Frankrijk: gezichtsherkenning is gemeengoed geworden “De getuigenissen stapelen zich op”

Een Franse onderzoeksgroep heeft ontdekt dat Franse ordediensten met een speciale telefoon iedereen die ze willen via gezichtsherkenning kunnen checken in de database van het OM. Dat is volstrekt illegaal en betreft ook mensen die nergens van verdacht worden. De minister van Binnnelandse Zaken beweert dat hij er pas door het onderzoek van heeft gehoord, terwijl het al vier jaar in gebruik is.

3 april, 2026 6 min leestijd

(Foto van website disclose)

Gezichtsherkenning: de video die de politie in diskrediet brengt

Franse politieagenten en gendarmes maken illegaal gebruik van een gezichtsherkenningsprogramma dat met een paar klikken op hun mobiele telefoon toegankelijk is. De journaliste „Camille reporter“ heeft slachtoffers van deze in Frankrijk verboden praktijk opgespoord, evenals een politieagent die de omvang van het probleem bevestigt.

Voor haar video-onderzoek, uitgevoerd in samenwerking met Disclose, volgt journaliste Camille Courcy (Camille reporter) het spoor van een bijna ongelooflijke onthulling: Franse politieagenten en gendarmes maken al vier jaar illegaal gebruik van een gezichtsherkenningstool die op hun mobiele telefoon beschikbaar is. Verschillende personen die hiermee te maken hebben gehad, getuigen. “Ik voelde hun gehandschoende handen op mijn gezicht… Ze dwongen me om naar de camera te kijken”, vertelt een jonge man die aan de rand van een demonstratie in Parijs werd gecontroleerd. Een politieagent was ook bereid om vragen van onze partner te beantwoorden. Hij bevestigt alles.

Persbericht van de organisatie van onderzoeksjournalisten in Frankrijk, Disclose, over door hen ontdekte illegale gezichtsherkenning door Franse ordediensten.

We vertalen het persbericht van Ariane Lavrilleux, rédactrice en adjunct-hoofdredacteur van Disclose

De instructie is duidelijk: we geven geen antwoord aan journalisten. Twee weken lang heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken gezwegen. Geen woord. Het kabinet van Laurent Nuñez was echter al weken op de hoogte dat wij onderzoek deden naar de invoering van gezichtsherkenning op de telefoons van de Franse ordehandhavingskrachten en het illegale gebruik daarvan.

Zoals we altijd doen voordat we een onderzoek afronden, heb ik het ministerie aangeschreven om uitleg te vragen. Op 5 maart stuur ik hen een reeks vragen per e-mail. Ik vraag met name: “Om welke reden hebt u in 2022 alle politieagenten en gendarmes toegang gegeven tot de gezichtsherkenningsfunctie en het strafregister TAJ op hun NEO-telefoon?”. Ik voeg nog een andere belangrijke vraag toe: “Hoe zorgt u ervoor dat uw instructie van 24 januari 2022, die het raadplegen van het strafregister en het gebruik van gezichtsherkenning bij identiteitscontroles verbiedt, wordt nageleefd?”. (*)

We geven hen een week de tijd om te reageren. De dagen verstrijken. Op 12 maart neem ik opnieuw contact op met de communicatiemedewerker van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hij deelt me kortaf mee dat ze „geen antwoord [voor ons] hebben“.

Waarom reageert de regering niet op zo’n ernstige kwestie? Samen met de onafhankelijke journalist Lionel Perrin hebben we documenten in handen gekregen waarin zwart op wit staat dat deze technologische tool al vier jaar op de telefoons van de politie wordt gebruikt. We hebben ook een rapport van de IGPN (de Franse Rijksrecherche, vert.) in handen gekregen, waarin wordt benadrukt dat agenten het TAJ-bestand bij identiteitscontroles “zeer frequent” raadplegen, wat in strijd is met de regelgeving. Agenten vertellen ons dat ze er al vanaf het moment dat ze de politieacademie verlaten gebruik van kunnen maken, terwijl het gebruik ervan voorbehouden is aan speciaal bevoegde ambtenaren.

Vermijdingsstrategie

Het onderzoek verschijnt op 18 maart. Een tiental media neemt het over, honderdduizenden mensen lezen ons artikel en delen onze videoreportage die we samen met Camille Reporter hebben gemaakt. In de dagen daarna ontvangen we nieuwe getuigenissen. Op 31 maart kondigt de Commission nationale de l’informatique et des libertés (CNIL) aan dat zij een reeks onderzoeken gaat uitvoeren op het gebruik van NEO-telefoons. Maar bij het ministerie van Binnenlandse Zaken doet men nog steeds alsof men de andere kant op kijkt.

Pas op 1 april komen er enkele flarden van antwoorden. Toen hij door de socialistische senator Corinne Narassiguin werd ondervraagd tijdens het vragenuur aan de regering over „dit grootschalige illegale gebruik”, zei Laurent Nuñez dat hij het probleem via ons onderzoek had ontdekt. De minister verzekert dat hij “geen kennis heeft” van deze ‘illegale’ praktijk, maar geeft wel aan dat hij instructies heeft gegeven aan de algemene directies van de politie en de gendarmerie… Voor het geval dat. Hij bevestigt ook dat de CNIL “onderzoeken zal uitvoeren binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken”. Hij concludeert: “We zullen wel zien”.

Meer dan een tiental nieuwe getuigenissen

Ondertussen blijven de getuigenissen binnenstromen, en het worden er steeds meer. Sinds de publicatie van het onderzoek hebben we er al meer dan een dozijn ontvangen. Ook een bron bij de politie heeft contact met ons opgenomen om zijn onbehagen te uiten. Volgens hem wordt het gebruik van gezichtsherkenning via de telefoon aangemoedigd door het streven naar hogere cijfers. “Als iemand in het bestand voorkomt omdat hij of zij ooit is aangehouden voor het roken van een joint, zelfs als dat jaren geleden is, wordt die persoon systematisch aangehouden voor een fouillering of zelfs een grondige fouillering, terwijl er geen enkele andere reden is om hem of haar te verdenken.” Kortom, het gebruik van deze technologie buiten elk wettelijk kader is volledig gemeengoed geworden.

Het is duizelingwekkend. Stel je voor dat onze democratie morgen omslaat in een autoritair regime. Er is niet veel voor nodig om dit instrument tegen hele bevolkingsgroepen te keren. “In 1940 waren er maar heel weinig aanpassingen nodig om [de politiedossiers] te gebruiken om Joden, communisten en alle mensen die door het Vichy-regime werden vermoord, op te sporen”, merkt Noémie Levain op, juriste bij La Quadrature du Net, een vereniging die opkomt voor digitale vrijheden. Tijdens het onderzoek stelde La Quadrature du Net ons voor om na te denken over een educatief en nuttig hulpmiddel voor mensen. Dit heeft de vorm aangenomen van een gids die u gratis kunt downloaden op hun website (link toegevoegd door globalinfo.nl) Deze handleiding gaat vergezeld van een kant-en-klaar formulier om te verzoeken om verwijdering van uw naam uit het TAJ.

Als het om surveillance gaat, weet Disclose als geen ander dat de politie in het geheim te werk gaat. Zonder ons onderzoek naar de videobewakingssoftware Briefcam (link toegevoegd door globalinfo.nl) dat we drie jaar geleden publiceerden, zouden tientallen politiediensten deze applicatie nog steeds in het geheim gebruiken. Onze onthullingen hebben het ministerie van Binnenlandse Zaken namelijk gedwongen de software uit te schakelen, waarmee, althans tijdelijk, een einde kwam aan een van de ernstigste inbreuken op de privacy van de afgelopen jaren in Frankrijk.

We hadden toen geen idee dat op datzelfde moment een app voor gezichtsherkenning met een paar klikken beschikbaar was op de telefoons van Franse politieagenten en gendarmes.

——

Aanvulling globalinfo.nl: Het TAJ, een afkorting voor “traitement d’antécédents judiciaires”, behandeling van strafrechtelijke antecedenten“, werd in 2014 in gebruik genomen en bevat ongeveer 17 miljoen dossiers van personen die in een onderzoek worden verdacht, maar ook 48 miljoen slachtoffers. Op elk dossier staan de naam van de persoon, zijn geboortedatum, adres, beroep, telefoonnummer en zelfs gevoelige persoonlijke informatie, zoals politieke of religieuze overtuiging. En soms ook een foto – het TAJ bevat tot wel 9 miljoen portretfoto’s, volgens een document van het secretariaat-generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken dat Disclose heeft verkregen.