De Republiek in het hart getroffen? – De Moord Op De Franse President Sadi Carnot

In een fraai uitgevoerde brochure van 50 bladzijden, inclusief beeldmateriaal, beschrijft de Franse libertaire juriste en historica, Anne-Sophie Chambost de moord op president Carnot (1837-1894), door de Italisaanse, eenentwintigjarige anarchist Sante Geronimo Caserio (1873-1994). De titel van de brochure luidt Jusqu’`a la garde, wat zich laat vertalen met ‘In het hart getroffen’, dood dus. De ondertitel verduidelijkt: ‘De moord op Sadi Carnot’. Een korte bespreking, aangaande deze vorm van ‘anarchisme van de daad’, hieronder. [ThH]

 In de beschrijving van de gebeurtenis verweeft Chambost werkelijkheid en fictie. Zo zijn de twee hoofdpersonen echt bestaande hebbende personen en is de een Franse president geweest en de ander een wrekende anarchist. Ook is reëel dat de moord in Lyon plaatsvond en dat aldaar een universele, internationale en koloniale wereldtentoonstelling op 24 juni 1894 geopend zou worden door de Franse president. Allerlei bijzaken kunnen fictie zijn, zoals de quasi gesprekken die de hoofdpersonen met zichzelf of met anderen voeren (tenzij anders aangegeven). Waarom op die manier de tekst opgebouwd?

De auteure heeft niet een rechttoe rechtaan verslag van de gebeurtenis willen schrijven. Dat is ook niet de bedoeling van de uitgavereeks. Het gaat erom iets dat met Lyon samenhangt onder de aandacht te brengen. Hoe dat te doen is aan de auteur/e. 

Anne-Sophie Chambost houdt zich al vele jaren met het anarchisme en het recht bezig. Als juriste schreef zij haar proefschrift vanuit het denken over recht door Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865). En het verheugt mij de lezer te laten weten, dat zij in de door mij samengestelde brochure Anarchistisch recht (Amsterdam, 2025) hoofdstuk 4 voor haar rekening genomen heeft, getiteld ‘Anarchistische gedachten aangaande het recht in de 19^de en 20^ste eeuw’. Zij hield zich ook onder meer bezig met het onderwerp ‘anarchisme van de daad’. De moord op de Franse president in Lyon werd door de anarchist Sante Geronimo Caserio vanuit die invalshoek verdedigd, wat Caserio in zijn overdenkingen afweegt. 

Er is nog een andere opmerkelijke lijn met Lyon in haar brochure. Aan de medische faculteit van de universiteit van Lyon was vanaf eind 19de de eeuw verbonden de Franse arts en criminoloog Alexandre Lacassagne (1843-1924). Deze zou naam maken met een heel andere, rivaliserende, namelijk maatschappelijke, kijk op criminaliteit dan zijn Italiaanse collega Lombroso. Anne-Sophie Chambost spint dit in fictieve gespreksonderdelen tussen president Carnot en Lacassagne uit. Carnot heeft namelijk gratie geweigerd aan meerdere ‘anarchisten van de daad’ (Ravachol, Vaillent, Henry). Moet hij vrezen voor wraak? Het zijn ook weer gespreksonderdelen en Lacassagne is hier een van de gesprekspartners.

President Sadi Carnot is ondertussen in een open, lage koets gestapt om rustig naar de plaats te worden gebracht waar hij om 21.00 uur in Lyon – 1894 – de Wereldtentoonstelling zal openen. Stapvoets gaat het langs de op de openbare weg opgestelde menigte. Tot plotseling zich een jongeman daaruit losmaakt en op de koets afrent…

Thom Holterman

Chambost, Anne-Sophie, Jusqu’à la garde, L’assassinat de Sadi Carnot, Éditions Libel, Lyon, 2026, 54 blz., prijs 12 euro, (brochure).

[Gravure overgenomen uit de brochure Jusqu’`a la garde]

Toevoeging

De genoemde, Nederlandstalige, brochure Anarchistisch recht waaraan Anne-Sophie Chambost heeft meegewerkt, is uitgegeven in samenwerking met de internationale libertaire boekwinkel Het Fort van Sjakoo, en is aldaar te koop of te bestellen; zie Online. [ThH]