is juist die combinatie die problemen veroorzaakt’. Dat zegt de zegspersoon van MOB, Jantine Leeflang.

Wat voor toep is het? ‘Volgens het onderzoek gaat het om een breed scala aan bestrijdingsmiddelen: insecticiden, schimmelbestrijdingsmiddelen en onkruidverdelgers. Ook zijn stoffen aangetroffen die al decennia lang verboden zijn, zoals lyndaan en chroorpyrifos.’ Ook stoffen met PFAS erin, ontbreken niet. Het is hele nare cocktail, levensgevaarlijk voor de biodiversiteit, en voor al die levende wezens afzonderlijk die het gif binnenkrijgen en er aan bezwijken. Ja, vroeg of laat zijn menselijke dieren van al dat gif ook de klos. Maar zullen we nu eerst eens de nadruk leggen op wat te veel van die menselijke dieren al die andere levens aan doen? En zullen we van de strijd tegen landbouwgif nu eens stevig werk maken?

Het wordt tijd dat mensen van het met gif bespuiten van gewas en natuur net zo woedend worden als van het moedwillig vergiftigen van elkaar. En het wordt tijd dat we van die woede dan ook overgaan tot actie. Gif spuiten in de landbouw, zoutwinning in het Waddengebied – het zijn daden van agressie jegens het leven zelf. Er bestaat zoiets als het recht op zelfverdediging – en dat leven zelf, dat zijn ook wij. Aan de slag dus.

Noten:

(1) ‘Zoutwinning onder Waddenzee kan doorgaan, maar wel onder voorwaarden’, NOS, 28 mei 2026, https://nos.nl/artikel/2616241-zoutwinning-onder-waddenzee-kan-doorgaan-maar-wel-onder-voorwaarden

(2) idem

(3) idem

(4) idem

(5) ‘Zwanenwater en Pettemerduinen´, Natura2000, https://www.natura2000.nl/gebieden/noord-holland/zwanenwater-pettemerduinen

(6) Clare Brouwer, ‘Grote hoeveelheid gifstoffen aangetroffen in Het Zwanenwater bij Callantsoog: “De natuur staat op instorten”´, Noordhollands Dagblad, 30 mei 2026, https://www.noordhollandsdagblad.nl/regio/noordkop/noordkop-schagen/grote-hoeveelheid-gifstoffen-aangetroffen-in-het-zwanenwater-bij-callantsoog.-de-natuur-staat-op-instorten/152608497.html

Peter Storm