Datacenter: gigantisch bouwproject in Amsterdam bestormd door activisten

Tekst en foto’s door Nicolas Celnik, Reporterre (nb: copyright van Reporterre, met toestemming overgenomen en vertaald)

Ze protesteren tegen de landroof door een datacenter in Amsterdam en zijn daarom de bouwplaats binnengedrongen om er een ‘speeltuin’ van te maken. Op vrijdag 6 november hebben ongeveer driehonderd activisten uit verschillende Europese landen, in het kader van een Europese campagne tegen datacenters, gehoor gegeven aan de oproep van het collectief Geef Tegengas om de eerste grootschalige directe actie tegen een datacenter in Europa te voeren.

Ongeveer honderd activisten zijn erin geslaagd het bouwterrein, vlakbij het station van Sloterdijk, van dit voor Microsoft gebouwde datacenter binnen te dringen, ondanks het verbod op zogenaamde ‘hyperscale’ (grootschalige) datacenters dat in Nederland is ingesteld.

Een van de spandoeken van de tegen Microsoft gerichte optocht tijdens de actie op 6 november in Amsterdam.© Nicolas Celnik / Reporterre

Het programma had echter bijna een vroegtijdig einde kunnen nemen: het was rond elf uur toen de colonne activisten, gekleed in blauwe overals en uitgerust met middelen om hun anonimiteit te waarborgen, zich op weg begaf naar haar doel. Maar na amper tien minuten lopen zat de hele stoet vast: een tiental agenten blokkeerde de voorkant, nog eens een tiental de achterkant, links stond een rij politievrachtwagens en rechts een onoverkomelijk hek.

Er volgden zo’n tien minuten van verwarring, met vruchteloze onderhandelingen, slogans vanuit de stoet – het scanderen van « tout le monde déteste la police» is ook in Nederland populair – en uiteindelijk pogingen om de politieversperring te doorbreken. Eerst aan de voorkant: een paar slagen met de wapenstok. Vervolgens aan de achterkant: nog meer slagen met de wapenstok. Maar het tiental ingezette politieagenten, zonder helmen, beschermende uitrusting, knalgranaten of traangasgranaten, kon het niet lang volhouden: door het voortdurende duwen brak de afzettingsketting, en daar ging de stoet weer, in een meer verspreide formatie, richting het datacentrum.

Na verschillende pogingen is het de activisten gelukt om de politieversperring te doorbreken. © Nicolas Celnik / Reporterre

De demonstranten verspreidden zich langs het hek van de bouwplaats en slaagden erin naar binnen te klimmen: de eersten met ladders, de anderen door over het hek te klimmen, voordat de politie de indringers opmerkte en zich langs de hekken opstelde.

Degenen die geen tijd hadden gehad om naar de andere kant te gaan, verzamelden zich zo’n vijftig meter verderop, voor de officiële ingang, onder toezicht van de ordestrijdkrachten. De bezetters van het terrein, zo’n honderd mensen, werden aan het eind van de middag aangehouden.

Het vervolg was al voorbereid: een podium, geluidsinstallatie, rap tegen datacenters (dat bestaat, en het is best goed) en een picknick terwijl er geluisterd werd naar een openluchtlezing over de oorzaken en gevolgen van de grootschalige bouw van hyperscale-datacenters in Europa.

Om geen vingerafdrukken achter te laten op de bouwplaats, hadden de activisten hun vingers vóór de actie met lijm ingesmeerd.© Nicolas Celnik / Reporterre

„Amsterdam heeft een motie aangenomen tegen de bouw van nieuwe hyperscale-datacenters”, herinnert Fieke Jansen ons. Deze onderzoekster aan de Universiteit van Amsterdam, lid van het Critical Infrastructure Lab, houdt zich al geruime tijd bezig met het onderwerp datacenters.

Op Europees niveau lijkt de hoofdstad van Nederland een voortrekkersrol te spelen bij de regulering van datacenters: nadat Amsterdam in 2022 een moratorium op de uitbreiding ervan had aangenomen, heeft de stad in 2025 een besluit genomen om hyperscale-modellen te verbieden.

De demonstranten verzamelden zich voor de officiële ingang van het datacenter in Sloterdijk. © Nicolas Celnik / Reporterre

„Het datacenter dat Pure DC voor Microsoft in Sloterdijk bouwt, is wel degelijk een hyperscale-datacenter”, zegt Fieke Jansen. „Het wordt alleen niet als zodanig aangemerkt, omdat het niet tien hectare beslaat. De reden is simpel: grond is duur in Amsterdam, dus in plaats van in de breedte uit te breiden, hebben ze gekozen voor hoogte. Het datacenter zal bestaan uit drie torens van 85 meter hoog.”

Een kolos, maar een die aan de wettelijke definitie ontsnapt die bedoeld is om de bouw ervan te verhinderen. Volgens Fieke Jansen waren het onderzoeken – die in de lokale pers werden gepubliceerd – die het verschil tussen de beweringen van de projectontwikkelaars en de werkelijkheid aan het licht brachten, en die daarmee de eerste massale burgerbewegingen tegen datacenters op gang brachten.

Onderzoeker Fieke Jansen, lid van het Critical Infrastructure Lab, doet al enkele jaren onderzoek naar datacenters in Amsterdam.© Nicolas Celnik / Reporterre

De tegenstanders hebben zo kunnen aantonen dat het perceel dat Microsoft heeft verworven een voorbeeld is van „kapitaalmonopolie”, legt Fieke Jansen in haar toespraak uit: het is achtereenvolgens door vier speculanten gekocht en doorverkocht, en de waarde van het perceel is in enkele maanden tijd met een factor 380 gestegen tot bijna 1,2 miljard euro.

De tegenstanders hekelen ook het stroomverbruik van het datacenter: de infrastructuur, die een geïnstalleerd vermogen van 78 MW zal hebben, zal op termijn naar verwachting evenveel stroom verbruiken als alle huishoudens in Amsterdam samen.

Ongeveer honderd activisten zijn erin geslaagd het bouwterrein van het datacenter voor Microsoft, vlakbij het station Sloterdijk in Amsterdam, binnen te dringen. © Nicolas Celnik / Reporterre

„Er zijn zoveel redenen waarom we hier vanochtend zijn”, zuchten Tommy, Catie en Alaska [*], allemaal rond de twintig, terwijl ze in een broodje bijten om bij te komen van de emoties van vanochtend. „De stad was tegen dit datacenter, het land was ertegen, de mensen zijn ertegen, maar Microsoft vindt manieren om de bouw toch van start te laten gaan”, begint Tommy.

Wat vinden ze van bepaalde Nederlandse media, die hen als „hypocriet“ bestempelen omdat „iedereen“ AI gebruikt? Alaska veegt dat argument van tafel: „Persoonlijk gebruik ik geen AI; ik beschouw het als een bedreiging voor de planeet, de samenleving en onze banen.“

“Het is niet tegenstrijdig om kritiek te hebben op een systeem dat er alles aan doet om ons afhankelijk te maken”

Catie voegt hieraan toe: „Natuurlijk dringen de techreuzen ons AI op, bijvoorbeeld wanneer we iets opzoeken via Google en de zoekmachine ons een door AI gegenereerde samenvatting aanbiedt. Maar het is niet tegenstrijdig om kritiek te uiten op een systeem dat er alles aan doet om ons afhankelijk te maken, integendeel.”

Pure DC, de bouwer van het centrum, werd door Reuters geciteerd met de volgende verklaring: „We vragen de mensen op het terrein respectvol om het terrein zonder risico te verlaten en een dialoog met ons aan te gaan om alle zorgen weg te nemen die ze mogelijk hebben over de bouw.“ Volgens dezelfde bron zegt Microsoft „te begrijpen dat mensen sterke gevoelens hebben over het project en respecteert het hun recht om deze vreedzaam te uiten, maar keurt het geen enkele illegale actie goed“.

Politieagenten voor de bezette bouwplaats.© Nicolas Celnik / Reporterre

Gypaète [*] beantwoordt onze vragen vanaf de bouwplaats, nonchalant leunend tegen de reling, met zijn gezicht verborgen achter een keffiyeh en een zonnebril: hij is speciaal uit België gekomen en levert kritiek op het imperialistische karakter van kunstmatige intelligentie.

De activisten hebben het bouwterrein omgetoverd tot een ‘speelplaats’. © Nicolas Celnik / Reporterre

Bij Geef Tegengas, een groep die van oudsher is opgericht om zich te verzetten tegen het logistieke imperium, wordt de mobilisatie gemotiveerd met het argument dat datacenters „het hart van de digitale logistiek“ vormen: hier stromen de gegevens door, maar het zijn ook deze infrastructuren die het grootste deel van de kritieke materialen verbruiken die nodig zijn voor de werking van kunstmatige intelligentie.

Het verbruik van elektriciteit, water en grondstoffen ten behoeve van kapitalistische bedrijven met technofascistische neigingen: de klachten zijn talrijk. „Uit onderzoek van The Guardian is gebleken dat een datacenter van Microsoft in Nederland gegevens van Palestijnen opsloeg”, herinnert Sonja [*] zich. De Britse krant toonde aan dat Israël gebruikmaakte van de cloud van Microsoft om Palestijnen op grote schaal te surveilleren, door daar miljoenen uren aan telefoongespreksopnames op te slaan. Een van de eerste acties die de activisten ondernamen nadat ze het datacenter in Sloterdijk waren binnengedrongen, was het ophangen van een Palestijnse vlag en een spandoek met de tekst: „Microsoft is medeplichtig aan de genocide [in Palestina]“.

Zo’n honderd acties in 15 Europese landen

Een directe actie in Amsterdam, een poëziewedstrijd tegen datacenters in Slough (Verenigd Koninkrijk), bezoeken aan infrastructuur te voet of op de fiets, lezingen, van Frankrijk tot Polen via Spanje en Kroatië… De Europese campagne Stop Dirty Data Centers organiseert op 6 en 7 november meer dan honderd acties in vijftien Europese landen om een onmiddellijk moratorium op de bouw van hyperscale-datacenters te eisen.

Toevallig vinden deze acties plaats daags na een forse koersdaling van de belangrijkste Amerikaanse techbedrijven op de beurs, als gevolg van de doorbraak van de Democraten in de Verenigde Staten: beleggers vrezen dat links in de VS de aanleg van digitale infrastructuur zal vertragen.

*) De namen zijn veranderd op verzoek van de activisten.