De Commune Van Parijs 1871 En Haar Publieke Diensten

Een boek als dat van de Russische geograaf en anarchist Peter Kropotkin, getiteld De verovering van het brood (Nederlandse vertaling, 1902), kan op verschillende manieren gelezen worden. Heb je het over ‘de’ revolutie, dan lees je het om geïnformeerd te worden, waarom je revolutie zou maken. Maar wat ná de revolutie? In dat geval lees je het waarmee je je vanaf dag één ten behoeve van het opgang houden van het dagelijks leven, mee bezig hebt te houden. Dat wil zeggen: voor schreeuwers is het makkelijk roepen REVOLUTIE! Maar dan…

Wie houdt de publieke diensten vanaf dag één op gang of herstart ze? Denk aan de vuilophaaldienst, de postverzorging, de gezondheidszorg, het leveren van schoon drinkwater en meer van die alledaagse zaken. Daar stonden de mensen ook voor toen de Parijse Commune 1871 werd ingesteld. Dat er aandacht was voor die zaken, komt men tegen in het kwartaalschrift La Commune nr. 106 (maart 2026). Het onderwerp wordt behandeld onder de titel ‘Sur les service publics’ (zie Online). Ik vertaalde het artikel. Zie hieronder. [ThH]

Openbare diensten

In de gewelddadige en vijandige context waarin de Commune  van Parijs 1871zich bevond, was zij gedwongen, wilde zij overleven, om alle openbare diensten draaiende te houden die door de regering van Versailles waren geblokkeerd of in de steek gelaten. De vraag was of de Commune in staat was voldoende verdedigingskrachten binnen zichzelf te mobiliseren om de uitdaging aan te gaan en zelf antwoorden te vinden die de noodzaak haar oplegde: “Hoe kunnen we twee miljoen inwoners besturen zonder staatsapparaat en zonder openbare diensten?” (1)

In zijn Woordenboek van de Commune (2) verwijst Bernard Noël naar bibliotheken, musea, postkantoren, de openbare gezondheidszorg en de voedselvoorziening. De Commune delegeerde aan Jules Vincent, en vervolgens Élie Reclus, de Nationale Bibliotheek en aan Benjamin Gatineau de gemeentelijke bibliotheken, met de opdracht het boekenerfgoed, dat onder het Keizerrijk was geroofd, te bewaren en geleende boeken terug te brengen.

Al op 25 maart werden de musea heropend en overgenomen door Courbet en de 46 kunstenaars van het bureau van de Federatie. Binnen 48 uur slaagde Theisz erin de postdiensten in Parijs te herstellen. De telegrafie werd toevertrouwd aan Pauvert. De munt drukte postzegels. Theisz zorgde voor een fatsoenlijk loon. De gezondheidszorg keerde terug naar Treillard, evenals de openbare bijstand. Hij rekruteerde vrijwilligers en hield toezicht op hun opleiding.

De voedselvoorziening werd nieuw leven ingeblazen door Viard, die toezicht hield op de voedselvoorziening (brood, vlees, groenten en zelfs vis), de prijzen en de gemeentelijke slagerijen. In La Commune de Paris 1871, geredigeerd door Michel Cordillot (3), wordt het hoofdstuk over openbare diensten ingeleid door Jean-Louis Robert, die ook justitie en de kunsten behandelt. De inventarisatie gaat verder met de financiën, de spoorwegen, het onderwijs en de plaats van meisjes, de civiele en militaire post- en telegraafdiensten, ziekenhuizen, de politie, het rechtssysteem, de munt, de brandweer en meer.

Het herstel van de openbare diensten was een succes: toegang tot vervoer, straatverlichting, begraafplaatsen, stromend water, postbezorging, openbare ruimtes, musea, onderwijs en gezondheidszorg. In de hoofdstukken over openbare diensten analyseren de auteurs – Michel Cordillot, Nicolas Deladande, Jean-François Dupeyron, Maxime Jourdan, Hugues Lenoir, Georges Riboll en Pierre-Henri Zaidmann – de verschillende reorganisaties die voortvloeiden uit de misstanden van het Keizerrijk en de vlucht van politicus Adolphe Thiers (onderdrukker van de Parijse Commune) naar Versailles. De Commune stelde zich duidelijke doelen van democratisering en efficiëntie.

In zijn boek 72 dagen die de stad veranderden (4) belicht René Bidouze de nationale en gemeentelijke openbare diensten die, ondanks de omstandigheden en tijdsdruk, in staat waren om te voldoen aan de directe behoeften van het dagelijks leven van de Parijzenaren met een bestuur dat innovaties nastreefde. In zijn werk De Parijse Commune zoals die was, keert hij terug naar dit onderwerp en stelt hij dat het belang van een goed beheer van de openbare zaken is onderschat.Jean-Louis Robert wijdt in deel 3 van Een nieuwe geschiedenis van de Parijse Commune van 1871 (5) verschillende hoofdstukken aan dit thema, te beginnen met: “De staat en de openbare diensten.” Hoewel de principes worden uiteengezet, lijken de ideeën nog niet helemaal duidelijk, wat de angst voor verspilling benadrukt. Zijn diepgaande analyse onderstreept de urgentie van het opnieuw opstarten van de machinerie van de stads- en staatsdiensten, en toont zowel effectief pragmatisme als een duidelijke intentie om een ​​zeer democratische openbare dienst te creëren.

Deze overwinning, behaald ten koste van wat terecht collectief en individueel heldendom genoemd kan worden, is een overwinning van zowel daden als ideeën. Daden werden verricht, en de daden die niet konden worden uitgevoerd, bleven als ideeën bestaan ​​en werden krachtige inspiratiebronnen voor de toekomst. Ze dienden als een offensieve kracht voor volgende generaties, waarvan we tot nu toe enorm hebben geprofiteerd.

Op deze twee fronten is de strijd, meer dan ooit sinds de Commune, nog steeds in volle gang. Helaas kunnen we, te midden van een conservatief offensief, zonder een alomvattende vergelijking te maken, op zijn minst vaststellen dat het, net als in de tijd van de Commune, opnieuw voornamelijk defensief is geworden. Degenen die hierdoor het meest getroffen kunnen worden, zijn in de eerste plaats de kinderen van toekomstige generaties. Er rest niet veel anders dan te hopen dat er op het laatste moment – ​​voordat het te laat is – een heilzame heropleving zal komen om deze trend te keren.

JEAN ANNEQUIN, MICHEL PINGLAUT, JEAN-MARIE FAVIÈRE (Vertaling Thom Holterman ; integraal te lezen op de site van de ‘Association des amies et amis de la Commune de Paris 1871’, zie Online.)

Noten :

(1)  La Commune en actes – Nouvelles approches historiques de la Commune de Paris 1871,   (De Commune in Actie – Nieuwe historische benaderingen van de Parijse Commune van 1871), Presses universitaires de Perpignan, 2025, p. 102. 

(2) Dictionnaire de la Commune,  (Woordenboek van de Commune), Bernard Noël, uitgever Fernand Hazan, 1971.

(3) La Commune de Paris 1871, les acteurs, l’événement, les lieux, coordonné par Michel Cordillot, (De Parijse Commune van 1871: De actoren, de gebeurtenis, de plaatsen, onder redactie van Michel Cordillot), Pocket Texto Taillandier-uitgave, 2023. 

(4) René Bidouze schreef: 72 jours qui changèrent la cité,   (72 Dagen die de stad veranderden), Le Temps des Cerises, 2001;  la Commune de Paris telle qu’en elle-même  (De Parijse Commune zoals Die Was), 2005. 

(5) Nouvelle histoire de la Commune de Paris 1871,  (Een nieuwe geschiedenis van de Parijse Commune van 1871), Jean-Louis Robert, L’Arbre Bleu.