Een van de meest subversieve dingen die je kan doen: vredesactivisme in een gemilitariseerde maatschappij

Nederland militariseert in rap tempo, ons demonstratierecht wordt ingeperkt, antifa als terroristische organisatie bestempeld, mensen zonder legale status worden gecriminaliseerd. De lijst is lang en eng. Dit gebeurt gewoon via reguliere kanalen, via de wetten die, ondanks het feit dat ze in strijd zijn met internationale wetgeving of Grondwet, gewoon door de Tweede Kamer komen. Want – dreiging, hè. Geen vragen stellen, het is urgent. De vermeende oorlogsdreiging betekent dat er geen er dissent mag zijn en zo wordt onze actie- en inspraakruimte stap voor stap ingeperkt.

Een oorlog of “dreiging van oorlog” is eigenlijk een van de beste manieren om je burgers onder controle te houden. Denk terug aan de Patriot Act (voor Nederlandse uitleg, zie hier). Als politicus, hoef je geen ingewikkelde problemen op te lossen, geen verantwoording af te leggen. Lage salarissen? Daar praten we niet over, het is immers oorlog (of oorlogsdreiging). Demonstratierecht? Zeker niet, het is immers oorlog. Zorg? Je raadt het al. Binnenkort krijgen we onze eigen Wet op de defensiegereedheid. Blind patriotisme, zwart-wit denken, controle.

Sanny Bostelaar van de RSP heeft helemaal gelijk: ja, zo’n vaart loopt het wel, hoe ondenkbaar ook. Als studente, vijfendertig jaar geleden, heb ik dit al een keer meegemaakt, vandaar mijn ‘obsessieve’ betrokkenheid bij de vredesbeweging. Deze betrokkenheid gaat gepaard met een hoog gevoel van urgentie.

Mijn belevenis en reactie zijn gekleurd door mijn eigen kennis en ervaring: ervaring opgedaan door vredesactivisme en verzet tegen oorlog in mijn eigen land (onder andere in Vrouwen in Zwart Belgrado, Center for Women War Victims Rosa Kroatië en verschillende anti-oorlogsacties in Servië). Kennis op basis van bijna twintig jaar werkervaring bij de Verenigde Naties en op basis van het doen van onderzoek naar mediaframing van vredesbeweging Beyond Victims and Victimizers.

Vrede is voor mij dan ook allesbehalve een leeg begrip. Als je ooit zonder vrede hebt geleefd, dan weet je hoe waardevol simpele alledaagse dingen zijn, zoals eten op je bord, rustig doorgeslapen nachten of weten dat je familie veilig is. Vrede is zeker niet passief, ook in vrede blijf je werken aan een betere wereld, je blijf je verzetten tegen onrecht. Maar zolang er bommen op je hoofd vallen kan je niet aan rechtvaardigheid werken: oorlog is recht van de sterkste, geen rechtvaardigheid.

De laatste tien jaar werk ik als docent in het voortgezet onderwijs. Ook hier zie ik hoe makkelijk de militarisering het klaslokaal binnenkomt. NAVO-workshops, “veteraan voor de klas”, “je moet iets terugdoen voor vrijheid” (= sneuvelbereidheid). Bijna niemand spreekt zich openlijk uit voor vrede. Met een “Peace now”-sticker word je al als radicaal gezien. Met een aantal andere docenten die zich ook zorgen maken over militarisering, werk ik samen aan wat tegengeluid. We hebben ook een LinkedIn pagina en organiseren op 13 juni een symposium in Amersfoort, voor docenten en studenten (registratie open – hartelijk welkom!).

Vredesactivisme in een gemilitariseerde maatschappij vraagt behoorlijk wat lef. Je verzet zal tegen het mainstream narratief in moeten gaan, wat op zich al emotioneel zwaar is. Je reputatie is automatisch beschadigd. Je wordt namelijk verdacht gemaakt, beledigd, een verrader genoemd. Elke actie, elke uiting, alles wat je doet, wordt onder een vergrootglas gelegd, negatief geframed en tegen je gebruikt. Je woorden zullen uit hun context worden gehaald. In het uiterste geval, kunnen je acties voor vrede je zelfs het leven kosten (Josip_Reihl-Kir).

Vredesactivisme is van alle tijden en heeft regelmatig successen, al horen we daar bijna nooit iets over. In een sterk gemilitariseerde maatschappij (en dat is zeker wat Nederland aan het worden is), is vredesactivisme een van de meest subversieve dingen die je kan doen, voor solidariteit, tegen de kern van onderdrukking.

De framingmechanismen tegen vredesactivisten die ik eerder in Servië en Kroatië heb ervaren, herken ik nu in Nederland. Het is zorgwekkend om te zien hoe gevestigde linkse partijen één voor één de militarisering hebben omarmd, zonder na te denken over de verstrekkende gevolgen daarvan, hoe weinig kritische geluiden er zijn en hoe de kritische geluiden die er wel zijn, aan de kant worden geschoven, en worden genegeerd en geframed. Hoe kan je voor klimaat zijn en toch geld uitgeven voor de oorlogsmachine die het klimaat kapotmaakt? Ik ben ontzettend blij om te zien dat linkse jongeren, net als in Duitsland, kritisch aan het worden zijn en voor hun eigen rechten opstaan. Als onze ervaring van de jaren negentig iets kan betekenen, dan help ik graag.

Tot slot: als docent en vanuit mijn ervaring ga ik regelmatig in gesprek met mensen die een heel andere mening hebben. Daarnaast ben ik socialistisch opgevoed, in een land waar links de norm was. Dat neem je mee, links is dan niet iets van de elite, maar gaat over solidariteit met de onderdrukten en met elkaar, iets dat ik heel erg mis op dit moment. Ik steun het idee achter Deep Canvassing, om buiten je bubbel gesprekken te voeren. En omdat mensen die voor een deel heel andere opvattingen hebben, niet een zomaar linkse conferentie zullen binnenwandelen, begrijp ik de mede-activisten die ook met niet-linkse bronnen in gesprek gaan en op die manier buiten hun bubbel treden om hun verhaal te vertellen. Wat belangrijk is, is dat je verhaal inhoudelijk in orde is, in gesprek gaan betekent namelijk niet dat je je eigen waarden prijs geeft. Ik heb workshops tegen racisme gegeven aan leerlingen wiens ouders PVV stemmen.

Vanuit mijn ervaring met (en onderzoek naar) media en conflict ben ik ook kritisch over dominante “witheid” in het “westerse” mainstream narratief over conflicten. Een narratief waar de oplossingen, wijsheid, enzovoorts, altijd vanuit het westen komen. Het is belangrijk dat we als activisten oog hebben voor andere perspectieven, contact hebben met mensen uit verschillende landen en gemeenschappen, voldoende kritisch zijn tegenover het eigen systeem (zie bijvoorbeeld “Een visie voor dekoloniale vrede” op deze website).

Natuurlijk kunnen we verschillende meningen hebben. Maar ondertussen gaan onze universiteiten steeds vaker met Defensie samenwerken. Herinvoering van dienstplicht loert om de hoek. De Wet Defensiegereedheid beperkt onze vrijheden, arbeidsrechten, pricacyrechten en milieubescherming. Pensioenfonds ABP investeerde in Palantier. Publiek geld wordt afgepakt van zorg en onderwijs en geïnvesteerd in peperdure doodsmachines. Permanente oorlogen zijn een verdienmodel voor een kleine groep superrijken die de rest van de wereld kunnen uitbuitten en onderdrukken. Verzet is urgenter dan ooit.

Er zijn genoeg redenen om in actie te komen. We hoeven het niet over alles eens te zijn, dat is helemaal in orde. Juist ook vanuit diverse perspectieven kunnen we elkaar versterken. Vind een groep of initiatief dat bij je past, maar kom in actie! Probeer alsjeblieft dit systeem te doorzien, wees kritisch over wat je continu in de mainstream media hoort, stel kritische vragen en vooral: Verzet je tegen systemen die genocide, ecocide en uitbuiting normaliseren!

Ivana Balen