LOS & VAST – 17: Het Recht Op Werkplaatsdemocratie

Rubriek Thom Holterman:  Het is niet voor het eerst dat er een claim gelegd wordt op democratie op de werkvloer. Het (anarcho-)syndicalisme doet dat al meer dan een eeuw. Ik schreef erover onder het kopje ‘Radensysteem en vrijheidslievend democratische bestuur’ (zie Online). Ik besteedde ook aandacht aan het feit dat ‘werkplaatsdemocratie’, decennialang bepleit is door een van de grote Amerikaanse politicologen van de tweede helft 20^ste eeuw, Robert A. Dahl (1915-2014). Dat leverde in de USA discussie op (zie Online).

Inmiddels zijn we een aantal jaren verder en verschijnt er bijval vanuit Franse hoek van syndicalisten en universitair geschoolden (economen, sociologen, ergonomen). Ik trof die informatie aan in de kroniek van Aline Leclerc (Le Monde 3 april 2026). Meer en meer viel het grote percentage niet-stemmers op bij verkiezingen en/of het stemmen op de RN van Marine Le Pen (extreemrechts). Een hypothese was dat onder de mensen die dit gedrag vertonen, statistisch velen zitten die een houding aannemen van: ‘stemmen heeft geen zin’, ‘het is allemaal onzin’. De vraag is dan: Waar komt die gefrustreerde houding vandaan?

In La Nouvelle Revue du travail (2025) schreven drie sociologen een artikel waaruit blijkt dat de op gang zijnde veranderingen van de electorale dynamiek moeilijk los te zien is van ingrijpende veranderingen, die zich voorgedaan hebben in de wereld van de arbeid. Een econoom had al, wat die veranderingen aangaat, een sterk verband in kaart gebracht tussen stemonthouding en autonomie. En dan verschijnt in maart 2026 het onderzoek van drie economen die het verband bevestigen tussen ‘stemmen’ en de ervaring als arbeider binnen het bedrijf.

De gebruikte methodes en de conclusies zijn niet ondubbelzinnig, aldus de kroniekschrijfster. Echter gaan allen met een punt akkoord, samengevat in het Manifeste pour une démocratie du travail. Dit manifest is gepubliceerd door een collectief van universitair geschoolden, ergonomen en syndicalisten. Het punt betreft: ‘Arbeid en de werkvloer is een omvangrijke politieke kwestie: wat men er doet, de manier waarop men het doet, wat wij doen, draagt op essentiële manier bij aan het maken – of afbreken – van de maatschappij’.

‘Men moet de werkvloer democratiseren om onze democratieën en de planeet te redden’, aldus een rapport van een comité van internationale experts, onder redactie van de Belgische sociologe Isabelle Ferreras. Zij heeft dit rapport bezorgd bij de Spaanse minister van Arbeid, Yolanda Dias. De twee dames presenteerden het op 9 april 2026, bij de opening van een colloquium georganiseerd door de Universiteit van Lille. Het thema ervan luidde: ‘Bedrijven & democratie’. (Geciteerd uit de kroniek van Aline Leclerc in: Le Monde, 3.4.2026).

Thom Holterman