Jonge Cubanen in discussie over de markteconomie

“Er woedt in de linkse beweging in Cuba een debat over hoe het verder moet met de economie”, stelt Joel Ernesto Marill (30), econoom op het ministerie van Economie in Cuba. Luc Vanheerentals had in Havana een dubbelinterview met hem en Gabriela Fernandez (30) die aan de Universiteit van Havana onderwijzers opleidt. De twee blijken het fundamenteel oneens te zijn.

26 mei, 2026 5 min leestijd

Gabriela Fernandez kant zich tegen een verdere liberalisering van de economie in Cuba en vindt dat het regime op dat vlak al veel te ver gegaan is. “De sociale ongelijkheid in Cuba is sterk toegenomen door de vrijheid die de overheid het afgelopen decennium gecreëerd heeft om zelfstandig te ondernemen en de kapitaalaccumulatie die hiervan het gevolg was. Terwijl de strijd tegen sociale ongelijkheid altijd een van de basisdoelstellingen van het communisme is geweest.”

Grotere vrijheid

Niet alleen ondernemers hebben zich door de grotere vrijheid verrijkt. De lonen voor wie in de private economie werkt, liggen liefst tien keer hoger dan voor wie in dienst van de overheid aan de slag is. De sociale ongelijkheid wordt overigens ook in de hand gewerkt door de steun van Cubanen in het buitenland. Het gemiddelde salaris is 20 à 25 dollar per maand. Wie financieel gesteund wordt door iemand uit het buitenland krijgt gemiddeld maandelijks nog eens zo’n 100 dollar.

Lonen in de private economie liggen tien keer hoger dan bij de overheid

In tegenstelling tot Fernandez ziet Joel Ernesto Marill juist de voordelen van deze economische ontwikkeling in Cuba. “We moeten naar een meer markteconomische benadering en meer de weg van bijvoorbeeld Vietnam opgaan. Cuba moet binnen de mogelijkheden die de blokkade toelaat, zoveel mogelijk integreren in de wereldeconomie. Met behoud van ons politieke systeem moeten we de economie hiertoe hervormen.”

Zo zijn er volgens Marill de laatste jaren in die zin reeds diverse maatregelen genomen. “Vorige maand nog kregen Cubanen die in het buitenland leven toelating om in Cuba te investeren. Dit is een goede maatregel. Maar of het een succes wordt hangt af van wat de VS toestaat. Velen die over de nodige financiële middelen beschikken doen dit voorlopig niet, omdat ze het door de blokkade riskant vinden.” 

Fidelistisch

Los van Marill en Fernandez sprak ik in Havana ook met Josue Benavides, een andere jonge intellectueel die aan de Universiteit van Havana de mogelijkheden rond energietransitie bestudeert. Benavides is eveneens gewonnen voor het vrijer maken van de economie, zolang de overheid maar voldoende controle blijft houden op wat er gebeurt en zeker de essentiële basisvoorzieningen in eigen hand houdt. “Cubanen zullen ons systeem ook niet communistisch noemen. Men ervaart het eerder als socialistisch en meer nog als Fidelistisch.” 

De basisideeën van de revolutie, met name het aanbod van vrij onderwijs, gezondheidszorg, cultuur, huisvesting en sport, moeten volgens Benavides behouden blijven. Maar hij wijst erop dat de overheid, mede door de blokkade door de VS, een aantal problemen in het land op het gebied van voedselvoorziening, energie en de kwaliteit van de woningen momenteel niet opgelost krijgt. “Zo wordt slechts 40 procent van het land dat geschikt is voor landbouw, voor dit doel gebruikt.”

Streng

Kort na deze gesprekken koop ik in een klein winkeltje een cola. Daar staat de jonge winkelier, een afgestudeerde fysioloog, aan de klaagmuur. Na mijn belofte dat het een informeel gesprek betreft, stelt hij dat de problemen in Cuba volgens hem niet alleen het gevolg zijn van de VS-blokkade. Hij wil niets weten van een Trump-economie, maar de wijze waarop de Cubaanse administraties optreden tegen private handelszaken is volgens hem ook veel te streng. 

“De wijze waarop de Cubaanse administraties optreden tegen private handelszaken is veel te streng”

“Men stelt een vervolging in voor de kleinste overtreding.” Vooral de controle op de prijzen, waardoor er nauwelijks winstmarge mogelijk is, zit hem hoog. Hij is ervan overtuigd dat het land er veel beter aan toe zou zijn, als men mensen zoals hij nog meer vrijheid zou gunnen. 

Ook Helga, een Vlaamse die een horecazaak uitbaat, is niet te spreken over de prijzencontrole. Administraties gebruiken volgens haar soms verouderde wisselkoersen die nadelig zijn voor de handelaar. Net als Patrick, die een hostel en ijskraamzaak uitbaat, wijst ze ook op corruptie bij controleurs. Deze zouden geregeld bereid zijn een boete te schrappen in ruil voor zo’n 200 pesos.

Trumps kapitalisme

Allen komen open voor hun mening uit ook al is die soms kritisch voor het regime. Dit is flagrant in tegenspraak met het streng communistisch regimebeeld dat westerse media vaak ophangen over Cuba. Tegelijk wil geen van hen iets weten van het kapitalisme dat Trump dit land wil opleggen. 

“Men weet goed dat Trump enkel geïnteresseerd is in economische opportuniteiten en niet in de noden van het volk”, aldus Fernandez. “Een meerderheid van het Cubaanse volk blijft geloven in de verworvenheden van de revolutie en erkent dat de overheid door de blokkade niet de middelen heeft om huidige problemen te verhelpen.”

De VS-olieblokkade treft de Cubanen momenteel op vele manieren ongemeen hard. “Al decennia voert de VS een economische oorlog tegen Cuba. Elke keer dat we bij machte bleken om om te gaan met bijkomende economische sancties, werden er nieuwe en hardere ingesteld. We verliezen elke dag een beetje meer de hoop om ooit een gewoon leven te kunnen leiden”, besluit Fernandez.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door Fonds Pascal Decroos.