“Om de ambtelijke werkgelegenheid te behouden zijn vanzelfsprekend vele uitkeringsgerechtigden nodig”

In januari publiceerden we het verhaal van Gerard van Schijndel, die zich jarenlang kapot werkte en nu wordt bezig gehouden in een participatiecentrum. Fiona T. A. schreef hem onderstaande reactie.

Beste Gerard van Schijndel,

Je bijdrage komt bij mij en ongetwijfeld bij vele uitkeringsgerechtigden zeer herkenbaar over. Ik krijg de indruk dat je lichamelijk niet meer geheel geschikt bent om zwaar lichamelijk werk te doen. Toch ben je in de Participatiewet terechtgekomen. Je hebt er, net als veel andere uitkeringsgerechtigden, maar mee te dealen. Het valt je, denk ik, op dat vele ambtenaren zelf nooit zwaar lichamelijk werk hebben gedaan. Je bent ondertussen, tot je eigen ongenoegen, bij een soort participatiecentrum verzeild geraakt dat sterk op een sociale werkplaats lijkt. Je wilt liever met rust worden gelaten. Ik vind dat heel begrijpelijk.

Om tot een maatschappelijke doorbraak te komen, is het, denk ik, belangrijk om uit te zoomen. Laten we uit een soort helikopter het maatschappelijke veld proberen te bekijken en proberen te begrijpen. Dat doe ik puntsgewijs. Ik hoop een bijdrage te leveren aan een discussie.

De lokale economie

De gemeentelijke diensten werk en inkomen behoren tot de grotere werkgevers in de Nederlandse gemeenten. De economische belangen van deze diensten zijn dan ook groot. De lokale economie heeft een groot belang bij deze werkgelegenheid. Om de ambtelijke werkgelegenheid te behouden zijn vanzelfsprekend vele uitkeringsgerechtigden nodig.

Het circus

De ambtenaren, die boventallig zijn verklaard bij andere gemeentelijke diensten, worden dankbaar overgeplaatst naar een gemeentelijke dienst werk en inkomen. Een baan als contactcoördinator, als trajectconsulent, als doorstroomadviseur, als instroombeoordelaar, als uitstroomverzorger, als klantondersteuner, als re-integratiemanager, als jobcoach of als participatiebegeleider is immers snel geformeerd. Of het hier om zelfverklaarde hoogwaardige werkgelegenheid gaat, laat ik hier in het midden. (In ieder geval gaat het niet om zwaar lichamelijk werk.) Een uitkeringsgerechtigde moet ondertussen vooral weerbaar en zelfredzaam zijn. En een uitkeringsgerechtigde moet bovendien vooral zelf verantwoording nemen. Dat kan, gezien het ambtelijke circus, voor een uitkeringsgerechtigde op een zeer moeilijke opgave uitlopen.

De belastingen en de subsidies

Het ambtelijke circus wordt vooral gefinancierd met belastingen en met subsidies. Opvallend is dat het ook om Europese subsidies gaat. En vele uitkeringsgerechtigden hebben in hun werkzame leven ook trouw belastingen betaald. Een en ander wordt overigens, naar mijn ervaring, nog wel eens vergeten in het ambtelijke circus.

De werkgevers

De goede werkgevers zijn, naar mijn ervaring, in het ambtelijke circus, over het algemeen, nauwelijks te bekennen. Zij lijken mogelijk totaal geen zin te hebben in een ambtelijke poppenkast. Zij voelen zich mogelijk in de aap gelogeerd. Het is ook mogelijk dat de werkgevers het vertrouwen zijn verloren in het ambtelijke circus. Dit kan ertoe leiden dat een goede werkgever liever met rust gelaten wil worden.

De neerwaartse kracht

De projecten van een dienst werk en inkomen kunnen voor een uitkeringsgerechtigde een neerwaartse maatschappelijke kracht laten zien. Zelfs uitkeringsgerechtigden met veel werkervaring kunnen in een participatiecentrum verzeild raken dat sterk op een soort sociale werkplaats lijkt. Een uitkeringsgerechtigde moet dat, overigens met alle respect voor iedereen, overeenkomstig de Participatiewet vervolgens nog proberen te verkopen bij een sollicitatie. Dat kan voor een uitkeringsgerechtigde, gezien de neerwaartse kracht, op een zeer moeilijke opgave uitlopen.

De mallemolen

De uitkeringsgerechtigde moet, overeenkomstig de Participatiewet, mee blijven draaien in een soort ambtelijke mallemolen. Het verstikkende ambtelijke woud aan wetten, aan regels, aan verordeningen, aan verplichtingen, aan voorschriften, aan straffen en aan sancties stelt aan de uitkeringsgerechtigde an sich hoge eisen als het gaat om zelfredzaamheid en om weerbaarheid. Het kan hierbij gaan om het rondpompen van (belasting)geld. En het kan hierbij gaan om het rondpompen van mensen. In het ambtelijke circus wordt mogelijk makkelijk voorbijgegaan aan het feit dat het hier om het veiligstellen van een naakte minimale bestaanszekerheid gaat. Het is dan ook niet verwonderlijk dat vele uitkeringsgerechtigden, na verloop van tijd, gewoon moe zijn van het functioneren van hun dienst werk en inkomen. Dit kan ertoe leiden dat sommige uitkeringsgerechtigden liever met rust gelaten willen worden.

De bouwstenen voor een doorbraak

De groep uitkeringsgerechtigden is, naar mijn ervaring, zeer divers. Ik denk daarom dat een uitkeringsgerechtigde zelf een time-out moet kunnen nemen van de verplichtingen zoals genoemd in de Participatiewet, vooral als het gaat om de activering. Na deze pauze kan een uitkeringsgerechtigde dan wellicht zelf weer met een frisse zin en met een frisse moed een volgende stap zetten.

Een deel van de uitkeringsgerechtigden wil betaald aan het werk. Deze uitkeringsgerechtigden kunnen er, in dit verband, geen behoefte aan hebben om met rust gelaten te worden. Zij kunnen ondersteuning op prijs stellen. Ook kunnen zij vaak zelf voorstellen hebben om (weer) aan betaald werk te komen. Hierbij kunnen bijvoorbeeld het streven naar een zelfontplooiing, het zoeken naar een zingeving en het hebben van een ambitie een rol spelen. Het ambtelijke circus kan dit verder stimuleren door enkel nog te werken met hele goede betrouwbare werkgevers en met hoge beloningen.

Een deel van de uitkeringsgerechtigden wil liever met rust gelaten worden. Dat is, naar mijn mening, zeer begrijpelijk. En dat moet, naar mijn mening, ook kunnen. Vooral omdat dat macro-economisch niet veel invloed heeft. En de gehele groep uitkeringsgerechtigden zorgt voor veel werkgelegenheid in de lokale economie. Vele uitkeringsgerechtigden hebben bovendien hun maatschappelijke bijdrage echt wel geleverd. Ik denk hierbij aan het gedurende vele jaren betalen van belastingen. En ik denk hierbij aan het jarenlang verrichten van zwaar lichamelijk werk. Het gaat hier, denk ik, in de kern om het vinden van een soort balans. En het gaat hierbij, denk ik, in de kern om een vorm van solidariteit.

Gerard van Schijndel, ik wens je veel wijsheid, veel moed, veel sterkte en veel kracht toe. Ik ben benieuwd naar je eventuele reactie.

Vriendelijk groet,

Fiona T. A.

PS Ik herinner me een artikel op de site van Doorbraak van Piet van der Lende op 25 juni 2022. De titel van het artikel is “Het bijstandsregime wordt nog geraffineerder en strakker: de recente voorstellen van minister schouten”. Ik heb indertijd op het artikel van Piet van der Lende gereageerd. Gerard van Schijndel, wellicht kan je iets met de tips die ik geef in mijn reacties.

(Fiona T. A. reageerde sinds 2022 al 17 keer diepgaand op onze artikelen rond de Participatiewet. Deze keer hebben we van haar bijdrage maar eens een zelfstandig artikel gemaakt.)