Een visie voor dekoloniale vrede

“Wat is dat…”, hoor ik je denken: “dekoloniale vrede?” Een vraag die ik steeds vaker krijg aangezien ik er op aandring in anti-oorlog ruimtes dat we ons begrip van vrede moeten dekoloniseren om een scherpe historische analyse te hebben van hoe we in de fascistische oorlogszuchtige draaikolk terecht zijn gekomen en om betere strategieën te ontwikkelen voor campagnes die immorele infrastructuur onschadelijk kunnen maken. Tot slot meen ik dat een visie voor dekoloniale vrede nodig is om meer mensen te activeren met een kloppend verhaal dat kan resoneren en verbinden en herijken in gezondere relaties.

Laten we beginnen met de genormaliseerde (koloniale) blik op vrede onder de loep nemen. Het Engelse woord “peace” is afgeleid van het Latijnse pācem (pax); een formeel vastgelegde overeenkomst, pact, tussen heersers: een (tijdelijke) wapenstilstand. Een voorbeeld van zo’n vrede is toen Spanje op het punt stond het Amerikaanse continent toe te eigenen en Portugal ook een deel van de taart wilde. Er dreigde oorlog. Toen kwam Paus Alexander VI tussen de twee en zei: jullie zijn beiden christenen. Jullie moeten niet met elkaar de oorlog aangaan. Zodoende kwam het Verdrag van Tordesillas van 7 juni 1494 tot stand om de koloniale geschillen tussen Spanje en Portugal op te lossen. Er werd een lijn op de landkaart getekend. Land werd tussen de overheersers verdeeld in een pact of verdrag.

De lijn gaf een indicatie dat gebied tussen de Kaap Verde en hedendaags Brazilië toegeëigend mocht worden door Portugal, en westelijk van de lijn was voor Spanje. Een ceasefire is geen vrede voor de bevolking die bezet wordt. Datzelfde geldt voor de honderden bevolkingen in Noord-Amerika waarop genocide gepleegd werd door Europese kolonisten. Deze Inheemse bevolkingen hebben goed zicht op de aard van de VS als een regime die het exterminationocene hebben ingeluid; een imperium dat niet enkel land veroverde maar verschroeide aarde tactieken uitvoerde, vroege versies van concentratiekampen oprichtte en officieel uitsterfbeleid introduceerde. Het exterminationocene verwijst naar een tijdperk waar niet “de mens” of enkel “kapitaal” maar een koloniaal uitsterfbeleid regeert, dat in zichzelf een zaadje draagt van een koloniaal boomerang effect.

Bij anti-imperialistische of communistische events wordt soms de statistiek aangehaald: “Onderzoek wijst uit dat er sinds 1798 maar liefst 469 militaire interventies door de Verenigde Staten in het buitenland hebben plaatsgevonden, waarvan 251 in de dertig jaar sinds 1991” (bron: Congressional Research Service, CRS 2022). Deze data wissen echter wederom de Inheemse ervaring uit want de honderden militaire interventies tegen soevereine Inheemse bevolkingen worden in deze statistiek niet meegenomen. Alhoewel er niet een officieel aantal is voor de zogenoemde “Indian wars”, weten we wel dat ze bestonden uit honderden lokale conflicten, invallen en formele campagnes gedurende driehonderd jaar (ongeveer van 1540 tot 1924). Op een wiki-pagina kan je $ongeveer 100 oorlogen van de zogenaamde “Indian Wars” terug vinden. Vandaag de dag zijn er 574 door de federale staat erkende Inheemse bevolkingen en stammen. Reken er maar op dat geen van hen vrijwillig hun land hebben afgestaan. Tot op de dag van vandaag strijden Inheemse mensen om hun land terug te krijgen. Maar dit alles wordt standaard uit de analyse over de genocidale aard van de natiestaat VS buiten beschouwing gelaten.

Nogal gênant. Niet alleen bijzonder pijnlijk voor Inheemsen. Maar ook nogal ondermijnend in het vermogen om de aard van de huidige conditie van een geweldspiraal te begrijpen als eentje die geworteld is in het DNA van de VS, als rijk dat vandaag de dag de dominante orde is zowel in media als in militaire macht. De VS is niet enkel dominant in militarisme, het heeft in hun militaire doctrine (op papier) staan dat ze full spectrum dominance als doel hebben. Het is dus niet enkel Trump die denkt dat ze “hun olie in Venezuela moeten verzekeren door de president van Venezuela te kidnappen en het land te bombarderen”, nee het is doctrine en beleid en historisch feit dat de VS al heel lang zo opereert. Maar witte onschuld zorgt ervoor dat mensen – zelfs in de vredesbeweging wel praten over rotte appels in het westen maar niet de oorsprong van het koloniaal-kapitalistisch geweld willen benoemen. En exterminatie-beleid is niet een onderwerp waarop gereflecteerd wordt. Het exterminationacene is een term die ik introduceer in mijn protestnummer “Burning Worlds” over eeuwenlang kolonialisme, imperialisme en fascisme van de VS. Hierin wordt ook benoemd dat de VS in een ernstig financieel failliet zit. De natiestaat heeft in maart 2026 maar liefst 38,86 biljard dollar schuld. In 2023 bereikte de VS al hun schuldenplafond zoals vastgelegd in de Fiscal Responsibility Act. Toen heeft het Congres het plafond opgeschort tot 1 januari 2025. De VS wil nu dat Europa voor de imperialistische oorlogen gaat betalen. De supermacht is ingehaald in productie door China en er is geen andere westerse macht die aannemelijk de rol van de VS als leider van imperialisme makkelijk kan overnemen. Maar de VS heeft nog wel veel wapens. En als je enkel een hamer hebt (en een koloniale mindset) moet elk probleem wel een spijker zijn.

Wanneer anno 2026 een ervaren woordvoerder bij $VRT media in België kritiek kan uiten op een wapenbeurs die in maart in Brussel werd gehouden, zegt hij: “Het probleem is dat veel van die bedrijven wapens leveren die in verschillende conflicten worden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan Myanmar of de Verenigde Arabische Emiraten, die wapens leveren aan partijen in Soedan. Dat maakt de handel in dit materieel problematisch, en daarmee ook de bedrijven zelf”, aldus Ludo De Brabander, woordvoerder van Vrede Vzw.

Dit zijn inderdaad problematische zaken. Maar je hoeft niet Inheems te zijn om te bedenken dat hier de olifant in de kamer niet wordt benoemd: de VS heeft militaire interventies gedaan in bijna de hele wereld, de Verenigde Arabische Emiraten niet.

De wapenproducenten met de grootste omzet en macht op de markt komen niet uit Myanmar maar drie keer raden… uit de VS.

En ’s werelds grootste institutionele vervuiler en fossiele brandstof verbruiker is niet Soedan, maar het Department of Defense (DoD) van de Verenigde Staten. En niet alleen Inheemsen in de VS hebben daar een grote prijs voor betaald in de vorm van ziekte en vervroegde dood door militaire invasie en vervuiling. Ook Inheemsen van de Marshall Islands moesten het vergelden.

Tussen 1946 en 1996 hebben de Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk meer dan driehonderd kernproeven uitgevoerd op de Pacifische eilanden, waaronder zevenenzestig Amerikaanse tests alleen al op de Marshall eilanden. Deze explosies, met een totale explosieve kracht die duizend keer groter was dan die van de bom op Hiroshima, hebben diepgaande, generatie-overschrijdende schade toegebracht aan de gezondheid, het milieu en de cultuur van de Inheemse bevolking.($bron).

Is er vrede in de bezetting en uitbuiting en vernedering van de meerderheid van de wereld onder koloniaal kapitalisme? Kwame Nkrumah maakte dit punt al lang geleden: “Het gevaar voor de wereldvrede komt niet voort uit de acties van degenen die een einde willen maken aan het neo-kolonialisme, maar uit de passiviteit van degenen die het laten voortduren. Beweren dat een Derde Wereldoorlog niet onvermijdelijk is, is één ding; veronderstellen dat die vermeden kan worden door onze ogen te sluiten voor de ontwikkelingen die er waarschijnlijk toe zullen leiden, is iets heel anders.”

Te vaak hoor ik mensen in anti-oorlog ruimtes nog steeds praten over Rusland als het gevaar, in plaats van de NAVO als imperialistisch militaire coalitie samengesteld door koloniale landen, met fascisten als Salazar, met nazi’s in topposities ($zie voorbeelden) en de topterrorist: de VS. Er lijkt weinig kennis en erkenning te zijn van het doorlopende westers kolonialisme (1) wiens oorlogen niet defensief zijn maar gebaseerd op de notie dat grondstoffen in andere landen toegeëigend mogen worden met militaire suprematie en techno-racisme (wij zijn slimmer en verhevener door onze technologie). (2)

Tot zover het leggen van de vinger op de zere plek of blinde vlek van woordvoerders die de huidige situatie van oorlogspiraal lostrekken van vijfhonderd jaar doorlopende oorlog van koloniale machten, en daardoor meer ageren tegen de politiek en oorlogseconomie dan dat ze zich bezighouden met dekoloniale cultuur, een historische analyse en strijd van onderaf door de wretched of the earth die al intergenerationaal gehavend zijn door de koloniale geweldspiraal.

In 2025 was er in Nederland een vredesconferentie. Het succes was dat die goed bezocht werd, en door een spectrum van verschillende witte vrede-georiënteerde lui werd georganiseerd. Ik heb veel respect voor iedereen die in de vredesbeweging hun steentje bijdraagt. Het is geen makkelijk werk en drijft op vrijwillige arbeid en hart voor de zaak. Maar laten we ook daar kijken hoe gebrek aan visie op dekoloniale vrede voelbaar is.

Zelf stond ik er met een kleine stand en informatie over de organisatie waar ik deel van uitmaak: Stichting Aralez. De jongeren en de oudere mensen met keffiyeh wisten onze tafel goed te vinden. Er waren ook mensen die in gesprek lieten weten dat ze niet zo van activisme hielden, en dat het zo negatief was, en dat we meer zouden moeten mediteren. Ook was er een vrouw die ons bord met een aankondiging van evenement voor Palestina zag en zei dat ze niks met Palestina had, en daarna wegliep. De vredesbeweging is een politiek gevarieerd gezelschap. Maar het was wel overheersend wit en grijs. En mijn frustratie en pijn zat hem erin dat zoveel mensen van kleur zich niet aangetrokken voelen tot vredesbeweging, of tot “vrede” als ding. Het wordt voorgesteld als utopie, een pie in the sky, een hemel die van bovenaf wordt gerund. Of zoals Inheemse schrijfster Linda Quiquivix zegt: “vrede als een verdrag tussen veroveraars dat niet rechtvaardigheid brengt voor de zij die overheerst worden”. Het meest actuele voorbeeld ervan is “The board of Peace” met als permanente voorzitter Donald Trump. Het heeft voor vele mensen in de Palestina-beweging het woord vrede voor de zoveelste keer door het slijk gehaald en aan waarde doen verliezen. Ik ben bang dat we vrede als ambitie van de horizon verliezen door erosie van de betekenis ervan. Maar de meeste mensen horen niet over een andere visie op vrede. Een dekoloniale visie op vrede.

Wat is die andere interpretatie van vrede? Het Nederlandse woord vrede stamt af van een ander stamwoord. $Frigga Asraaf schrijft: “Volgens een etymologisch woordenboek is het Oud-Engelse woord frith, verwant aan het woord free (“vrij”), afgeleid van het Oud-Engelse friðu, friþ. Deze twee en andere verwante woorden in de oude Germaanse talen betekenen zoveel als ‘veilig gedrag’, ‘goed begrip’, ‘vrede’ (rust), ‘vreugde’ en ‘welzijn’. De oorsprong gaat terug op het Proto-Germaanse woord *friþu– (rust), ‘bescherming’ en het Proto-Indo-Europese woord *priyas, ‘specifiek voor’ (‘specifiek voor de sibbe’ of ‘specifiek voor de gemeenschap’). In onze hedendaagse Germaanse talen zijn verwante woorden vrede (Nederlands), frede (West-Fries), Frieden (Duits), fred (Deens, Noors, Zweeds) en friður (Ijslands).”

Vrijheid, vriendschap en vrede zijn allemaal etymologisch verbonden aan Frithu. In frithu is er geen vrede zonder vrijheid van iedereen. In vriendschap kunnen we conflict hebben zonder tanks en geweren en wit fosfor. Begrijp me niet verkeerd; dit is geen appèl voor politieke bypassing en enkel elkaars hand vasthouden en liedjes zingen. Maar vrede is hier niet utopisch in de hemel maar juist een geaard begrip in onze lichamen en alledaagse en revolutionaire relaties. Vrede kan niet van bovenaf komen maar komt uit uitdijende moedige relaties van solidariteit – de bouwsteen van vriendschap door verschil heen.

Dit begrip van vrede van onderaf en als werkwoord (een praktijk die je samen beoefent) ontmaskert ook de leugen van een zogenaamde koloniale Board of Peace die gedurende een staakt het vuren de bezetter ongebreideld misdaden laat begaan: Israël heeft de wapenstilstandsovereenkomst tussen 10 oktober 2025 en 10 februari 2026 minstens 1.620 keer geschonden door middel van aanhoudende aanvallen vanuit de lucht, met artillerie en door rechtstreeks op het land te schieten, meldt het regeringsmediabureau in Gaza. ($bron) Vrede wordt niet met bezetting opgelegd… het borrelt vanuit vrije gemeenschappen naar boven in gelijkwaardige relaties waarin veiligheid, toebehoren en waardigheid sleutelbegrippen zijn.

Dekoloniaal activisme behelst zowel de erkenning dat kolonialisme geen gebeurtenis op een tijdslijn was maar een doorlopend proces, en dat land niet is teruggegeven aan Inheemse stewardship, als ook een nadruk op relaties gedurende onze strijd te helen van trauma en conflict. Dekoloniaal activisme staat zij aan zij met de #landback struggle om zo daadwerkelijk bij te kunnen dragen aan bevrijding van bezetting, een politiek die andere bevolkingen gijzelt en buiten de kaders van mensenrechten plaatst.

Dekoloniale vrede begint bescheiden van onderaf om in het lichaam en in relaties te oefenen in eenheid in verscheidenheid en vrijheid en gelijkwaardigheid. Kolonialisme gebeurt in tandem van landroof, levensroof en geschiedenis uitwissing en het opsplitsen van de mensheid in superieure klasse en de “opofferzone” van de overheersten. Deze gewelddadige opsplitsing komt terug in de “doctrine van de ontdekking” van de VS en in de doctrine van Lebensraum van de nazi’s die geïnspireerd werden door de VS, en in het gedachtegoed van imperialistische politiek die aansturen op een catastrofale Derde Wereldoorlog. Dit trauma zorgt voor scheuren in ons besef van wie we zelf zijn en hoe we ons verhouden in relatie tot elkaar. In de sociale bewegingen in Nederland wordt vaak met feiten gerekruteerd. Maar onze getraumatiseerde lichaam, land en relaties worden niet uitgenodigd om vrede vanuit de huidige conditie te oefenen en te trainen. We vertellen onszelf vaak: “we zijn een van de good guys”. Daardoor worden onze ervaringen van onderdrukking of burn out vaak gezien als hinder van het goede werk, in plaats van het vertrekpunt dat erkenning en zorg nodig heeft. De druk om onszelf als een good guy te zien of onszelf zodanig te bewijzen zit kwetsbaarheid in de weg. Hoe kan ik met jou delen dat ik bang ben, dat ik twijfels heb en rommelige emoties? Dekoloniaal activisme vertrekt vanuit het lichaamlandschap waarin we ons bevinden. We kunnen ruimte maken voor rouw, depressie, verdoving, jaloezie, schuldgevoel, woede en verlangen op manieren die relaties versterken in plaats verbranden en verwaarlozen met ontkenning van jezelf of van de ander zijn pijn. We komen allemaal met bagage de strijd in voor een betere wereld.

Dekoloniaal activisme helpt ons door de mist van de oorlog oudere geschiedenis te herinneren waarin we op elk continent meer in wederkerigheid leefden. Voor Europeanen betekent dat het afschudden van het idee dat de Romeinen de basis waren van de westerse cultuur waarop we verder bouwen. De romeinen waren verwoestend met hun uitbreidingsdrang. Het was Tacitus die over het Romeinse imperialisme schreef: “Solitudinem faciunt; pacem appellant”. Ofwel: “Zij maken een verlatenheid, een woestijn, en noemen het vrede”. Het waren boeren en zogenaamde heidenen, en daarvoor zwervende mensen, die de capaciteit hadden naar de levende wereld te luisteren en ermee samen te leven. Het waren de Romeinen die het zaadje van fascisme plantte ($bron).

Dekoloniaal vredesactivisme gaat hand in hand met Inheemse visie op herstel rechtvaardigheid als praktijk (denk aan Peace-Making als oude en hedendaagse Diné/Navajo praktijk). Navajo-Peace-Making, of hózhǫ́ji naat’áanii, is een traditioneel proces van geschillenbeslechting dat zich richt op het herstellen van harmonie en relaties in plaats van op straf. Dus rechtvaardigheid is een proces waarin de gemeenschap wordt betrokken om relaties die beschadigd zijn geraakt door een misdaad, weer okay te maken. “No justice, no peace” wordt hier letterlijk geoefend.

We kunnen ook veel leren van abolitionisme-activisten die bouwen binnen de beweging om conflicttransformatie-processen zelf te oefenen en te verbeteren. Niet omdat daarmee de bommen en fascisten magisch verdwijnen. Maar omdat we ons in de strijd niet kunnen veroorloven om door leugens en geweld verdeeld en overheerst te worden. En omdat we flink wat risico en stresstesten met elkaar aangaan als we het zenuwstelsel van onderdrukking bestrijden: de wapenindustrie en oorlogsfetishisten in de Epsteinklasse.

Dekoloniale vrede zal niet enkel een taak moeten zijn van de Inheemsen in de VS, op de Marshall Islands, in Palestina of waar dan ook. De Nigeriaaanse muzikant Seun Kuti zei bij een concert tegen het publiek: “$Als je Palestina, Sudan en Congo wil bevrijden, bevrijd dan Europa van fascisme!”. Ga wroeten onder eigen voeten. En dan samenwerken door verschil heen. Een mooi voorbeeld hiervan is de doorlopende directe actie-campagne van Palestine Action, beginnend in het Verenigd Koninkrijk. Daar gaan ze naar de plek van de misdaad op eigen bodem, Elbit System-wapenfabrieken, en zorgen dat business zoals gebruikelijk niet meer mogelijk is. Ik meen dat er best wat mensen zijn in Nederland die genoeg informatie hebben over militarisering om een ader van het geweld langdurig te frustreren. Wat het tot nu toe moeilijk maakt is om genoeg relationeel te verweven, en om vertrouwen op te bouwen om samen sterk te staan in de storm.

Een visie voor dekoloniale vrede zit hem er dus ook in om onze vredesconferenties niet enkel te vullen met onderzoek en data-analyse van de wereld die in brand staat. Informatie en analyse is zeer zeker hard nodig, maar wel in balans met relationeel oefenen in moed (courage) en zorg (care). Zowel courage als care zijn afgeleid van het woord ”coeur” – het hart. Vrede gaan we niet maken op papier, van bovenaf. Het zijn onze lichamen en onze collectieven (relaties van krachtige samenwerking) die het verschil kunnen maken. Dit krijgt nu nog weinig aandacht. Onze hoofden lopen over van informatie-overload en doom-scrolling.

Dekoloniale visie op vrede leidt tot een praktijk van oefenen, meer vanuit het lokale, en het relationele campagnes op maat maken die langdurig kunnen lopen en waar relaties kunnen ontwikkelen door moed en zorg evenveel te trainen als het hoofd en strijdbare quotes. Het vereist ook een kwetsbaarheid om met elkaar te bewegen door conflict, verschil in privilege, specifiek trauma en persoonlijke grenzen.

“Je relaties zijn de plek waar je bevrijding en je opvattingen over bevrijding belichaamd moet zien. (…) Conflict is het werk. Conflict is onderdeel van intimiteit en ik hoop dat je het net zo waardeert als al het andere in een relatie.” ($bron video abolitionist organizer) (3)

Vrede is uiteindelijk niet een wereld zonder conflict, maar een wereld die beter met conflict om kan gaan. Dekolonisatie is niet enkel een herstructurering van land en arbeid, maar ook van ons mensbeeld, onze voedselproductie, handel, diplomatiek en onze manier van werken door verschil. Zullen we samen oefenen?

Reflectievragen bij dit artikel:

• Wat betekent vrede voor jou? (Als je het niet in woorden kan vatten kan je ook een tekening maken en zien wat er verschijnt.)
• Zijn er momenten geweest waarop jij koloniale frames of narratieven gereproduceerd hebt gezien in de (vredes)beweging?
• Wat zou je in jezelf of in je relaties willen helen om meer risico of verantwoordelijkheid te kunnen nemen in de (vredes)beweging?

$Chihiro Geuzebroek

Noten

1. Zie boeken als “$An Indigenous Peoples’ History of the United States“, Roxanne Dubar Ortiz, ”$The Militarization of Indian Country”, Winona Laduke, “The history of the world in seven cheap things”, Raj Patel & Jason W Moore, “De Grote Koloniale Oorlog”, Chris de Ploeg.

2. Technoracisme is als term geïntroduceerd door Andreas Malm en het Zetkin Collective in het boek “White Skin Black Fuel”.

3. Het originele citaat vind op Instagram: “Your relationships are where you need to see liberation and what you think about liberation embodied. (…) Conflict is the work. Conflict is part of intimacy and I hope you honor it as much as anything else in a relationship”.