Nieuwe Wet op de defensiegereedheid geeft regering macht om allerlei wetten die ons beschermen opzij te vegen

Gisteren deden in Den Haag zo’n honderd mensen mee aan de demonstratie “Geen bezuiniging voor bewapening!”, die was georganiseerd door de Nieuwe Vredesbeweging. De actie begon in het centrum van de stad en eindigde aan de Bezuidenhoutseweg 161, bij de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), de lobby-organisatie van de wapenindustrie. Een van de sprekers tijdens de demonstratie was Mark Akkerman, actief bij Stop Wapenhandel. Hij waarschuwde voor de dreigende invoering van de Wet op de defensiegereedheid (lees: oorlogsgereedheid). Dat wetsvoorstel is een van de middelen in handen van de regering en in het bijzonder het ministerie van Defensie om oorlogsvoorbereiding gemakkelijker te laten verlopen, ten koste van mens, dier en natuur. Hieronder de tekst van zijn speech.

Terwijl de militaire uitgaven de pan uit rijzen, werkt militarisering ook op veel andere vlakken door. Universiteiten, ziekenhuizen, spoorwegen, kerken… allemaal worden ze gevraagd om een rol te spelen bij oorlogsvoorbereiding. Defensie breidt ook fors uit. Met het in december vastgestelde plan “Ruimte voor Defensie” krijgt de krijgsmacht er tientallen locaties voor oefenterreinen, kazernes en dergelijke bij en wordt een derde van Nederland oefengebied voor laagvliegen.

Daar blijft het niet bij. Binnenkort zal in de Tweede Kamer een nog verdergaand wetsvoorstel worden besproken, de Wet op de defensiegereedheid. In deze wet heeft Defensie een aantal zaken bij elkaar geveegd die het als hinderlijk ervaart, om daar in één keer vanaf te kunnen zijn door wetten en procedures opzij te schuiven. Let wel: dit gaat niet over daadwerkelijke inzet, daar bestaan al andere wetten voor, maar over oefenen, trainen en inzet voorbereiden.

Wat zijn de grootste bezwaren tegen deze wet? Op een rijtje gezet:

1. Regels ter bescherming van natuur en milieu worden opzij geschoven

Defensie laat zich al weinig aan zulke regels gelegen liggen, maar met de nieuwe wet in de hand hoeft dat straks ook niet meer. Hele delen van andere wetten kunnen niet van toepassing verklaard worden, en normale procedures voor vergunningen hoeven niet gevolgd te worden. Zo wordt de bescherming van kwetsbare vogel- en andere diersoorten losgelaten, kunnen mensen geconfronteerd worden met toenemende geluidsoverlast, kan extra stikstofruimte worden ingenomen door Defensie en kunnen veiligheidsregels met betrekking tot vliegen en munitie genegeerd worden. Wat dat laatste betreft: herinneren we ons nog de grote natuurbrand bij Ede vorig jaar? Veroorzaakt door een oefengranaat. Toen bleek ook dat dit soort incidenten op kleinere schaal veel vaker voorkomen.

2. Inspraak en rechtsbescherming worden ingeperkt

Waar Defensie vrijgesteld gaat worden van vergunningprocedures, vervallen ook inspraakmogelijkheden. Daarnaast wordt het onmogelijk gemaakt om in bezwaar te gaan tegen besluiten die op grond van de Wet op de defensiegereedheid worden genomen. Beroep bij een rechter staat nog wel open, maar dat is natuurlijk een veel hogere drempel. Dat Defensie weinig op heeft met inspraak en democratie, blijkt natuurlijk vaker. Zo kwamen er ruim 2.200 bezwaren binnen tegen onderdelen van het programma “Ruimte voor Defensie”. Defensie veegde die nagenoeg allemaal zo van tafel.

3. Privacy onder vuur

Defensie wil ook wettelijke ruimte krijgen om te kunnen oefenen met het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. De mogelijkheden van de nieuwe wet gaan ver, tot gericht onderzoek naar personen “die een gevaar vormen voor de gereedstelling” aan toe. Het wetsvoorstel noemt daarbij vooral vijandelijke militairen, maar zo’n bepaling is natuurlijk ook in te zetten tegen vredesactivisten of natuurbeschermers, tegen ons dus. En daar mag alles van verzameld worden, waaronder informatie over etnische afkomst, politieke en religieuze overtuigingen, lidmaatschap van een vakbond en seksuele voorkeuren. Informatie mag ook met andere landen gedeeld worden.

4. Meer ruimte voor werving van nieuwe militairen

Dat de krijgsmacht veel nieuwe militairen wil, en dat die werving nog niet heel erg opschiet, is geen nieuws. Al eerder kondigde de regering daarom aan om een enquête naar jongeren tussen de 18 en 27 jaar te willen sturen om hun belangstelling naar een baan bij Defensie te peilen. De nieuwe wet gaat ook dit mogelijk maken. Als het aan de regering ligt, dan wordt het invullen van de enquête verplicht. Daarnaast gaat Defensie de keuringseisen verlagen. Als dat onvoldoende nieuw kanonnenvoer oplevert, dan dreigt een herinvoering van de opkomstplicht, de actieve dienstplicht.

5. Arbeidsrechten op het spel

Het is de vraag hoeveel mensen nog bij Defensie willen werken, als ze zouden weten wat de Wet op de defensiegereedheid voor gevolgen kan hebben voor hen. Defensie krijgt namelijk ook de bevoegdheid om de arbeidsrechten van het eigen personeel, en afspraken daarover met de vakcentrales, buiten werking te stellen. Dit betekent dat militairen en burgerpersoneel gedwongen ergens geplaatst kunnen worden, en gedwongen kunnen worden tot overwerk en werk buiten reguliere tijden, dat toeslagen niet uitbetaald hoeven te worden, enzovoorts. Het felste protest tegen het wetsvoorstel komt opmerkelijk genoeg dan ook vanuit militaire vakbonden, die woedend zijn en Defensie dictatoriaal gedrag verwijten.

6. Bevoegdheden van Defensie fors uitgebreid

De Wet op de defensiegereedheid creëert de mogelijkheid voor Defensie om wetten buiten spel te zetten. Dat mag de minister grotendeels zelf beslissen. Als de wet wordt aangenomen, dan gaan voor tientallen militaire locaties direct allerlei ontheffingen gelden, voor bijvoorbeeld laagvliegen, schietoefeningen en vervoer van gevaarlijke stoffen. De regering kan dezelfde soort ontheffingen ook elders toepassen. Maar dat is niet alles. De wet kent een open einde, want hiernaast mag de regering zelf bepalen welke andere activiteiten zij nodig acht voor de “gereedheid” van de krijgsmacht, en ook daar vrijstellingen voor verlenen.

Vorige maand heeft de Raad van State een advies over de wet gepubliceerd. Die is kritisch op een aantal punten, zoals dat open einde. De regering is nu aan zet. Past deze het wetsvoorstel nog aan, of gaat het zo naar de Tweede Kamer? Die wil zelf in ieder geval dat de wet zo snel mogelijk behandeld wordt, honderdtwintig Kamerleden stemden voor een motie hiertoe.

Maar een internetconsultatie leverde meer dan 1.500, overwegend negatieve, reacties op. Veel organisaties, mensen en zelfs gemeente- en provinciebesturen uiten grote bezwaren. In de meeste gevallen zeggen zij niet tegen de uitbreiding van de krijgsmacht te zijn, maar ze vinden deze wet om diverse redenen te ver gaan. En terecht, maar ook zij zouden moeten beseffen dat dit voorstel een consequentie is van de drang tot militarisering en oorlogsvoorbereiding en dat dat sowieso een verkeerde koers is. Hoe dan ook: weg met die wet!

Mark Akkerman