Over steenkool, gas, kernenergie en energietransitie

maandag 17 augustus 2026

Je staat op, na een nacht waarin eindelijk de zegen van de regen weer eens op het dak neerdaaldee, en je opent internet om te kijken wat voor verschrikkingen de wereld nu weer te bieden heeft. En dan zie je bovenaan de NOS-website dit: ‘Nederlandse kolencentrales draaien weer volop, veel stroom naar het buitenland’.(1)

Huh?! Kolencentrales? Horen we die niet in ijltempo af te bouwen, want CO2-uitstoot, want klimaat en zo? Jawel, maar nu nog even niet. In 2030 moeten ze dicht, zo is de afspraak nu. Nu hebben we ze nog eventjes nodig. Het klimaat wacht wel, nietwaar? Zomer, 2029, zevende hittegolf in twee maanden, 41 graden in Twente, 43 graden in Goes, 45 graden in Maastricht, prima te doen toch?

Waarom die grote kolenstook voor energie? Hoge energieprijzen, en veel energiebehoefte in België, zo meldt de NOS. Waarom in België de vraag naar energie zo hoog is, daarover is de NOS niet heel duidelijk. Ik lees dit. ‘In België zijn twee grote kerncentrales in onderhoud waardoor het land de eerste helft van dit jaar veel stroom moest halen uit andere landen.’ Tsja. Leuk hè, kernenergie?

Wel krijgen we heel geruststellend te lezen dat meer kolen gebruiken in Nederland niet zo erg hoeft te zijn, want zoiets moet je internationaal bekijken. ‘Omdat er afspraken zijn over de totale uitstoot in Europa, kan het zijn dat Nederland meer uitstoot, maar dan moeten andere landen minder uitstoten’. Of dat ook echt gebeurt, dat minder uitstoten in andere landen, dat vertelt de NOS dan weer niet. Wel citeert het een zekere Martien Visser, deskundige in de energietransitie. ‘“Niet in elk land gaat de energietransitie even snel”, zegt Visser. “Beter dit dan de bruinkoolcentrales in Duitsland die nog vervuilender zijn.”’ Tegen de grootste smerigheid een iets minder grote smerigheid, maar wel in grotere hoeveelheden. Zo weet ik er nog wel een paar.

Schone stroom bij gunstige omstandigheden, smerige kolenstroom als het eventjes tegenzit. Zo wordt het niet veel met die energietransitie. Het idee dat je, als je onvoldoende stroom relatief schoon kunt opwekken, de totale energieverbruik zult moeten drukken, is blijkbaar te complex. Energiebehoefte – steeds stijgende energiebehoefte – wordt hier als gegeven gehanteerd, niet als iets wat zelf ook beheerst en teruggedrongen zal moeten worden. En snel.

O ja, en de NOS ziet nog een voordeel van die kolenhausse. Veel kolenstroom, dat spaart gas uit. ‘Door het gebruik van kolencentrales sparen we 60 miljoen kuub gas per week. Dat kunnen we gebruiken om onze gasvoorraden aan te vullen.’ Dus het is goed nieuws dat we supersmerige fossiele brandstof gebruiken om iets minder supersmerige brandstof in onze voorraad te stoppen? Ook gas is een fossiele brand- en grondstof. Ook dat levert broeikasgas CO2 op, en als bonus bij de winning vaak ook nog methaan. Ook van het gas moeten we af, en niet alleen om Poetin nog wat dwarser te zitten, wat op zichzelf ook een goede reden is trouwens. Extra kolenstook nu zodat we straks genoeg gas over hebben? Het is absurditeit op klimaatvijandige absurditeit stapelen.

RTL Nieuws bericht ook over de groei in het steenkoolverbruik.(2) Dat doet het een heel stuk informatiever dan de NOS. De opening van het artikel geeft in ieder geval het wrange van de toestand al aan. Eerste zin: het verbruik van kolen is dit jaar groter. Tweede zin: ‘Dat is opvallend, omdat stroom uit steenkool veel vervuilender is dan stroom uit gas, wind en zon.’

EN dan het waarom van die kolenstook. Ook RTL heeft een deskundige geraadpleegd, iemand van onderzoeksinstelling TNO genaamd René Peters. En die windt er geen doekjes om. ‘Dat Nederlandse kolencentrales nu harder draaien, komt omdat een aantal kerncentrales in Europa nu minder hard draait , of zelfs is stilgelegd, zegt Peters. Dat komt door de lage waterstand in rivieren, waardoor kerncentrales niet genoeg koelwater hebben en daardoor niet kunnen draaien.’ Het artikel noemt vervolgens niet alleen de twee Belgische centrales die wegens onderhoud niet werken, maar ook twee andere die buiten werking zijn. En verder? ‘Ook Hongarije en Roemenië legden kerncentrales stil. En in Frankrijk werden kerncentrales die aan een rivier liggen, tijdelijk stilgelegd, zegt Peters.’ Dat noemt de NOS dus allemaal niet.

Dat lage waterpeil, dat tekort aan koelwater, heeft natuurlijk wel een oorzaak: de enorm droge zomer. En dat dit soort zomers steeds frequenter en extremer worden, heeft ook een oorzaak. Iets met klimaat, uitstoot van broeikasgas, reden waarom het stoken van kolen dus geen goed idee is, ook niet eventjes, ook niet als tijdelijke noodmaatregel. Dat benoemen, zo ver gaat RTL dan weer niet. Wel komt het met nog een amusant detail. ‘Aan de Franse kust ligt overigens ook een kerncentrale stil, maar dat komt door een kwallenplaag.’ Als mensen hun vooruitziend verstand niet gebruiken, zijn er gelukkig altijd nog kwallen. Totdat die ook zijn uitgeroeid natuurlijk. Hoe dan ook, je zou bijna denken dat aan het beeld dat kernenergie ons helpt aan gegarandeerde stroomvoorziening nu toch wel een bloedhete, kurkdroge en hoognodige doodsteek is verleend.

Peters noemt nog een factor die tot de verhoogde kolenstokerij heeft geleid. Twee keer zo hoge gasprijzen, vanwege Trumps oorlog rond de Golf van Hormuz. ‘Daardoor is het nu lonend om meer stroom met steenkool op te wekken, in plaats van met aardgas, ondanks het feit dat voor stroom uit kolencentrales een CO2-heffing geldt, legt Peters uit.’ En ik leg uit dat dan die CO2-heffing niet erg effectief is als middel om het gebruik van steenkool terig te dringen.

Ook het RTL-artikel behandelt de behoefte naar stroom trouwens als gegeven. ‘Het is de vraag hoe we in Nederland onze stroom straks opwekken. Want de doelstelling is om veel meer elektriciteit op te wekken met zon en wind, omdat dat geen CO2-uitstoot met zich meebrengt.’ Dat laatste is trouwens niet helemaal waar. De energieopwekking levert geen CO2-uitstoot op, maar bijvoorbeeld de bouw van bijvoorbeeld windmolens – met beton en staal als benodigd materiaal – doet dat wel degelijk. Verder zijn er de grondstoffen voor bijvoorbeeld zonnepanelen, die via mijnbouw wordt verkregen die ook niet gegarandee4rd heel schoon plaatsvindt. Ik zeg het maar eventjes voorzichtig. Zonne- en windenergie zijn schonere energiebronnen, maar helemaal schone energiebronnen zijn het niet.

Hoe dan ook, de vraag die RTL Nieuws stelt verdient een antwoord. En het antwoord kan niet zijn: steeds nieuwe energiebronnen ontwikkelen in een eindeloze jacht op meer. Aan het totale energieverbruik zal paal en perk moeten worden gesteld – om te beginnen door het stopzetten van allerlei activiteiten die energie slorpen terwijl ze meer kwaad dan goed doen. Nummer één: geen nieuwe datacenters, als stap op weg naar sluiting van al bestaande stroomvreetblokkendozen. Nummer twee: geen nieuwe vliegvelden, geen nieuwe landingsbanen bij bestaande vliegvelden, als stap in de richting van afbouw van vliegverkeer als regulier vervoersmiddel. Nummer drie: geen cruises, als minstens symbolische stap naar een wereld waarin we niet met energie smijten enkel vanwege de luxe uitjes van veel te rijke mensen. Vul verder aan, en vergeet niet de plaatjes te kleuren.

De kernvraag is maar beter niet: hoe komen we aan steeds meer energie? De vraag dient te zijn: hoe dringen we in hoog tempo het totale energieverbruik terug naar een niveau waarin schonere energiebronnen ruimschoots voldoende zijn om de behoefte te dekken? En dan nog flink verder, omdat ook die schonere energiewinning niet zonder belasting van de planeet gebeurt? En hoe doen we dat in het benodigde ijltempo? En, niet onbelangrijk: wie gaat dat doen? Wie?!

Noten:

(1) ‘Nederlandse kolencentrales draaien weer volop, veel stroom naar het buitenland’, NOS, 17 augustus 2026, https://nos.nl/artikel/2627219-nederlandse-kolencentrales-draaien-weer-volop-veel-stroom-naar-het-buitenland

(2) ‘Kolencentrales draaien op volle toeren, veel stroom naar buitenland´, RTL Nieuws, 17 augustus 2026, https://www.rtl.nl/nieuws/economie/artikel/5639825/kolencentrales-draaien-op-volle-toeren-meer-export-naar-belgie

Peter Storm